خطبه شماره 180

و من خطبه له عليه السلام [8] في ذم العاصين من اصحابه [9] احمد الله علي ما قضي من امر ، و قدر من فعل ، [10] و علي ابتلائي بکم ايتها الفرقه التي اذا امرت لم تطع ، و اذا دعوت لم تجب [11] ان امهلتم خضتم ، و ان حوربتم خرتم و ان اجتمع الناس علي امام طعنتم [12] و ان اجئتم الي مشاقه نکصتم لا ابا لغيرکم [13] ما تنتظرون بنصرکم و الجهاد علي حقکم ? الموت او الذل لکم ? [14] فو الله لئن جاء يومي و لياتيني ليفرقن بيني و بينکم [15] و انا لصحبتکم قال ، و بکم غير کثير لله انتم اما دين يجمعکم [1] و لا حميه تشحذکم اوليس عجبا ان معاويه يدعو الجفاه الطغام فيتبعونه علي غير معونه و لا عطاء ، [2] و انا ادعوکم و انتم تريکه الاسلام ، و بقيه الناس الي المعونه او طائفه من العطاء ، [3] فتفرقون عني و تختلفون علي ? انه لا يخرج اليکم من امري رضي فترضونه ، [4] و لا سخط فتجتمعون عليه ، و ان احب ما انا لاق الي الموت [5] قد دارستکم الکتاب ، و فاتحتکم لحجاج ، [6] و عرفتکم ما انکرتم ، و سوغتکم ما مججتم ، لو کان الاعمي يلحظ ، او النائم يستيقظ [7] و اقرب بقوم من الجهل بالله قائدهم معاويه و مؤدبهم ابن النابغه

ترجمه

[8] از خطبه هاي امام عليه السلام که در نکوهش ياران نافرمانش ايرادفرموده است [9] خداوند را بر آنچه فرمان داده و هر کار که مقدر فرموده مي ستايم . [10] و پروردگار را بر گرفتاري خود به گروهي که هرگاه فرمان داده ام اطاعت نکرديد و هر زمان که دعوتتان نمودم اجابت ننموديد ستايش مي کنم [11] [ همان شما که ] هرگاه مهلتتان دهم در بيهودگي فرومي رويد و هنگامي که با جنگ و نبرد روبرو شويد ضعف و ناتواني نشان مي دهيد . اگر مردم اطراف پيشوائي گرد آيند طعنه مي زنيد [12] و اگر شما را به سوي مشکلي بکشانند عقب نشيني مي کنيد . دشمن شما بي پدر باد [13] براي ياري کردن خويش و جهاد در راه حق خود منتظر چه هستيد ؟ مرگ يا ذلت ؟ [14] سوگند به خدا اگر مرگ من فرا رسد که حتما خواهد رسيد بين من و شما جدائي خواهد افتاد [15] در حالي که من از مصاحبت با شما ناراحت و وجودتان برايم قدرت آفرين نبود [ اما من براي شما همه چيز بودم ] خدا خيرتان دهد [ در شگفتم ] آيا در ميان شما دين نيست که شما را گردآورد ؟ [1] و آيا غيرتي نيست که شما را به سوي دشمن بسيج کند ؟ آيا اين شگفت آور نيست که معاويه خبيث اين جفاپيشگان اوباش را دعوت کند و آنها بدون انتظار بخشش و کمکي متابعتش کنند ؟ [2] اما من با اينکه شما بازماندگان اسلام و بقاياي مردميد دعوتتان به کمک و عطايا مي کنم [3] ولي از گردم پراکنده مي شويد و راه تشتت و تفرقه را پيش مي گيريد [ چنان بي تفاوت هستيد که ] نه از دستورات و کارهايم راضي مي شويد [4] و نه شما را به غضب مي اندازد که برضد آن اجتماع کنيد . محبوبترين چيزي که دوست دارم ملاقاتش کنم مرگ است [5] کتاب خدا را به شما تعلم دادم راه و رسم استدلال را به شما آموختم [6] آنچه نمي شناختيد به شما شناساندم و آنچه لقلقه زبانتان بود و از حقيقت آن آگاه نبوديد با بيان و توضيح خويش مفهوم و به ذائقه فکرتان گوارا ساختم اما [ صد حيف ] که نابينا نمي تواند ببيند و خوابيده بيدار نيست [7] سوگند به خدا چقدر به جهالت و ناداني نزديکند مردمي که رهبرشان معاويه و طرف مشورت و مربي آنها پسر نابغه [ عمروعاص ] باشد

خطبه شماره 181

و من کلام له عليه السلام [8] و قد ارسل رجلا من اصحابه ، يعلم له علم احوال قوم من جند الکوفه ، قدهموا باللحاق بالخوارج ، و کانوا علي خوف منه عليه السلام ، فلما عاد اليه الرجل قال له : [[ اامنوا فقطنوا ، ام جبنوا فظعنوا ? ] ] فقال الرجل : بل ظعنوا يا امير المؤمنين فقال عليه السلام : [9] [[ بعدا لهم کما بعدت ثمود ] ] اما لو اشرعت الاسنه اليهم ، [10] و صبت السيوف علي هاماتهم ، لقد ندموا علي ما کان منهم [11] ان الشيطان اليوم قد استفلهم و هو غدا متبري ء منهم ، و متخل عنهم [1] فحسبهم بخروجهم من الهدي ، و ارتکاسهم في الضلال و العمي ، [2] و صدهم عن الحق ، و جماحهم في التيه

ترجمه

[8] از سخنان امام ( ع ) که درباره گروهي از سپاه کوفه فرموده است امام يکي از ياران خود را فرستاد تا از وضع گروهي از سپاه کوفه که تصميم داشتند به خاطر ترس از او به خوارج ملحق گردند اطلاعي کسب کند پس از بازگشت امام از او پرسيد : آيا ايمن گرديدند و بر جاي باقي ماندند يا ترسيدند و کوچ نمودند . عرض کرد : اي اميرمؤمنان ترسيدند و کوچ کردند در اينجا امام ( ع ) فرمود : [9] از رحمت خدا بدور باشند همانگونه که قوم ثمود از رحمتش دور شدند آگاه باشيد اکر نوک نيزه ها به سوي آنها متوجه مي شد [10] و شمشيرها بر فرقشان مي باريد از گذشته خود پشيمان مي گشتند [11] شيطان امروز از آنها درخواست تفرقه کرده اما فردا از آنها بيزاري مي جويد و خويش را از آنها کنار خواهد کشيد 000 [1] آنها را همين بس که از طريق هدايت خارج و به گمراهي و کوري بازگشتند [2] راه حق را سد کردند و در وادي حيرت و جهل فروماندند

خطبه شماره 182

و من خطبه له عليه السلام [3] روي عن نوف البکالي قال : خطبنا بهذه الخطبه امير المؤمنين علي عليه السلام بالکوفه و هو قائم علي حجاره ، نصبها له جعده بن هبيره المخزومي و عليه مدرعه من صوف و حمائل سيفه ليف ، و في رجليه نعلان من ليف و کان جبينه ثفنه بعير فقال عليه السلام : حمد الله و استعانته [4] الحمد لله الذي اليه مصائر الخلق ، و عواقب الامر [5] نحمده علي عظيم احسانه ، و نير برهانه ، و نوامي فضله وامتنانه ، [6] حمدا يکون لحقه قضاء ، و لشکره اداء ، و الي ثوابه مقربا ، و لحسن مزيده موجبا [7] و نستعين به استعانه راج لفضله ، مؤمل لنفعه ، واثق بدفعه ، [8] معترف له بالطول ، مذعن له بالعمل و القول و نؤمن به ايمان من رجاه موقنا ، [9] و اناب اليه مؤمنا ، و خنع له مذعنا ، [10] و اخلص له موحدا ، و عظمه ممجدا ، و لاذ به راغبا مجتهدا [11] الله الواحد [12] لم يولد سبحانه فيکون في العز مشارکا ، و لم يلد فيکون موروثا هالکا [1] و لم يتقدمه وقت و لا زمان ، و لم يتعاوره زياده و لا نقصان ، [2] بل ظهر للعقول بما ارانا من علامات التدبير المتقن ، و القضاء المبرم [3] فمن شواهد خلقه السماوات موطدات بلا عمد ، قائمات بلا سند [4] دعاهن فاجبن طائعات مذعنات ، غير متلکئات و لا مبطئات ، [5] و لو لا اقرارهن له بالربوبيه و اذعانهن بالطواعيه ، [6] لما جعلهن موضعا لعرشه ، و لا مسکنا لملائکته ، ولا مصعدا للکلم الطيب و العمل الصالح من خلقه [7] جعل نجومها اعلاما يستدل بها الحيران في مختلف فجاج الاقطار [8] لم يمنع ضوء نورها ادلهمام سجف الليل المظلم ، [9] و لا استطاعت جلابيب سواد الحنادس ان ترد ما شاع في السماوات من تلالؤ نور القمر [10] فسبحان من لا يخفي عليه سواد غسق داج ، و لا ليل ساج ، [11] في بقاع الارضين المتطاطئات ، و لا في يفاع السفع المتجاورات ، [12] و مايتجلجل به الرعد في افق السماء ، و ما تلاشت عنه بروق الغمام ، [13] و ما تسقط من ورقه تزيلها عن مسقطها عواصف الانواء وانهطال السماء [14] و يعلم مسقط القطره و مقرها و مسحب الذره و مجرها ، و ما يکفي البعوضه من قوتها ، و ما تحمل الانثي في بطنها [1] عود الي الحمد [2] و الحمد لله الکائن قبل ان يکون کرسي او عرش ، او سماء او ارض ، او جان او انس [3] لا يدرک بوهم ، و لا يقدر بفهم ، و لا يشغله سائل ،[4] و لا ينقصه نائل ، و لا ينظر بعين ، و لا يحد باين ، [5] و لا يوصف بالازواج ، ولا يخلق بعلاج ، و لا يدرک بالحواس ، [6] و لا يقاس بالناس الذي کلم موسي تکليما ، و اراه من آياته عظيما ، [7] بلا جوارح و لا ادوات ، و لا نطق و لا لهوات . [8] بل ان کنت صادقا ايها المتکلف لوصف ربک ، [9] فصف جبريل و ميکائيل و جنود الملائکه المقربين ، في حجرات القدس مرجحنين [10] متولهه عقولهم ان يحدوا احسن الخالقين فانما يدرک بالصفات ذوو الهيئات و الادوات ،[11] و من ينقضي اذا بلغ امد حده بالفناء [12] فلا اله الا هو ، اضاء بنوره کل ظلام ، و اظلم بظلمته کل نور [13] الوصيه بالتقوي [14] اوصيکم عباد الله بتقوي الله الذي البسکم الرياش ، و اسبغ عليکم المعاش ، [15] فلو ان احدا يجد الي البقاء سلما ، او لدفع الموت سبيلا ، [16] لکان ذلک سليمان بن داوود عليه السلام ، الذي سخر له ملک الجن والانس ، مع النبوه و عظيم الزلفه [17] فلما استوفي طعمته ، واستکمل مدته ، رمته قسي الفناء بنبال الموت ، و اصبحت الديار منه خاليه ، [1] و المساکن معطله ، وورثها قوم آخرون و ان لکم في القرون السالفه لعبره [2] اين العمالقه و ابناء العمالقه اين الفراعنه و ابناء الفراعنه [3] اين اصحاب مدائن الرس الذين قتلوا النبيين ، و اطفؤوا سنن المرسلين [4] و احيوا سنن الجبارين اين الذين ساروا بالجيوش ، و هزموا بالالوف و عسکروا العساکر ، و مدنوا المدائن [5] و منها : قد لبس للحکمه جنتها ، و اخذها بجميع ادبها ، من الاقبال عليها، و المعرفه بها ، و التفرغ لها، [6] فهي عند نفسه ضالته التي يطلبها ، و حاجته التي يسال عنها [7] فهو مغترب اذا اغترب الاسلام ، و ضرب بعسيب ذنبه ، و الصق الارض بجرانه [8] بقيه من بقايا حجته ، خليفه من خلائف انبيائه [9] ثم قال عليه السلام [10] ايها الناس ، اني قد بثثت لکم المواعظ التي وعظ الانبياء بها اممهم [11] واديت اليکم ما ادت الاوصياء الي من بعدهم ، و ، و ادبتکم بسوطي فلم تستقيموا ، [12] و حدوتکم بالزواجر فلم تستوسقوا لله انتم [13] اتتوقعون اماما غيري يطابکم الطريق ، و يرشدکم السبيل ? [14] الا انه قد ادبر من الدنيا ما کان مقبلا ، و اقبل منها ما کان مدبرا ، [1] و ازمع الترحال عباد الله الاخيار ، و باعوا قليلا من الدنيا لا يبقي ، بکثير من الاخره لا يفني [2] ما ضر اخواننا الذين سفکت دماؤهم و هم بصفين الا يکونوا اليوم احياء ? [3] يسيغون الغصص و يشربون الرنق [4] قد والله لقوا الله فوفاهم اجورهم واحلهم دار الامن بعد خوفهم [5] اين اخواني الذين رکبوا الطريق ، و مضوا علي الحق ? اين عمار ? [6] و اين ابن التيهان ? و اين ذو الشهادتين ? [7] و اين نظراؤهم من اخوانهم الذين تعاقدوا علي المنيه ، و ابرد بروؤسهم الي الفجره [8] قال : ثم ضرب بيده علي لحيته الشريفه الکريمه ، فاطال البکاء ، ثم قال عليه السلام : [9] اوه علي اخواني الذين تلوا القرآن فاحکموه ، و تدبروا الفرض فاقاموه [10] احيوا السنه و اماتوا البدعه دعوا للجهاد فاجابوا ، و وثقوا بالقائد فاتبعوه [11] ثم نادي باعلي صوته : [12] الجهاد الجهاد عباد الله الا و اني معسکر في يومي هذا ، فمن اراد الرواح الي الله فليخرج [13] قال نوف : و عقد للحسين عليه السلام في عشره آلاف ، و لقيس بن سعد رحمه الله في عشره آلاف ، و لابي ايوب الانصاري في عشره آلاف ، و لغيرهم علي اعداد اخر ، و هو يريد الرجعه الي صفين ، فما دارت الجمعه حتي ضربه الملعون ابن ملجم لعنه الله ، فتراجعت العساکر ، فکنا کاغنام فقدت راعيها ، تختطفها الذئاب من کل مکان

ترجمه

[3] از خطبه هاي امام ( ع ) از نوف بکالي نقل شده که : اميرمؤمنان ( ع ) در کوفه بر روي سنگهائي که جعده بن هبيره مخزومي برايش نصب کرده بود ايستاد و اين خطبه را ايراد فرمود در حالي که امام پيراهني خشن از پشم بر تن و شمشيرش را با بندي از ليف خرما حمايل و در پاهايش کفشي از ليف خرما بود و پيشانيش از اثر سجده پينه بسته بود در اين خطبه چنين فرمود : ستايش خداوند [4] ستايش مخصوص خداوندي است که سرانجام خلقت و عواقب امور به او منتهي مي گردد [5] او را بر احسان عظيمش و برهان روشنش و فراواني فضل و منتش مي ستائيم [6] ستايشي که حقش را اداء کند و سپاس شايسته او را به جا آورد به ثوابش ما را نزديک سازد و موجب ازدياد نيکي و احسان او گردد [7] و از او استعانت مي طلبيم استعانت کسي که به فضل پروردگار اميدوار است به سودش آرزومند و از عدم زيانش مطمئن [8] و به قدرت او معترف و به گفتار و کردار او معتقد است . به او ايمان داريم ايمان کسي که با يقين کامل به او اميدوار است [9] و با اعتقاد خالص به او متوجه و با ايماني پاک در برابرش خضوع مي کند [10] و مخلصانه به توحيد او عقيده دارد با تمجيد فراوان به بزرگداشت او مي پردازد و با رغبت و کوشش بسيار به او پناهنده مي شود . [11] يکتائيش [12] او از کسي متولد نشده تا در عزت و قدرت شريکي داشته باشد و فرزندي به دنيا نياورده تا پس از وفات چيزي به ارث بگذارد 000 [1] وقت و زماني از او پيشي نگرفته و زيادي و نقصان بر او عارض نشده است . [2] او با نشانه هاي تدبير متقن و نظام محکمي که به ما ارائه داده عظمت خويش را در پيش چشم عقلها آشکار جلوه کرده است . [3] از شواهد عظمت او خلقت و آفرينشش آسمانهاي ثابت و پابرجائي است که بدون ستون و بدون تکيه گاهي برقرارند [4] اين آسمانها را به طاعت خويش دعوت کرد و آنها با اذعان کامل بدون درنگ و سستي اجابت کردند . [5] اگر همين اقرار آنها به ربوبيت حق و اذعانشان به اطاعت از او نبود [6] هرگز آنها را محل عرش خويش و مسکن فرشتگان و جاي بالارفتن سخنان پاک و اعمال صالح و نيک بندگانش قرار نمي داد . [7] ستارگان آسمان را علائم و نشانه هائي قرار داد تا آنها که [ شب هنگام ] در نقاط مختلف حيران و سرگردان مي مانند به وسيله آنها راهنمائي شوند . [8] پرده هاي ظلماني شبهاي تار مانع نورافشاني آنها نمي گردد [9] و چادر سياه و تاريک شبها نمي توانند از تلالؤ نور ماه در پهنه آسمانها جلوگيري کنند . [10] منزه است خداوند که سياهي شبهاي تاريک و خاموش [11] در نقاط پست زمين و در قله هاي کوتاه و بلند کوهها که در کنار يکديگر قرار گرفته اند بر او مخفي نمي ماند [12] و نيز آنچه را که غرش رعد در کرانه هاي آسمان به وجود مي آورد و آنچه برقهاي ابر آن را متلاشي مي سازند [13] همچنين بادهاي تند و شديد و برگهائي که براثر باران از شاخه ها جدا مي شوند [14] و محل سقوط و ريزش قطرات بارانها و جايگاه کشش دانه بوسيله مورچگان و حرکات آنها و غذاهائي که پشه ها را کفايت مي کند و آنچه را که موجودات ماده در رحم دارند از همه اينها آگاه است [ و همه در پيشگاه علمش روشن و آشکارند ] [1] باز هم ستايش خداوند [2] ستايش ويژه خداوندي است که همواره بوده پيش از آنکه کرسي يا عرش آسمان يا زمين جن يا انس موجود شوند . [3] خداوندي که با فکر و عقلهاي ژرف انديش درک نشود و با نيروي فهم اندازه اي برايش تصور نگردد هيچ سؤال کننده اي او را به خود مشغول نمي سازد [4] عطا و بخشش از دارائيش نمي کاهد او با چشم نمي بيند [ زيرا جسم نيست ] و در مکاني محدود نمي شود [5] همتا و همسري برايش معقول نيست و در آفرينش نياز به وسيله اي ندارد با حواس درک نمي شود [6] و با بشر مقايسه نمي گردد همان کسي که با موسي سخن گفت و آيات عظيمش را به او نشان داد [7] اما بدون اعضاء و زبان و کام . [8] اي کسي که خود را براي توصيف پروردگار به زحمت انداخته اي اگر راست مي گوئي [9] جبرئيل و ميکائيل و لشکر فرشتگان مقربين را : همانها که در بارگاه قدس همواره در رکوع و سجودند توصيف کن [10] فرشتگاني که عقلشان از اينکه احسن الخالقين را در حدي محدود سازد در گرداب حيرت فرومانده [ زيرا ] کسي را مي توان با توصيف درک کرد که داراي شکل و اعضاء و جوارح است [11] و کسي را مي توان با صفات شناخت که محدود باشد و در حد معيني عمرش سپري شود [12] پس معبودي جز او نيست که با نور خويش هر ظلمتي را روشن ساخته و با تاريکيهائي که مي آفريند هر نوري را در ظلمت فرومي برد [13] توصيه به تقوا[14] اي بندگان خدا شما را به تقوا و پرهيرکاري در برابر خدا سفارش مي کنم همان خدائي که لباسهاي فاخر را به شما پوشانده و معاش و روزي را به فراواني به شما ارزاني داشته است . [15] اگر راهي به سوي بقاء يا جلوگيري از مرگ وجود داشت [16] حتما سليمان بن داود آنرا در اختيار مي گرفت چرا که خداوند حکومت بر جن و انس را همراه نبوت و مقام بلند قرب و منزلت الهي به او عطا کرد . [17] اما آنگاه که پيمانه روزي او پر شد و مدت زندگيش کامل گشت تيرهاي مرگ از کمان فناء به سوي او پرتاب شد و دار و ديار از او خالي گرديد [1] خانه ها و مسکنهاي او بي صاحب ماندند و آنها را گروهي ديگر به ارث بردند . [ در هر حال ] براي شما در تاريخ قرون گذشته درسهاي عبرت فراواني وجود دارد . [2] کجايند عمالقه ؟ و کجايند فرزندان آنها ؟ کجا هستند فرعونها و فرزندانشان ؟ [3] اصحاب شهرهاي رس همانها که پيامبران را کشتند و چراغ پرفروغ سنن آنها را خاموش [4] و راه و رسم ستمگران و جباران را زنده ساختند کجايند ؟ 000 کجايند آنها که بالشکرهاي گران به راه افتادند و هزاران نفر را هزيمت دادند سپاهيان فراوان گرد آوردند و شهرها بنا نهادند ؟ [5] قسمتي ديگر از اين خطبه درباره مهدي ( ع ) زره دانش را بر تن پوشانده و با تمامي آداب با توجه و معرفت و آمادگي آنرا فراگرفته [6] حکمت گمشده اوست که همواره در جستجوي آن است و نياز اوست که در طلبش پرس و جو دارد [7] به هنگامي که اسلام غروب مي کند و همچون شتري که از راه رفتن مانده بر زمين قرار مي گيرد و سينه اش را به آن مي چسباند او پنهان خواهد شد [ تا زماني که فرمان الهي براي قيامش فرارسد ] [8] او باقي مانده اي است از حجتهاي خدا و خليفه و جانشيني است از جانشينان پيامبران [9] سپس امام فرمود : [10] اي مردم من مواعظ و پند و اندرزهائي را که پيامبران براي امتشان بازگو کرده بودند در ميان شما نشر دادم [11] و وظيفه اي را که اوصياي پيامبران نسبت به امت آنها بعد از مرگشان داشتند در مورد شما به انجام رساندم با تازيانه ام شما را ادب کردم ولي به هيچ صراطي مستقيم نشديد [12] و با نواهي پروردگار شما را به پيش راندم ولي جمع نشديد خدا خيرتان دهد [13] آيا منتظريد پيشوائي جز من با شما همراه گردد ؟ و راه حق را به شما نشان دهد ؟ [14] آگاه باشيد آنچه از دنيا روي آورده بود پشت کرده و آنچه پشت کرده بود روي آورده است [1] و بندگان نيکوکار و برگزيده خدا آماده رحيل گرديده اند و کمي از دنياي فاني را با آخرت که در آن فنا نيست معاوضه کردند [2] راستي برادران ما که خونشان در صفين ريخت اگر امروز زنده نيستند چه زيان ديده اند خوشا به حالشان که نيستند [3] تا از اين لقمه هاي گلوگير بخورند و از اين آبهاي ناگوار بنوشند [4] به خدا سوگند آنها خدا را ملاقات کردند و پاداششان را داد و آنها را بعد از خوف در سراي امن خويش جايگزين ساخت . [5] کجا هستند برادران من ؟ همانها که سواره به راه مي افتادند و در راه حق قدم بر مي داشتند کجاست عمار ؟ [6] کجاست ابن تيهان ؟ و کجاست ذوالشهادتين ؟ [7] و کجايند مانند آنان از برادرانشان که پيمان بر جانبازي بستند و سرهاي آنها براي ستمگران فرستاده شد ؟ [8] آنگاه دست به محاسن شريف زد مدتي بس طولاني گريست پس از آن فرمود . [9] آه بر برادرانم همانها که قرآن را تلاوت مي کردند و به کار مي بستند در فرائض دقت مي کردند و آن را به پا مي داشتند [10] سنتها را زنده و بدعتها را مي راندند . دعوت به جهاد را مي پذيرفتند . و به رهبر خود اطمينان داشتند و صميمانه از او پيروي مي کردند . [11] سپس با صداي بلند فرياد زد : [12] بندگان خدا جهاد 000 جهاد آگاه باشيد من امروز لشکر به سوي اردوگاه حرکت مي دهم آنکس که مي خواهد به سوي خدا کوچ کند همراه ما خارج گردد [13] نوف گفت : براي فرزندش حسين ( ع ) پرچمي با ده هزار نفر و براي قيس بن سعد در ده هزار و براي ابوايوب انصاري در ده هزار و براي ديگران هر کدام تعدادي ديگر تهيه فرمود . تصميم داشت به صفين بازگردد . و هنوز جمعه نگذشته بود که ابن ملجم جنايتکار به امام ضربت زد لشکر برگشت و ما همچون گله اي بوديم که شبان خود را از دست داده و گرگان از هر جانب به سرعت به آنها حمله ور شده بودند

خطبه شماره 183

و من خطبه له عليه السلام [1] في قدره الله و في فضل القرآن و في الوصيه بالتقوي الله تعالي [2] الحمد لله المعروف من غير رؤيه ، والخالق من غير منصبه خلق الخلائق بقدرته ، [3] واستعبد الارباب بعزته ، و ساد العظماء بجوده ، [4] و هو الذي اسکن الدنيا خلقه ، و بعث الي الجن و الانس رسله ، [5] ليکشفوا لهم عن غطائها ، و ليحذروهم من ضرائها ، و ليضربوا لهم امثالها ، [6] و ليبصروهم عيوبها ، و ليهجموا عليهم بمعتبر [7] من تصرف مصاحها و اسقامها ، و حلالها و حرامها ، [8] و ما اعد الله للمطيعين منهم والعصاه من جنه و نار ، وکرامه و هوان [9] احمده الي نفسه کما استحمد الي خلقه ، و جعل لکل شي ء قدرا ، [10] و لکل قدر اجلا ، و لکل اجل کتابا [11] فضل القرآن [12] منها : فالقرآن آمر زاجر ، و صامت ناطق حجه الله علي خلقه [13] اخذ عليه ميثاقهم ، وارتهن عليهم انفسهم اتم نوره ، و اکمل به دينه ، [14] و قبض نبيه صلي الله عليه و آله و قد فرغ الي الخلق من احکام الهدي به [15] فعظموا منه سبحانه ما عظم من نفسه ، [1] فانه لم يخف عنکم شيئا من دينه ، و لم يترک شيئا رضيه او کرهه [2] الا و جعل له علما باديا ، و آيه محکمه ، تزجر عنه ، او تدعو اليه ، [3] فرضاه فيما بقي واحد ، و سخطه فيما بقي واحد [4] واعلموا انه لن يرضي عنکم بشي ء سخطه علي من کان قبلکم ، [5] و لن يسخط عليکم بشي ء رضيه ممن کان قبلکم ، و انما تسيرون في اثر بين ، [6] و تتکلمون برجع قول قد قاله الرجال من قبلکم قد کفاکم مؤونه دنياکم [7] وحثکم علي الشکر ، وافترض من السنتکم الذکر [8] الوصيه بالتقوي [9] و اوصاکم بالتقوي ، و جعلها منتهي رضاه ، و حاجته من خلقه [10] فاتقوا الله الذي انتم بعينه ، و نواصيکم بيده ، و تقلبکم في قبضته [11] ان اسررتم علمه ، و ان اعلنتم کتبه ، قد وکل بذلک حفظه کراما ، [12] لا يسقطون حقا ، و لا يثبتون باطلا واعلموا [[ انه من يتق الله يجعل له مخرجا ] ] من الفتن ، [13] و نورا من الظلم ، و يخلده فيما اشتهت نفسه ، [14] و ينزله منزل الکرامه عنده ، في دار اصطنعها لنفسه ، ظلها عرشه ، [15] و نورها بهجته ، وزوارها ملائکته ، و رفقاؤها رسله ، فبادروا المعاد ، [16] و سابقوا الاجال ، فان الناس يوشک ان ينقطع بهم الامل ، و يرهقهم الاجل ، [17] و يسد عنهم باب التوبه فقد اصبحتم في مثل ما سال اليه الرجعه من کان قبلکم ، [18] و انتم بنو سبيل ، علي سفر من دار ليست بدارکم ،[1] و قد اوذنتم منها بالارتحال ، و امرتم فيها بالزاد [2] واعلموا انه ليس لهذا الجلد الرقيق صبر علي النار ، فارحموا نفوسکم ، [3] فانکم قد جربتموها في مصائب الدنيا [4] افرايتم جزع احدکم من الشوکه تصيبه ، و العثره تدميه ، و الرمضاء تحرقه ? [5] فکيف اذا کان بين طابقين من نار ، ضجيع حجر ، و قرين شيطان [6] اعلمتم ان مالکا اذا غضب علي النار حطم بعضها بعضا لغضبه ، [7] و اذا زجرها توثبت بين ابوابها جزعا من زجرته [8] ايها اليفن الکبير ، الذي قد لهزه القتير ، [9] کيف انت اذا التحمت اطواق النار بعظام الاعناق ، و نشبت الجوامع حتي اکلت لحوم السواعد [10] فالله الله معشر العباد و انتم سالمون في الصحه قبل السقم ، [11] و في الفسحه قبل الضيق فاسعوا في فکاک رقابکم من قبل ان تغلق رهائنها [12] اسهروا عيونکم ، و اضمروا بطونکم ، [13] واستعملوا اقدامکم ، و انفقوا اموالکم ، و خذوا من اجسادکم فجودوا بها علي انفسکم ، [14] و لا تبخلوا بها عنها ، فقد قال الله سبحانه : [15] [[ ان تنصروا الله ينصرکم و يثبت اقدامکم ] ] و قال تعالي : [16] [[ من ذا الذي يقرض الله قرضا حسنا فيضاعفه له ، و له اجر کريم ] ] فلم يستنصرکم من ذل [1] و لم يستقرضکم من قل ، استنصرکم [[ وله جنود السماوات و الارض و هو العزيز الحکيم ] ] [2] واستقرضکم [[ وله خزائن السماوات و الارض ، و هو الغني الحميد ] ] [3] و انما اراد ان [[ يبلوکم ايکم احسن عملا ] ] [4] فبادروا باعمالکم تکونوا مع جيران الله في داره رافق بهم رسله ، [5] و ازارهم ملائکته ، و اکرم اسماعهم ان تسمع حسيس نار ابدا ، [6] وصان اجسادهم ان تلقي لغوبا و نصبا :[7] [[ ذلک فضل الله يؤتيه من يشاء ، و الله ذو الفضل العظيم ] ] [8] اقول ما تسمعون ، و الله المستعان علي نفسي و انفسکم ، و هو حسبنا و نعم الوکيل

ترجمه

[1] از خطبه هاي امام ( ع ) که درباره قدرت پروردگار فضائل قرآن و توصيه به تقوا ايراد فرموده است . خداوند بزرگ [2] ستايش ويژه خداوندي است که بدون ديده شدن شناخته شده و بي هيچ زحمت و مشقتي آفريننده است با قدرتش مخلوقات را آفريد [3] با عزتش گردن کشان را بنده خويش ساخت و با جود و سخايش بر همه بزرگان برتري جست [4] هم اوست که دنيا را مسکن مخلوقش گردانيد و رسولانش را بسوي جن و انس مبعوث ساخت ، [5] تا پرده از چهره [زشت ] دنيا براي آنها برگيرند، و آنان را از زيانهايش برحذر دارند، و [در بي وفائي دنيا و پستي زرق و برق و تجمل پرستي اش ] براي آنان مثلها بزنند، [6] و عيوب دنياپرستي را به آنها نشان دهند، و آنچه را که مايه عبرت است [7] از تندرستيها و بيماريها که متعاقب يکديگرند و حلال و حرام آن پي درپي ياد آورشان شوند[و اين درسهاي عبرت آور را بدون وقفه بر آنها بخوانند] [8] و آنچه را که خداوند به مطيعان و عصيانگران از بهشت و دوزخ ،و احترام و تحقير به آنان وعده فرموده است برايشان بازگو کنند . [9] ستايش مي کنم او را تا به او تقرب جويم همانگونه که خود از بندگانش خواسته براي هر چيزي اندازه اي و حدود و هدفي [10] و براي هر اندازه و هدفي اجل و سرآمدي و براي هر اجلي حسابي مقرر داشته است . [11] قسمتي ديگر از اين خطبه در فضائل قرآن [12] قرآن فرمان دهنده اي است بازدارنده ساکتي است گويا و حجت خداوند است بر مخلوقش [13] خداوند پيمان عمل به قرآن را از بندگان گرفته و آنان را در گرو دستورات آن قرارداده نورانيت آن را تمام و دينش را با آن کامل ساخته است . [14] و پيامبرش را هنگامي از اين جهان برد که از رساندن احکام و هدايت قرآن به خلق فراغت يافته بود [15] بنابراين خداوند را آنگونه بزرگ بشماريد و تعظيم کنيد که خود بيان کرده 000 [1] چه اينکه خداوند چيزي از دينش را بر شما مخفي نداشته و هيچ مطلبي که مورد رضايتش و يا ناخشنوديش باشد وانگذاشته [2] جز اينکه نشانه اي آشکار و آيه اي محکم که از آن جلوگيري و يا به سوي آن دعوت کند برايش قرار داده است [3] رضايت و خشم و قانون او در گذشته و حال و آينده درباره همه يکي است [4] بدانيد خداوند هيچگاه از شما خشنود نمي شود به کاري که بر پيشينيان به خاطر آن خشم گرفته [5] و هرگز بر شما خشمگين نمي شود به کاري که پيشينيان انجام مي دادند خشنود مي شد شما در راهي آشکار قدم برمي داريد [6] و همان سخن مي گوئيد که مردان گذشته شما گفته اند . خداوند نياز دنياي شما را به مقدار کافي در اختيارتان گذاشته [7] و به شکر نعمتها تشويق و ترغيبتان نموده و ذکر و ياد خود را بر زبانتان واجب ساخته است . [8] توصيه به پرهيزکاري [9] [ خداوند ] شما را به تقوا سفارش نموده و آن را منتهاي رضا و خواست خويش از بندگان قرار داده است . [10] بنابراين از مخالفت فرمان خداوندي که همواره در پيشگاه او حاضريد و زمام شما به دست او است و حرکات و سکنات شما را در اختيار دارد بترسيد [11] او کسي است که اگر کاري را در پنهاني انجام دهيد مي داند و اگر آشکارا به جا آوريد مي نويسد نگهبانان بزرگواري را قرار داده [12] که از حفظ هيچ حقي غفلت نورزند و بيهوده ثبت ننمايند . آگاه باشيد آن کس که تقوا پيشه کند و از خدا بترسد راهي براي رهائي از فتنه ها به رويش مي گشايد [13] و نوري در دل تاريکي به او عطا مي نمايد و او را در آنچه دوست دارد و به آن علاقمند است [ يعني بهشت ] براي هميشه مخلد مي سازد . [14] و در منزل کريمانه اي که آماده ساخته پذيرائي مي کند در سرائي که آن را مخصوص خود ساخته که سقف آن عرش او [15] و نور و روشنائي اش جمال او زائرانش فرشتگان و همنشينانش پيامبران خدا مي باشند . پس به سوي قيامت مبادرت ورزيد [16] و پيش از آنکه اجل فرارسد کار کنيد . چه نزديک است که آرزوي مردم قطع گردد مرگ آنها را در آغوش کشد [17] و باب توبه به رويشان مسدود شود همانند کساني که قبل از شما بودند و پس از مرگ تقاضاي بازگشت به جهان کردند [ اما پذيرفته نشد ] [18] شما همچون واماندگان در سفريد 000 که از اين دنيا که خانه شما نيست [ به سراي آخرت مي شتابيد ] [1] فرمان کوچ کردن به شما داده شده و مامور به تهيه زاد و توشه از اين سرا گشته ايد . [2] آگاه باشيد اين پوست نازک تن طاقت آتش دوزخ را ندارد،بنابراين به خويشتن رحم کنيد. [3] اين حقيقت را در مصائب دنيا آزموده ايد: [4] آيا ناراحتي يکي از خودتان را در اثر خاري که به بدنش فرو مي رود و زمين خوردني که مختصري او را مجروح ميسازد يا ريگهاي داغ بيابان او را رنج ميدهد ديده ايد؟ [5] پس چگونه است آنگاه که در ميان دوطبقه آتش در کنار سنگهاي گداخته ، و قرين شيطان قرارگيرد؟[6] آيا ميدانيد آنگاه که مالک [دوزخ ] بر آتش غضب کند آتشها بر روي هم مي غلطند و يکديگر را مي کوبند؟[و شعله ها در درون هم فرو ميروند] [7] و آنگاه که آتش را زجر نمايد ناله کنان در ميان درهاي جهنم از اين طرف به آنطرف شعله ميکشند [8] اي پير بزرگسال که پيري در وجودت رخنه کرده [9] چگونه خواهي بود آنگاه که طوقهاي آتش به گردنها انداخته شود و غلهاي جامعه بدست و گردن افتد؟ چنانکه گوشت دستها را ميخورد.[10] زنهارزنهار اي بندگان خداخدا را به ياد آوريد در حال تندرستي پيش از آنکه بيمار شويد، [11] و در حال وسعت پيش از آنکه در تنگناي زندگي قرار گيريد[شما در گرو اعمال خود هستيد پس ] در راه آزادي خويش پيش از آنکه درهاي آزادي بر روي شما بسته شود سعي و کوشش کنيد[12] در دل شب چشمها را بيدار داريد، و شکمها را لاغر،[13] و قدمها را بکار، اندازيد و اموال را انفاق کنيد. از جسم و تن خويشتن بگيريد و بر روان و جان خود بيفزائيد[14] در اين کار بخل نورزيد که خداوند فرموده است :[15] اگر خدا را ياري کنيد او شما را نصرت ميدهد و قدمهايتان را ثابت نگهميدارد و نيز فرموده است :[16] کيست که به خداوند قرض دهد؟ تا خداوند به او چند برابر عطا کند و براي او پاداش بي عيب و نقصي قرار دهد [اما بدانيد] درخواست ياري او از شما نه به خاطر ضعف و ناتواني است [1] و قرض گرفتنش از شما نه بخاطر کمبود است ، او از شما ياري خواسته در حالي که لشکرهاي آسمان و زمين از آن او است و عزيز و حکيم است ،[2] درخواست قرض کرده در حالي که گنجهاي آسمان و زمين به او تعلق دارد و بي نياز و حميد است [بلي اينها نه از جهت نيازي است که او دارد بلکه ] [3] خواسته است شما را بيازمايد که کداميک نيکوکارتريد. [4] بنابراين به اعمال نيک مبادرت ورزيد تا از همسايگان خدا در سراي او باشيد [در نزد کساني که ] رفيق پيامبرانند[5] و فرشتگان به ديدارشان مي آيند [خداوند] آنچنان اين گروه را گرامي داشته که حتي گوشهاي آنها صداي خفيف آتش را نمي شنوند،[6] و بدنهاشان هيچ گونه رنج و ناراحتي نمي بيند[7] اين فضل و مرحمت خداوند است که به هرکس بخواهد مي دهد و خداوند داراي فضل عظيم است [8] من آنچه را ميشنويد ميگويم و خداوند را به ياري خود و شما مي طلبم او کفايت کننده ما و بهترين وکيل است

خطبه شماره 184

و من کلام له عليه السلام [9] قاله للبرج بن مسهر الطائي ، و قد قال له بحيث يسمعه :[[ لا حکم الا لله ] ] ، و کان من الخوارج [10] اسکت قبحک الله يا اثرم فو الله لقد ظهر الحق فکنت فيه ضئيلا شخصک ، [11] خفيا صوتک ، حتي اذا نعر الباطل نجمت نجوم قرن الماعز

ترجمه

[9] از سخنان امام ( ع ) که در پاسخ برج بن مسهرطائي که از خوارج بودفرموده و اين هنگامي بود که شخص مزبور با صداي بلند به طوري که امام بشنود گفت : لا حکم الا لله [10] خاموش باش خدا رويت را سياه کند اي دندان شکسته به خدا سوگند حق آشکار گرديد و تو شخصي ناتوان بودي [11] صدايت در سينه حبس شده بود . تا آنگاه که صداي باطل از حلقوم بيرون آمد همچون شاخ بزي آشکار شدي

خطبه شماره 185

و من خطبه له عليه السلام [1] يحمد الله فيها و يثني علي رسوله و يصف خلقا من الحيوان حمد الله تعالي [2] الحمد لله الذي لا تدرکه الشواهد ، و لا تحويه المشاهد ، و لا تراه النواظر ، [3] و لا تحجبه السواتر ، الدال علي قدمه بحدوث خلقه ، [4] و بحدوث خلقه علي وجوده ، و باشتباههم علي ان لا شبه له الذي صدق في ميعاده ، [5] وارتفع عن ظلم عباده ، وقام بالقسط في خلقه ، [6] و عدل عليهم في حکمه مستشهد بحدوث الاشياء علي ازليته ، [7] و بما وسمها به من العجز علي قدرته و بما اضطرها اليه من الفناء علي دوامه [8] واحد لا بعدد ، و دائم لا بامد ، وقائم لا بعمد [9] تتلقاه الاذهان لا بمشاعره و تشهد له المرائي لا بمحاضره [10] لم تحط به الاوهام ، بل تجلي لها بها ، و بها امتنع منها ، و اليها حاکمها [11] ليس بذي کبر امتدت به النهايات فکبرته تجسيما ، [12] و لا بذي عظم تناهت به الغايات فعظمته تجسيدا ، بل کبر شانا ، و عظم سلطانا [13] الرسول الاعظم [14] و اشهد ان محمدا عبده و رسوله الصفي ، و امينه الرضي ، صلي الله عليه و آله [1] ارسله بوجوب الحجج ، و ظهور الفلج ، [2] و ايضاح المنهج ، فبلغ الرساله صادعا بها ، و حمل علي المحجه دالا عليها ، [3] و اقام اعلام الاهتداء و منار الضياء ، و جعل امراس الاسلام متينه ، و عرا الايمان وثيقه [4] منها في صفه خلق اصناف من الحيوان [5] و لو فکروا في عظيم القدره و جسيم النعمه ، لرجعوا الي الطريق ، [6] و خافوا عذاب الحريق ، ولکن القلوب عليله ، والبصائر مدخوله [7] الا ينظرون الي صغير ما خلق ، کيف احکم خلقه ، و اتقن ترکيبه ، [8] و فلق له السمع والبصر ، و سوي له العظم و البشر [9] انظروا الي النمله في صغر جثتها ، و لطافه هيئتها ، لا تکاد تنال بلحظ البصر ، و لا بمستدرک الفکر ، [10] کيف دبت علي ارضها ، و صبت علي رزقها ، [11] تنقل الحبه الي جحرها ، و تعدها في مستقرها تجمع في حرها لبردها ، [12] و في وردها لصدرها ، مکفول برزقها ، مرزوقه بوفقها ، [13] لا يغفلها المنان ، و لا يحرمها الديان ، و لو في الصفا اليابس ، [14] و الحجر الجامس و لو فکرت في مجاري اکلها ، في علوها و سفلها ، [15] و ما في الجوف من شراسيف بطنها ، و ما في الراس من عينها و اذنها ، [16] لقضيت من خلقها عجبا ، و لقيت من وصفها تعبا [17] فتعالي الذي اقامها علي قوائمها ، و بناها علي دعائمها لم يشرکه في فطرتها فاطر ، [1] و لم يعنه علي خلقها قادر و لو ضربت في مذاهب فکرک لتبلغ غاياته ، [2] ما دلتک الدلاله الا علي ان فاطر النمله هو فاطر النخله ، [3] لدقيق تفصيل کل شي ء ، و غامض اختلاف کل حي [4] و ما الجليل و اللطيف ، و الثقيل و الخفيف ، و القوي و الضعيف ، في خلقه الا سواء [5] خلقه السماء و الکون [6] و کذلک السماء و الهواء ، و الرياح و الماء فانظر الي الشمس و القمر ، [7] و النبات و الشجر ، و الماء و الحجر ، واختلاف هذا الليل و النهار ، و تفجر هذه البحار ، [8] و کثره هذه الجبال ، و طول هذه القلال و تفرق هذه اللغات ، و الالسن المختلفات [9] فالويل لمن انکر المقدر ، و جحد المدبر [10] زعموا انهم کالنبات ما لهم زارع ، و لا لاختلاف صورهم صانع ، [11] و لم يلجؤوا الي حجه فيما ادعوا ، و لا تحقيق لما اوعوا ، [12] و هل يکون بناء من غير بان ، او جنايه من غير جان [13] خلقه الجراده [14] و ان شئت قلت في الجراده ، اذ خلق لها عينين حمراوين ، [15] و اسرج لها حدقتين قمراوين ، و جعل لها السمع الخفي ، و فتح لها الفم السوي ، [16] و جعل لها الحس القوي ، و نابين بهما تقرض ، و منجلين بهما تقبض [17] يرهبها الزراع في زرعهم ، و لا يستطيعون ذبها ، [1] و لو اجلبوا بجمعهم ، حتي ترد الحرث في نزواتها ، [2] و تقضي منه شهواتها و خلقها کله لا يکون اصبعا مستدقه [3] فتبارک الله الذي [[ يسجد له من في السماوات و الارض طوعا و کرها ] ] ، [4] و يعفر له خدا و وجها ، و يلقي اليه بالطاعه سلما و ضعفا ، و يعطي له القياد رهبه و خوفا [5] فالطير مسخره لامره ، احصي عدد الريش منها و النفس ، [6] و ارسي قوائمها علي الندي واليبس ، و قدر اقواتها ، [7] و احصي اجناسها فهذا غراب و هذا عقاب و هذا حمام و هذا نعام [8] دعا کل طائر باسمه ، و کفل له برزقه و انشا [[ السحاب الثقال ] ] [9] فاهطل ديمها ، و عدد قسمها فبل الارض بعد جفوفها ، [10] و اخرج نبتها بعد جدوبها

ترجمه

[1] از خطبه هاي امام ( ع ) که در آن از ستايش خداوند ثناي بر پيامبرصلي الله عليه و آله و سلم و اسرار آفرينش گروهي از حيوانات سخن به ميان آورده است . ستايش خداوند متعال [2] ستايش مخصوص خداوندي است که حواس وي را درک نکنند و مکانها وي را در بر نگيرند ديده ها او را نبينند [3] و پوشش ها وي را مستور نسازند با حدوث آفرينش ازليت خود را آشکار ساخته [4] و با اسرار خلقت وجود خود را نشان داده است همانندبودن آفريده ها دليل بر آن است که براي او همانندي نيست هم او که در وعده هايش صادق [5] و بالاتر از آن است که بر بندگان خود ستم کند . درباره مخلوقاتش به عدل و داد رفتار مي کند [6] و در اجراي احکام به عدالت بر آنها حکم مي نمايد حادث بودن اشياء گواه بر هميشگي او [7] و ناتواني آنها نشانه قدرت او و نابودي قهري موجودات شاهد و گواه دوام او است . [8] يکي است اما نه به شماره هميشگي است ولي نه اينکه زماني دارد برقرار است ولي چيزي نگهدارنده او نيست [ بلکه قائم به ذات است ] [9] چشم دل وي را دريابد نه حواس ظاهر آنچه مشاهده مي گردد بر بود وي گواهند نه بر حضور وي [10] انديشه ها بر او احاطه ندارند بلکه با آثار عظمتش بر آنها متجلي شده با نيروي عقل مسلم شده که کنه ذاتش را درک نتوان کرد و انديشه هاي ژرف انديشي که ادعاي پي بردن و احاطه بر کنه ذات را دارند به محاکمه مي کشد . [11] [ او بزرگ است ] اما نه به اين معني که حد و مرز جسمش طولاني است . [ او با عظمت است ] [12] اما نه آن عظمتي که جسدش را بزرگ جلوه دهد نه بلکه شان و مقامش بزرگ و حکومتش با عظمت است .[13] پيامبر بزرگ ما [14] گواهي ميدهم که محمد ص بنده و فرستاده اي برگزيده و امين او است 000 [1] وي را با برهانهائي روشن ، و پيروزي بر کفر و شرک ، [2] و واضح نمودن راه راست گسيل داشت و او نيز رسالت حق را آشکارا ابلاغ کرد، و انسانها را به جاده حق رهنمون شد، [3] پرچمهاي هدايت را برافراشت و نشانه هاي روشن را برقرار ساخت رشته هاي اسلام را محکم ، و دستگيره هاي ايمان را استوار گردانيد. [4] قسمتي ديگر از اين خطبه پيرامون آفرينش حيرت انگيز بعضي از جانداران [5] اگر در عظمت قدرت و بزرگي نعمت او مي انديشيدند به راه راست بازمي گشتند [6] و از آتش سوزان مي ترسيدند اما دلها بيمار و چشمها معيوب است . [7] آيا به مخلوقات کوچکش نمي نگرند که چگونه آفرينش آنها را استحکام بخشيده و ترکيب و به هم پيوستگي آنها را متقن گردانيده است [8] و گوش و چشم براي آنان به وجود آورده و استخوان پوستشان را نظام بخشيده . [9] به همين مورچه با آن جثه کوچک و اندام ظريفش بنگريد که چگونه لطافت خلقتش با چشم و انديشه درک نمي گردد : [10] نگاه کنيد چگونه روي زمين راه مي رود و براي بدست آوردن روزيش تلاش مي کند [11] دانه ها را به لانه نقل مي نمايد و در جايگاه مخصوص نگهداري مي کند . در فصل گرما براي زمستان [12] و به هنگام امکان براي زماني که جمع کردن برايش ممکن نيست ذخيره مي کند روزيش تضمين گرديده و خوراک لازم و موافق طبعش آفريده شده [13] خداوند منان از او غفلت نمي کند و پروردگار پاداش ده محرومش نمي سازد گو اينکه در دل سنگي سخت و صاف [14] و يا در ميان صخره اي خشک و بي رطوبت باشد اگر در مجاري خوراک و قسمتهاي بالا و پائين دستگاه گوارشش [15] و عضلات و اعضائي که براي حفظ اين دستگاه آفريده و چشمها و گوشهايش انديشه نمائي [16] در تعجب فرورفته و به شگفتي خلقتش اعتراف خواهي کرد و از توصيف آن به زحمت خواهي افتاد [ و خواهي گفت ] [17] خداوندي که مورچه را بر روي دست و پايش برقرار و پيکره وجودش را به استحکام خاصي بنا گذارد از همه چيز برتر و بالاتر است هيچ آفريننده اي در آفرينش اين حشره با او شرکت نداشته 000 [1] و هيچ قدرتي در آفرينش آن وي را ياري نکرده . اگر طريق و راههاي خرد را بپيمائي تا به آخر برسي [2] دلايل به تو مي گويند که آفريننده اين مورچه کوچک همان آفريدگار درخت عظيم الجثه خرما است [3] زيرا با تمام تفاوتهائي که دارند هر دو ساختمانشان دقيق و پيچيده است و به هر حال [4] موجودات بزرگ و کوچک سنگين و سبک توانا و ناتوان همه در خلقتش يکسانند [ و در برابر قدرت او بي تقاوت است ] . [5] آفرينش آسمان و جهان [6] همينگونه است آفرينش آسمان و هوا و باد و آب اکنون به خورشيد و ماه [7] گياه و درخت آب و سنگ و اختلاف اين شب و روز و جريان درياها [8] و کوههاي فراوان و بلندي قله ها و تفرق و جدائي اين لغات و زبانهاي گوناگون بنگر [ تا خدا را بشناسي ] [9] واي بر آن کس که ناظم و مدبر اينها را انکار کند [10] گروهي مي پندارند که آنها همچون گياهند و زارعي ندارند و براي اشکال گوناگون آنها آفريننده اي نيست . [11] اينها براي ادعاي خود دليلي اقامه نکرده اند و براي آنچه در مغز خود پرورانده تحقيقي به عمل نياورده اند . [12] آيا ممکن است ساختماني بدون سازنده و يا حتي جنايتي بدون جنايتگر پديد آيد ؟ [13] آفرينش ملخ [14] و اگر خواهي درباره ملخ بينديش که خداوند براي او دو چشم سرخ [15] دو حدقه همچون ماه تابان و گوش پنهان آفريده و دهاني به تناسب خلقتش به او داده : [16] حواسي نيرومند و دو دندان که با آنها [ شاخه هاي گياهان و برگهاي درختان را ] چيده و جدا مي کند و دو وسيله همچون داس که با آنها خوراکش را جمع آوري مي نمايد . [17] کشاورزان براي زراعت خود از آنها مي ترسند و قادر بر دفعشان نيستند 000 [1] حتي اگر همه دست به دست هم بدهند آنها همچنان نيرومندانه پيش مي آيند تا وارد کشتزار شوند [2] و آنچه ميل داشته باشند بخورند . در حالي که تمام پيکرشان به اندازه يک انگشت باريک نيست [3] بزرگ است خداوندي که تمام کساني که در آسمانها و زمينند از روي اختيار يا به اجبار در برابرش خضوع مي کنند [4] و صورت و جبين برايش به خاک مي سايند و طوق اطاعت او را در حال تندرستي و ناتواني به گردن مي اندازند و از روي ترس و بيم زمام اختيار خود را به او مي سپارند . [5] پرندگان مسخر فرمان وي هستند و او تعداد پرها و موي پرهاي آنها [ از کوچک و برزگ ] و شماره نفسهاي آنان را احصاء کرده است . [6] عده اي را به گونه اي آفريده که در درون آب زندگي کنند و گروهي در خشکي روزي آنها را مقدر فرموده [ و آنچه با دستگاه گوارش و بدن آنها تناسب دارد برايشان آفريده ] [7] و اصناف آنها را احصاء نموده است . اين کلاغ است و آن عقاب اين کبوتر است و آن شترمرغ [8] هر پرنده اي را به نامي دعوت کرده و روزيش را تکفل نموده . ابرهاي سنگين را ايجاد فرموده [9] و باران هاي پرپشت و پي درپي از آن فروفرستاده قسمت و سهم باران هر مکاني را مشخص ساخته است [ و با اين کار ] زمينهاي خشک را آبياري نموده [10] و گياهان را بعد از خشکسالي رويانده است

خطبه شماره 186

و من خطبه له عليه السلام [11] في التوحيد ، و تجمع هذه الخطبه من اصول العلم ما لا تجمعه خطبه [12] ماوحده من کيفه ، و لا حقيقته اصاب من مثله ، و لا اياه عني من شبهه ، [13] و لا صمده من اشار اليه و توهمه کل معروف بنفسه مصنوع [14] کل قائم في سواه معلول فاعل لا باضطراب آله ، [15] مقدر لا بجول فکره ، غني لا باستفاده لا تصحبه الاوقات ، و لا ترفده الادوات ، [1] سبق الاوقات کونه و العدم وجوده ، و الابتداء ازله [2] بتشعيره المشاعر عرف ان لا مشعر له ، و بمضادته بين الامور عرف ان لا ضد له ، [3] و بمقارنته بين الاشياء عرف ان لا قرين له [4] ضاد النور بالظلمه ، و الوضوح بالبهمه ، و الجمود بالبدل ، و الحرور بالصرد [5] مؤلف بين متعادياتها ، مقارن بين متبايناتها ، [6] مقرب بين متباعداتها ، مفرق بين متدانياتها لا يشمل بحد ، [7] و لا يحسب بعد و انما تحد الادوات انفسها ، و تشير الالات الي نظائرها [8] منعتها [[ منذ ] ] القدمه ، و حمتها [[ قد ] ] الازليه ، و جنبتها [[ لولا ] ] التکمله [9] بها تجلي صانعها للعقول ، و بها امتنع عن نظر العيون ، [10] و لا يجري عليه السکون و الحرکه ، و کيف يجري عليه ما هو اجراه ، [11] و يعود فيه ما هو ابداه ، و يحدث فيه ما هو احدثه اذا لتفاوتت ذاته ، [12] و لتجزا کنهه ، و لامتنع من الازل معناه ، و لکان له وراء اذ وجد له امام ، [13] و لالتمس التمام اذ لزمه النقصان و اذا لقامت آيه المصنوع فيه ،[14] و لتحول دليلا بعد ان کان مدلولا عليه ، [15] و خرج بسلطان الامتناع من ان يؤثر فيه ما يؤثر في غيره [16] الذي لا يحول و لا يزول ، و لا يجوز عليه الافول [17] لم يلد فيکون مولودا ، و لم يلد يولد فيصير محدودا جل عن اتخاذ الابناء ، [ نهج البلاغه م 18 ] [1] و طهر عن ملامسه النساء لا تناله الاوهام فتقدره ، و لا تتوهمه الفطن فتصوره ، [2] و لا تدرکه الحواس فتحسه ، و لا تلمسه الايدي فتمسه و لا يتغير بحال ، [3] و لا يتبدل في الاحوال و لا تبليه الليالي و الايام ، و لا يغيره الضياء و الظلام [4] و لا يوصف بشي ء من الاجزاء ، و لا بالجوارح و الاعضاء ، [5] و لا بعرض من الاعراض ، و لا بالغيريه والابعاض و لا يقال : له حد و لا نهايه ، [6] و لا انقطاع و لا غايه ، و لا ان الاشياء تحويه فتقله او تهويه [7] او ان شيئا يحمله فيميله او يعدله ليس في الاشياء بوالج ، و لا عنها بخارج [8] يخبر لا بلسان و لهوات ، [9] و يسمع لا بخروق و ادوات يقول و لا يلفظ ، و يحفظ و لا يتحفظ ، [10] و يريد و لا يضمر يحب و يرضي من غير رقه ، و يبغض و يغضب من غير مشقه [11] يقول لمن اراد کونه : [[ کن فيکون ] ] ، لا بصوت يقرع ، و لا بنداء يسمع ، [12] و انما کلامه سبحانه فعل منه انشاه و مثله ، [13] لم يکن من قبل ذلک کائنا ، و لو کان قديما لکان الها ثانيا [14] لا يقال : کان بعد ان لم يکن ، فتجري عليه الصفات المحدثات ، [15] و لا يکون بينها و بينه فصل ، و لا له عليها فضل ، [16] فيستوي الصانع و المصنوع ، و يتکافا المبتدع و البديع [17] خلق الخلائق علي غير مثال خلا من غيره ، و لم يستعن علي خلقها باحد من خلقه [18] و انشا الارض فامسکها من غير اشتغال ، و ارساها علي غير قرار ، و اقامها بغير قوائم [1] و رفعها بغير دعائم ، و حصنها من الاود والاعوجاج ، و منعها من التهافت والانفراج [2] ارسي اوتادها ، و ضرب اسدادها ، واستفاض عيونها ، [3] وخد اوديتها ، فلم يهن ما بناه ، و لا ضعف ما قواه [4] هو الظاهر عليها بسلطانه و عظمته ، و هو الباطن لها بعمله و معرفته ، [5] و العالي علي کل شي ء منها بجلاله و عزته [6] لا يعجزه شي ء منها طلبه ، و لا يمتنع عليه فيغلبه ، و لا يفوته السريع منها فيسبقه ، [7] و لا يحتاج الي ذي مال فيرزقه خضعت الاشياء له ، [8] و ذلت مستکينه لعظمته ، لا تستطيع الهرب من سلطانه الي غيره فتمتنع من نفعه وضره ، [9] و لا کف ء له فيکافئه و لا نظير له فيساويه [10] هو المفني لها بعد وجودها ، حتي يصير موجودها کمفقودها [11] و ليس فناء الدنيا بعد ابتداعها باعجب من انشائها واختراعها [12] و کيف و لو اجتمع جميع حيوانها من طيرها و بهائمها ، [13] و ما کان من مراحها و سائمها و اصناف اسناخها و اجناسها ، [14] و متبلده اممها و اکياسها ، علي احداث بعوضه ، ما قدرت علي احداثها ، [15] و لا عرفت کيف السبيل الي ايجادها ، ولتحيرت عقولها في علم ذلک وتاهت [16] و عجزت قواها و تناهت ، ورجعت خاسئه حسيره ، [17] عارفه بانها مقهوره ، مقره بالعجز عن انشائها ، مذعنه بالضعف عن افنائها [1] و ان الله ، سبحانه ، يعود بعد فناء الدنيا وحده لا شي ء معه [2] کما کان قبل ابتدائها ، کذلک يکون بعد فنائها ، بلا وقت و لا مکان ، و لا حين و لا زمان [3] عدمت عند ذلک الاجال و الاوقات ، و زالت السنون و الساعات [4] فلا شي ء الا الله الواحد القهار الذي اليه مصير جميع الامور [5] بلا قدره منها کان ابتداء خلقها ، و بغير امتناع منها کان فناؤها ، [6] و لو قدرت علي الامتناع لدام بقاؤها [7] لم يتکاءده صنع شي ء منها اذا صنعه ، و لم يؤده منها خلق ما خلقه و براه ، [8] و لم يکونها لتشديد سلطان ، و لا لخوف من زوال و نقصان ، [9] و لا للاستعانه بها علي ند مکاثر ، و لا للاحتراز بها من ضد مثاور ، [10] و لا للازدياد بها في ملکه ، و لا لمکاثره شريک في شرکه ، [11] و لا لوحشه کانت منه ، فاراد ان يستانس اليها [12] ثم هو يفنيها بعد تکوينها ، لا لسام دخل عليه في قصريفها و تدبيرها ، [13] و لا لراحه واصله اليه ، و لا لثقل شي ء منها عليه [14] لا يمله طول بقائها فيدعوه الي سرعه افنائها ، ولکنه سبحانه دبرها بلطفه ، [15] و امسکها بامره و اتفقنها بقدرته ، ثم يعيدها بعد الفناء من غير حاجه منه اليها ، [16] و لا استعانه بشي ء منها عليها ، و لا لانصراف من حال وحشه الي حال استئناس [17] و لا من حال جهل و عمي الي حال علم و التماس ، [1] و لا من فقر وحاجه الي غني و کثره ، و لا من ذل وضعه الي عز و قدره

ترجمه

[11] از خطبه هائي است که امام ( ع ) درباره توحيد ايراد فرموده است . در اين خطبه آنقدر اصول علمي گرد آمده که در هيچ خطبه ديگري وجود ندارد .[12] آن کس که کيفيتي برايش قائل گردد او را يکتا ندانسته و کسي که برايش مانندي قرار دهد به حقيقتش پي نبرده و هر کس وي را شبيه چيزي بداند به مقصد نرسيده است [13] آن کس که به او اشاره کند و يا در وهم و انديشه آورد وي را از جهات و ابعاد منزه ندانسته است . آنچه کنه ذاتش شناخته شده مصنوع است [14] و آنچه بقايش به ديگري باشد داراي علت و آفريننده اي است . انجام دهنده اي است که نيازمند وسيله نيست [15] و اندازه گيرنده اي است که محتاج جولان فکر نمي باشد . غني و بي نياز است اما نه اينکه آن را تحصيل کرده باشد نه زمان با او همنشين است و نه ابزار و وسايل با او قرين 000[1] بودش بر زمان پيشي گرفته و وجودش بر عدم سبقت جسته و ازليتش بر آغاز مقدم بوده است [2] آفرينش حواس به وسيله او دليل آن است که خود را از داشتن حواسي پيراسته است و از آفرينش اشياء متضاد [ پي مي بريم ] که ضدي براي او تصور نشود [3] و از قراردادن تقارن بين اشياء روشن مي شود که خود قرين و همتائي ندارد [4] . روشني را با تاريکي و آشکار را با نهان خشکي را با تري و گرمي را با سردي ضد يکديگر قرار داد . [5] عناصر متضاد را با هم ترکيب نمود و بين موجودات متباين تقارن برقرار ساخته است [6] آنها که از هم فاصله داشته اند به هم نزديک گردانيده و بين آنها که به هم نزديکند جدائي انداخته است . حد و اندازه اي برايش متصور نيست [7] و به حساب و شمارش در نمي آيد زيرا ابزار دليل بر محدوديت خويشند و وسائل و آلات به مانند خود اشاره مي کنند . [8] همين که مي گوئيم موجودات از فلان وقت پيدا شده اند آنها را از قديم بودن منع کرده ايم و اينکه مي گوئيم قطعا به وجود آمده اند آنها را از ازلي بودن ممنوع ساخته ايم . و هنگامي که گفته مي شود . اگر چنين بود کامل مي شد دليل آن است که موجودات به تمام معني کامل نيستند . [9] با آفرينش موجودات آفريننده آنها در برابر عقول تجلي کرد و از همين نظر است که از ديده شدن با چشمهاي ظاهر مبرا و پيراسته است [10] و قوانين حرکت و سکون بر او جريان ندارد [زيرا] چگونه مي تواند چنين باشد در صورتي که او خود حرکت و سکون را ايجاد کرده است ؟ [11] و چگونه ممکن است آنچه را آشکار ساخته در خودش اثر بگذارد ؟ و مگر مي شود که خود تحت تاثير آفريده خويش قرار گيرد ؟ اگر چنين شود ذاتش تغيير مي پذيرد [12] و کنه وجودش تجزيه مي گردد و ازلي بودنش ممتنع مي شود و هنگامي که آغازي برايش معين شد انتهائي نيز خواهد داشت . [13] و لازمه اين آغاز و انجام نقصان و عدم تکامل خواهد بود . که نقصان داشتن دليل مسلم مخلوق بودن است [14] و خود دليل وجود خالقي ديگر و نه اينکه خود آفريدگار باشد [15] و سرانجام از اين دايره که هيچ چيز در او مؤثر نيست [16] و زوال و تغيير و افول در او راه ندارد خارج مي گردد [ و همچون ساير موجودات تحت تاثير اشياء قرار خواهد گرفت ] [17] کسي را نزاده که خود نيز مولود باشد و از کسي زاده نشده تا محدود به حدودي گردد برتر از آن است که فرزنداني پذيرد 000 [1] و پاکتر از آن است که گمان آميزش با زنان درباره او رود . دست انديشه هاي بلند به دامن کبريائيش نرسد تا در حد و نهايتي محدودش کند و تيزهوشي هوشمندان نتواند نقش او را در خيال تصوير نمايد [2] حواس از درکش عاجزند و گذشت زمان و دستها از دسترسي و لمسش قاصرند . تغيير و گوناگوني در او راه ندارد [3] و گذشت زمان برايش هيچگونه تبديل و دگرگوني به وجود نياورد آمد و شد شبها و روزها وي را کهنه و سالخورده نسازند و روشنائي و تاريکي تغييرش ندهند [4] او به هيچيک از اجزاء و جوارح و اعضا [5] و نه به عرضي از اعراض و نه به تغاير و ابعاض به هيچکدام توصيف نگردد برايش حد و نهايتي گفته نشود [6] و انقطاع و انتهائي ندارد . اشياء به او احاطه ندارند تا وي را بالا برند و يا پائين آورند [7] و نه چيزي او را حمل مي کند که او را به جانبي متمايل يا ثابت نگهدارد نه در درون اشياء است و نه در بيرون آنها [ بلکه به همه چيز احاطه دارد ] . [8] خبر مي دهد اما نه با کام و زبان [9] مي شنود ولي نه بواسطه دستگاه شنوائي که از مجرا استخوانها و پرده ها تشکيل شده سخن مي گويد نه اينکه تلفظ کند همه چيز را حفظ مي کند ولي نه با قوه حافظه [10] اراده مي کند اما نه اينکه داراي ضميري باشد دوست مي دارد و خشنود مي شود اما نه از روي رقت قلب دشمن مي دارد و به خشم مي آيد اما نه از روي ناراحتي و رنج و مشقت . [11] به هر چه اراده کند مي فرمايد : باش [ کن ] پس بلادرنگ موجود مي شود [فيکون ] اما گفتن کلمه باش نه صوتي است که در گوشها نشيند و نه فريادي است که شنيده شود [12] بلکه سخن خدا همان کاري است که ايجاد مي کند [13] و پيش از او چيزي وجود نداشته و اگر بود خداي دومي مي بود [14] شايسته نيست گفته شود : پس از نبودن پيدايش يافته چه اينکه در اين صورت صفات نوپيداشدگان بر او جريان مي يابد [15] و بين او و حوادث تفاوتي نباشد و هيچگونه برتري بين او و مخلوقات نخواهد بود [16] و در نتيجه : صانع و مصنوع و آنکه از عدم به وجود آمده با آنکه موجودات را از نيستي به هستي آورده يکسان گردند . [17] مخلوقات را بدون الگو و نمونه اي که از غيرش گرفته باشد آفريد و در خلقت آنها از احدي استعانت نجست . [18] زمين را ايجاد فرمود و آن را نگهداشت بدون اينکه وي را مشغول سازد و آن را که در عين حرکت و بي قراري است قرار بخشيده و آن را بدون هيچ ستون و پايه اي برپاداشت 000 [1] و بي هيچ ستون و ارکاني برافراشت و آن را از کژي و فروريختن نگاهداشت و از سقوط و درهم شکافتن جلوگيري کرد [2] ميخهايش را محکم کوههايش پابرجا چشمه هايش را جاري [3] و دره هايش را ايجاد نمود آنچه بنا کرده به سستي نگرائيده و هر چه را توانائي داده ناتوان نگشته است . [4] او با عظمت و سيطره خويش بر زمين مسلط و با علم و آگاهي خود از باطن و درون آن با خبر [5] و به وسيله عزت و جلالش بر هر چيز آن برتري دارد . [6] هيچ چيز آن از قلمرو قدرتش خارج نشود و هرگز از فرمانش سرنپيچد و هيچ شتابگري از چنگ قدرتش نگريزد [7] و به هيچ ثروتمندي نياز ندارد . تمام کائنات در برابرش خاشع و فرمانبردارند [8] و در قبال عظمتش ذليل و خوارند هيچ جنبده اي قدرت فرار از محيط اقتدارش را ندارد تا به جانب ديگري روي آورد که از سود و زيان او در امان ماند [9] مانندي ندارد تا با او همتائي کند . و شبيهي برايش تصور نشود تا با او مساوي باشد [10] هموست که اشياء را پس از هستي نابود خواهد ساخت [ و بساط جهان را درهم مي پيچد ] آنچنان که وجودش همچون عدمش گردد . [11] فناء جهان پس از وجود شگفت آورتر از ايجاد آن از عدم نيست [12] چگونه غير از اين باشد در صورتي که اگر همه موجودات زنده جهان اعم از پرندگان چهارپايان [13] و آن گروه از آنها که شبانگاه به جايگاهشان بر مي گردند و همانها که [ در بيابان ] مشغول چرا هستند و تمامي انواع گوناگون آنها [14] هم آنها که کم هوشند و هم آنها که زيرکند [ اگر همه آنها گردآيند ] هرگز بر ايجاد پشه اي از عدم توانائي ندارند [15] و هيچگاه طريق ايجاد آن را نتوانند شناخت عقول آنها در راه يافتن اسرار آفرينش متحير ماند [16] و نيروهاي آنها ناتوان و خسته شود و پايان گيرد و سرانجام پس از تلاش شکست خورده و ناتوان بازگردند [17] و اعتراف نمايند که در برابر آفرينش پشه اي درمانده شده اند و به عجز از ايجاد آن اقرار نمايند و حتي به ناتواني خويش از نابودساختن آن اذعان کنند 000 [1] تنها خداوند پاک است که بعد از فناي جهان باقي خواهد ماند و هيچ چيز ديگر با او نخواهد بود [2] همانگونه که پيش از آفرينش جهان بوده بعد از فناي آن نيز خواهد بود و به هنگامي که جهان فاني شود وقت ،مکان ،لحظه و زمان مفهومي نخواهند داشت [3] [ آري آن هنگام ] اوقات ،سرآمدها ،ساعات و سالها از بين رفته و معدوم شده اند . [4] چيزي جز خداوند يکتاي قهار نيست همه امور بسوي او بازگشت مي کنند [5] کائنات همانگونه که در آغاز آفرينش از خود قدرتي نداشتند به هنگام فنا و نابودي نيز نيروي امتناع نخواهند داشت [6] چه اينکه اگر قدرت امتناع داشتند بقاء و دوام آنها ادامه مي يافت [7] آفرينش چيزي برايش رنج آور نبوده و در خلقت آنچه آفريده است فرسودگي و خستگي برايش پديد نيامده است . [8] موجودات را براي استحکام حکومتش نيافريده و براي ترس از کمبود نقصان پديد نياورده ،[9] نه براي کمک گرفتن از آنها در برابر همتائي که ممکن است بر او غلبه يابد و نه براي احتراز از دشمن که به او هجوم آورد [10] نه به خاطر ازدياد دوران اقتدار خود و نه پيروزي يافتن بر شريکي که با او قرين است [11] و نه به خاطر رفع تنهايي دست به خلقت آنها زده است [ نه او موجودات را براي هيچيک از اين مقاصد نيافريد چه او بي نياز محض است ] [12] پس موجودات را نابود مي سازد اما نه به خاطر خستگي از تدبير و اداره آنها [13] و نه براي اينکه آسايشي پيدا کند و نه به جهت رنج و سنگيني که براي او داشته اند [14] نه ،طولاني شدن آنها برايش ملال آور نيست تا نابودشان سازد بلکه خداوند با لطف خود آنها را اداره مي کند [15] و با فرمانش نگاهشان مي دارد و با قدرتش آنها را مستقر مي سازد پس همه آنها را بار ديگر بدون اينکه نيازي به آنها داشته باشد بازمي گرداند [16] ولي نه براي اينکه از آنها کمکي بگيرد و نه براي اينکه از بيم تنهائي با آنها انس گيرد [17] و نه از اين جهت که تجربه اي بيندوزد 000 [1] و نه به خاطر آنکه از فقر و نياز به توانگري و فزوني رسد و يا از ذلت و پستي به عزت و قدرت راه يابد

خطبه شماره 187

و من خطبه له عليه السلام [2] و هي في ذکر الملاحم [3] الا بابي وامي ، هم من عده اسماؤهم في السماء معروفه و في الارض مجهوله [4] الا فتوقعوا ما يکون من ادبار امورکم ، وانقطاع وصلکم ، واستعمال صغارکم [5] ذاک حيث تکون ضربه السيف علي المؤمن اهون من الدرهم من حله [6] ذاک حيث يکون المعطي اعظم اجرا من المعطي [7] ذاک حيث تسکرون من غير شراب ، بل من النعمه و النعيم ، و تحلفون من غير اضطرار ، و تکذبون من غير احراج [8] ذاک اذا عضکم البلاء کما يعض القتب غارب البعير [9] ما اطول هذا العناء ، و ابعد هذا الرجاء [10] ايها الناس ، القوا هذه الازمه التي تحمل ظهورها الاثقال من ايديکم ، [11] و لا تصدعوا علي سلطانکم فتذموا غب فعالکم [12] و لا تقتحموا ما استقبلتم من فور نار الفتنه ، و اميطوا عن سننها ، وخلوا قصد السبيل لها : [13] فقد لعمري يهلک في لهبها المؤمن ، ويسلم فيها غير المسلم [1] انما مثلي بينکم کمثل السراج في الظلمه ، يستضي ء به من ولجها [2] فاسمعوا ايها الناس وعوا ، و احضروا آذان قلوبکم تفهموا

ترجمه

[2] از خطبه هاي امام عليه السلام که درباره حوادث آينده ايراد فرموده .[3] هان پدر و مادرم فدايشان باد آنها از گروهي هستند که نامهايشان در آسمان معروف ولي در زمين گمنامند . [4] آگاه باشيد شما آماده عقب گردکردن امور خويش و گسيختگي پيوندها و سر کار آمدن خردسالان و بي تجربه گان و دون همتان خويشتن باشيد [5] اين وضع زماني پيش خواهد آمد که قرارگرفتن انسان مؤمن در زير ضربات شمشير براي او از يافتن يک درهم پول حلال آسانتر است . [6] زماني خواهد آمد که اجر و ثواب گيرنده از دهنده بيشتر است [ زيرا دهنده در آن زمان از پول حرام و به خاطر ريا و تظاهر و اسراف مي بخشد ولي گيرنده آن را در راه وظيفه شرعي خويش مصرف مي کند ] [7] اين به هنگامي رخ خواهد داد که مست مي شويد اما نه با شراب بلکه بر اثر فراواني نعمت و قسم مي خوريد اما نه از روي ناچاري دروغ مي گوئيد اما نه در اثر واقع شدن در تنگنا [8] اين موقعي خواهد بود که بلاها و مصائب همچون باري گران که بر پشت شتران نهاده باشند و سنگيني جهاز گردن آنها را مجروح کند بر شما فشار وارد خواهند ساخت . [9] آه اين شکنجه و سختي چه طولاني است ؟ و اميد رهائي از آن چه دور [10] اي مردم اين افسارهائي که از سنگيني بارها حکايت مي کند از دست بيندازيد [ دست از افکار پراکنده و نظرات فاسد و پيروي هوسهاي سرکش برداريد ] [11] و از گرد پيشواي خود پراکنده مشويد که سرانجام خويشتن را مذمت خواهيد کرد [12] خود را در آتش فتنه اي که برافروخته ايد ميندازيد از اين کار دوري گزينيد و راهي را که به آن منتهي ميشود رها سازيد که [13] بجان خودم سوگند حوادث دردناکي در پيش است که مؤمن در شعله هايش هلاک مي شود اما غير مسلمان از آن سالم مي ماند [1] من در ميان شما همچون چراغ در تاريکي هستم که هر کس به سوي آن روي آورد و کنارش نشيند از نورش بهره مند گردد . [2] اي مردم بشنويد و سخنانم را حفظ کنيد گوش هاي قلب خويش را باز کنيد و گفته هايم را بفهميد

خطبه شماره 188

و من خطبه له عليه السلام [3] في الوصيه بامورالتقوي [4] اوصيکم ، ايها الناس ، بتقوي الله و کثره حمده علي آلائه اليکم ، و نعمائه عليکم ، و بلائه لديکم [5] فکم خصکم بنعمه ، و تدارککم برحمه [6] اعورتم له فسترکم ، و تعرضتم لاخذه فامهلکم [7] الموت [8] و اوصيکم بذکر الموت و اقلال الغفله عنه و کيف غفلتکم عما ليس يغفلکم ، [9] وطمعکم فيمن ليس يمهلکم فکفي واعظا بموتي عاينتموهم ، [10] حملوا الي قبورهم غير راکبين ، و انزلوا فيها غير نازلين ، [11] فکانهم لم يکونوا للدنيا عمارا ، و کان الاخره لم تزل لهم دارا [12] اوحشوا ما کانوا يوطنون ، و اوطنوا ما کانوا يوحشون ، [13] واشتغلوا بما فارقوا ، و اضاعوا ما اليه انتقلوا [1] لا عن قبيح يستطيعون انتقالا ، و لا في حسن يستطيعون ازديادا [2] انسوا بالدنيا فغرتهم ، و وثقوا بها فصرعتهم [3] سرعه النفاد [4] فسابقوا رحمکم الله الي منازلکم التي امرتم ان تعمروها ، و التي رغبتم فيها ، ودعيتم اليها [5] واستتموا نعم الله عليکم بالصبر علي طاعته ، [6] و المجانبه لمعصيته ، فان غدا من اليوم قريب ما اسرع الساعات في اليوم ، [7] و اسرع الايام في الشهر ، و اسرع الشهور في السنه و اسرع السنين في العمر

ترجمه

[3] از خطبه هاي امام ( ع ) که در آن مردم را به امور مهمي توصيه مي کندپرهيزکاري و تقوا [4] اي مردم من شما را به تقوا و پرهيزکاري و شکر فراوان خداوند بر نعمتها و احسان و رحمتش که بر شما فروباريده است سفارش ميکنم [5] چه بسيار نعمتهائي که ويژه شما قرار داده و شما را به رحمت خويش مورد عنايت خاص گردانيده : [6] شما عيبهاي خود را آشکار کرديد و او پوشانيد و خويش را در معرض مواخذه او قرار داديد اما به شما مهلت داد [7] بهترين اندرزدهنده [8] شما را توصيه مي کنم که همواره به ياد مرگ باشيد و از آن کمتر غفلت کنيد چگونه از آن غافل مي مانيد در صورتي که او از شما غفلت نمي کند؟[9] و چگونه در چيزي طمع ميورزيد که به شما مهلت نخواهد داد.آن مردگاني که با چشم خود ديده ايد براي عبرت و اندرز شما کافي است .[10] آنهارا به گورستان حمل کردند اما نه اينکه خود بر مرکبي سوار شده باشند، و آنان را در ميان قبر قرار دادند اما بدون اينکه خود بتوانند در آن فرودآيند،[11] [آنقدر طول نکشيد که ] گوياآنان از مردم اين گيتي نبودند و عمري در آن نگذراندند[اما از آن طرف ] گويا سراي آخرت همواره خانه آنها بوده [12] آنها از آنجا که وطنشان بود [ دنيا ] وحشت نمودند و آن جا را که از آن وحشت داشتند وطن هميشگي انتخاب کردند [13] به چيزهائي خود را مشغول ساختند که بالاخره از آنها جدا شدند اما آنچه را که مي بايست سرانجام به آن برسند ضايع ساختند 000 [1] نه قدرت دارند از اعمال قبيحي که انجام داده اند برکنار شوند و نه مي توانند کار نيکي بر نيکي هاي خود بيفزايند . [2] به دنيا انس گرفته بودند مغرورشان ساخت و به آن اطمينان نموده بودند مغلوبشان نمود . [3] زندگي زودگذر [4] خداي شما را رحمت کند به سوي منازلي که ماموريد آنها را آباد کنيد و به آنها ترغيب و دعوت شده ايد بشتابيد [5] و با صبر و استقامت بر اطاعت فرمان خداوند نعمتهاي او را بر خويش تمام گردانيد [6] و از معصيت و نافرماني کناره گيري کنيد زيرا فردا به امروز نزديک است چه ساعات در روز به سرعت مي روند ؟ [7] و چه روزها از ماه به سرعت مي گذرند ؟ و چه ماهها در سال و سالها در عمر با شتاب سپري مي شوند ؟

خطبه شماره 189

و من کلام له عليه السلام [8] في الايمان و وجوب الهجره اقسام الايمان [9] فمن الايمان ما يکون ثابتا مستقرا في القلوب ، و منه ما يکون عواري بين القلوب و الصدور ، الي اجل معلوم ] ] [10] فاذا کانت لکم براءه من احد فقفوه حتي يحضره الموت ، فعند ذلک يقع حد البراءه [11] وجوب الهجره [12] و الهجره قائمه علي حدها الاول ما کان لله في اهل الارض حاجه من مستسر الامه و معلنها [1] لا يقع اسم الهجره علي احد بمعرفه الحجه في الارض [2] فمن عرفها و اقر بها فهو مهاجر [3] و لا يقع اسم الاستضعاف علي من بلغته الحجه فسمعتها اذنه ووعاها قلبه [4] صعوبه الايمان [5] ان امرنا صعب مستصعب ، لا يحمله الا عبد مؤمن امتحن الله قلبه للايمان [6] و لا يعي حديثنا الا صدور امينه ، و احلام رزينه [7] علم الوصي [8] ايها الناس ، سلوني قبل ان تفقدوني ، فلانا بطرق السماء اعلم مني بطرق الارض ، [9] قبل ان تشغر برجلها فتنه تطا في خطامها ، و تذهب باحلام قومها

ترجمه

[8] از سخنان امام ( ع ) درباره ايمان و وجوب هجرت اقسام ايمان [9] ايمان بر دو گونه است يکي ثابت و استوار در دلها و قلوب و ديگري موقت وعاريتي بين قلبها و سينه ها تا سرآمدي معلوم [10] آن گاه که انگيزه بيزاري از کسي براي شما پديد آمد او را مهلت دهيد تا هنگامي که مرگش فرارسد که ساعت مرگ مرز بيزاري جستن است [ اگر در آن موقع از اعمال ناشايستش توبه نکرد مي توان از او بيزاري جست ] [11] وجوب هجرت [12] اما مهاجرت بر همان حد نخست خود باقي است . [ زيرا ] خداوند به مردم روي زمين از اين که ايمانشان را پنهان دارند و يا آشکار کنند نيازي ندارد . [1] نام هجرت را بر کسي نمي توان گذارد جز آن کس که حجت خدا را بر روي زمين بشناسد [2] بنابراين آنکس که حجت خدايرا شناخت و به آن اقرار نمود او مهاجر است . [3] و نام مستضعف بر کسي که حجت برايش اقامه شده گوشش آن را شنيده و قلبش آن را حفظ کرده صدق نمي کند . [4] امر مشکل معرفت [5] شناسائي امر ما کاري است بس دشوار که جز بنده مؤمني که خداوند قلبش را با ايمان آزموده آن را نپذيرد [6] و احاديث و سخنان ما را جز سينه ها و حافظه هاي امانت پذير و عقلهاي سالم نگاه نخواهد داشت . [7] دانش پر وسعت وصي پيامبر ( ص ) [8] اي مردم پيش از آنکه مرا نيابيد آنچه مي خواهيد بپرسيد که من به راههاي آسمان از طرق زمين آشناترم [9] [ بپرسيد ] پيش از آنکه فتنه و فساد سرزمين شما را پايمال کند سايه شوم خود را بر آن بگستراند و عقلهاي شما را دگرگون سازد

خطبه شماره 190

و من خطبه له عليه السلام [10] يحمد الله و يثني علي نبيه و يعظ بالتقوي حمد الله [11] احمده شکرا لانعامه ، و استعينه علي وظائف حقوقه ، عزيز الجند ، عظيم المجد[1] الثناء علي النبي [2] و اشهد ان محمدا عبده و رسوله ، دعا الي طاعته ، و قاهر اعداءه جهادا عن دينه ، [3] لا يثنيه عن ذلک اجتماع علي تکذيبه ، والتماس لاطفاء نوره [4] العظه بالتقوي [5] فاعتصموا بتقوي الله ، فان لها حبلا وثيقا عروته ، و معقلا منيعا ذروته [6] وبادروا الموت و غمراته ، وامهدوا له قبل حلوله ، [7] و اعدوا له قبل نزوله : فان الغايه القيامه ، و کفي بذلک واعظا لمن عقل [8] و معتبرا لمن جهل و قبل بلوغ الغايه ما تعلمون من ضيق الارماس ، [9] و شده الابلاس ، و هول المطلع ، وروعات الفزع ، واختلاف الاضلاع ، واستکاک الاسماع ، [10] و ظلمه اللحد ، وخيفه الوعد ، وغم الضريح ، وردم الصفيح [11] فالله الله عباد الله فان الدنيا ماضيه بکم علي سنن ، و انتم و الساعه في قرن [12] و کانها قد جاءت باشراطها ، و ازفت بافراطها ، [13] ووقفت بکم علي صراطها و کانها قد اشرفت بزلازلها ، [14] و اناخت بکلاکلها ، وانصرمت الدنيا باهلها ، [15] و اخرجتهم من حضنها ، فکانت کيوم مضي ، او شهر انقضي ، و صار جديدها رثا ، [1] و سمينها غثا في موقف ضنک المقام ، [2] و امور مشتبهه عظام ، و نار شديد کلبها ، عال لجبها ، [3] ساطع لهبها ، متغيظ زفيرها ، متاجج سعيرها ، بعيد خمودها ، [4] ذاک وقودها ، مخوف وعيدها ، عم قرارها ، [5] مظلمه اقطارها ، حاميه قدورها ، فظيعه امورها [[ و سيق الذين اتقوا ربهم الي الجنه زمرا ] ] [6] قد امن العذاب ، وانقطع العتاب ، و زحزحوا عن النار ، [7] واطمانت بهم الدار ، ورضوا المثوي و القرار [8] الذين کانت اعمالهم في الدنيا زاکيه ، واعينهم باکيه ، [9] و کان ليلهم في دنيا هم نهارا ، تخشعا واستغفارا ، و کان نهارهم ليلا ، توحشا وانقطاعا [10] فجعل الله لهم الجنه مابا ، والجزاء ثوابا ، [[ و کانوا احق بها واهلها ] ] [11] في ملک دائم ، و نعيم قائم [12] فارعوا عباد الله ما برعايته يفوز فائزکم ، و باضاعته يخسر مبطلکم [13] و بادروا آجالکم باعمالکم ، فانکم مرتهنون بما اسلفتم ، و مدينون بما قدمتم [14] و کان قد نزل بکم المخوف ، فلا رجعه تنالون ، و لا عثره تقالون [15] استعملنا الله و اياکم بطاعته و طاعه رسوله ، و عفا عنا و عنکم بفضل رحمته [16] الزموا الارض ، واصبروا علي البلاء و لا تحرکوا بايديکم و سيوفکم في هوي السنتکم ، [17] و لا تستعجلوا بما لم يعجله الله لکم [1] فانه من مات منکم علي فراشه و هو علي معرفه حق ربه و حق رسوله و اهل بيته مات شهيدا ، [2] و وقع اجره علي الله ، واستوجب ثواب ما نوي من صالح عمله ، [3] و قامت النيه مقام اصلاته لسيفه ، فان لکل شي ء مده و اجلا

ترجمه

[10] از خطبه هاي امام ( ع ) که در آن از : حمد خداوند تمجيد پيامبر موعظه و اندرز سخن بميان آورده است ستايش خداوند [11] خداوند را به پاس بخشيدن نعمت هايش مي ستايم . و بر انجام فرمانش از او ياري مي جويم خداوندي که سپاهيانش نيرومند و مجد و عظمتش بزرگ است 000 [1] پيامبر راستين [2] گواهي مي دهم که محمد صلي الله عليه و آله و سلم بنده و فرستاده اوست انسانها را به اطاعت از حق دعوت فرمود و با دشمنان خدا در راه دين پيکار کرد [3] و پيروز شد و هيچگاه هماهنگي و اتحاد دشمنانش در تکذيب و خاموش ساختن نور او وي را از کوشش در راه آئينش بازنداشت . [4] اندرز به تقوا [5] بنابراين تقوا پيشه کنيد که رشته اي است استوار دستگيره اي است محکم و قله آن پناهگاهي است مطمئن . [6] خود را براي مرگ و پيشامدهاي هنگام آن پيش از فراررسيدنش آماده سازيد [7] و قبل از اينکه مرگ شما را فراگيرد آنچه لازمه روياروئي با آن است مهيا کنيد : چه اينکه مرگ پايان زندگي است که منتهي به قيامت مي شود . و آن براي خردمندان پند و اندرز [8] و براي جاهلان وسيله عبرت است [ آري ] پيش از فرارسيدنش خويش را مهيا کنيد براي آنچه آگاهي داريد [9] از : تنگي قبرها شدت غم و اندوه ترس از قيامت بيمهاي مکرر به هم ريختن و درهم فرورفتن استخوانها کرشدن گوشها [10] تاريکي لحد وحشت از آينده غم و اندوه در تنگناي گور و پوشاندن آن از سنگ و خاک . [11] زنهار زنهار شما را به خدا اي بندگان خدا دنيا با روش مخصوص خود بر شما خواهد گذشت رشته شما و قيامت بهم پيوسته [12] و گويا علامتهاي آن فرا رسيده و با تمام بلاها و نشانه هايش نزديک شده است [13] گوئي شما را در طريق خود متوقف ساخته زلزله هايش در شرف وقوع است [14] و سينه بر زمين گذارده دنيا از اهل خويش بريده [15] و آنها را از آغوش گرم خود خارج ساخته است . زندگي بر آنان [ که رفتند ] چون روزي بود که گذشت و يا ماهي که سپري شد 000 تازه هاي آن کهنه شده [1] و فربه هايش لاغر گرديده در جايگاهي تنگ [2] در ميان مشکلاتي بزرگ آتشي پر شور که صداي زبانه هايش وحشتزا [3] و شراره هايش تا دل آسمان زبانه مي کشد غرشش پر هيجان فروزنده و گدازنده و خاموشيش بسيار دور [4] آتشگيره اش مشتعل تهديدش خوفناک قرارگاهش تاريک [5] اطراف و جوانبش تيره و ظلماتي ديگ هاي جوشانش سخت داغ و اوضاعش سخت وحشتناک [ اين جايگاه گناهکاران است ] [اما] پرهيزکاران را گروه گروه بسوي بهشت رهنمون مي شوند [6] از کيفر و عذاب ايمنند و از سرزنش ها آسوده و از آتش بر کنارند [7] در خانه هاي مطمئن قرار گرفته و از اين قرارگاه خشنودند [8] اينها کساني هستند که در دنيا کردارشان پاک چشمانشان گريان [9] شبهايشان در دنيا در اثر خشوع و استغفار روز و روزشان از بيم [ گناه ] شب بوده است . [10] و خداوند بهشت را سرمنزل [ شادماني آنها ] قرار داده است آنها سزاوار اين نعمت و شايسته آن بودند [11] و در اين خانه جاوداني در ميان نعمتهاي پايدار و نابودنشدني قرار خواهند داشت . [12] بنابراين اي بندگان خدا مراقب چيزي باشيد که رستگاران با رعايتش به رستگاري رسيدند و تبهکاران با ضايع ساختنش در خسران و زيان قرار گرفتند . [13] پيش از آنکه مرگتان فرارسد خويش را با اعمالتان آماده سازيد چه اينکه شما در گرو کارهائي هستيد که پيشتر انجام داده ايد و مديون کرداري هستيد که از پيش فرستاده ايد . [14] [ از هم اکنون ] فکر کنيد مرگ وحشتناک به شما حمله آورده و ديگر بازگشتي نيست و از لغزش ها نميتوان پوزش خواست . [15] خداوند ما و شما را در راه اطاعت خود و پيامبرش وادارد و از ما و شما بفضل و رحمتش بگذرد . [16] بر جاي خود بايستيد [ و بدون اجازه دست به نبرد مبريد ] در برابر بلاها و مشکلات استقامت ورزيد شمشيرهايتان را در راه هوا و هوس و کلماتي که از زبانتان بيرون مي آيد به کار نيندازيد [17] و درباره آن چه خداوند تعجيل آن را لازم ندانسته شتاب مکنيد 000 [1] زيرا آنکس از شما که در بستر خويش بميرد ولي بطور شايسته معرفت خدا و پيامبر و اهلبيتش را داشته باشد شهيد از دنيا رفته [2] و اجر و پاداشش بر خدا است . و ثواب اعمال شايسته اي را که قصد انجام آن را داشته است مي برد [3] و نيتش جانشين ضربات شمشيرش قرار مي گيرد [ اين سخن را به اين خاطر مي گويم که ] هر چيزي وقت مشخصي دارد و سرآمدي معين

  

خطبه شماره 191

و من خطبه له عليه السلام [4] يحمد الله و يثني علي نبيه و يوصي بالزهد و التقوي [5] الحمد الله الفاشي في الخلق حمده ، والغالب جنده ، والمتعالي جده [6] احمده علي نعمه التؤام ، و آلائه العظام الذي عظم حلمه فعفا ، [7] و عدل في کل ما قضي ، و علم ما يمضي و ما مضي ، [8] مبتدع الخلائق بعلمه ، و منشئهم بحکمه ، بلا اقتداء و لا تعليم ، [9] و لا احتذاء لمثال صانع حکيم ، و لا اصابه خطا ، و لا حضره ملا [10] الرسول الاعظم [11] و اشهد ان محمدا عبده و رسوله ، ابتعثه و الناس يضربون في غمره ، [12] و يموجون في حيره قد قادتهم ازمه الحين ، [13] واستغلقت علي افئدتهم اقفال الرين [1] الوصيه بالزهد و التقوي [2] عباد الله اوصيکم بتقوي الله فانها حق الله عليکم ، و الموجبه علي الله حقکم ، [3] و ان تستعينوا عليها بالله ، و تستعينوا بها علي الله : [4] فان التقوي في اليوم الحرز و الجنه ، و في غد الطريق الي الجنه [5] مسلکها واضح ، و سالکها رابح ، و مستودعها حافظ [6] لم تبرح عارضه نفسها علي الامم الماضين منکم و الغابرين ، لحاجتهم اليها غدا ، [7] اذا اعاد الله ما ابدي ، و اخذ ما اعطي ، و سال عما اسدي [8] فما اقل من قبلها ، و حملها حق حملها اولئک الاقلون عددا ، [9] و هم اهل صفه الله سبحانه اذ يقول : [[ و قليل من عبادي الشکور ] ] [10] فاهطعوا باسماعکم اليها ، و الضوا بجدکم عليها ، واعتاضوها من کل سلف خلفا ، [11] و من کل مخالف موافقا ايقظوا بها نومکم ، [12] واقطعوا بها يومکم ، و اشعروها قلوبکم ، وارحضوا بها ذنوبکم ، [13] وداووا بها الاسقام ، و بادروا بها الحمام ، واعتبروا بمن اضاعها [14] ، و لا يعتبرن بکم من اطاعها الا فصونوها و تصونوا بها ، [15] و کونوا عن الدنيا نزاها ، و الي الاخره ولاها [16] و لا تضعوا من رفعته التقوي ، و لا ترفعوا من رفعته الدنيا [17] و لا تشيموا بارقها ، و لا تسمعوا ناطقها ، و لا تجيبوا ناعقها ، و لا تستضيئوا باشراقها ، [18] و لا تفتنوا باعلاقها ، فان برقها خالب ، و نطقها کاذب ، [1] و اموالها محروبه ، و اعلاقها مسلوبه [2] الا و هي المتصديه العنون والجامحه الحرون ، [3] والمائنه الخؤون ، والجحود الکنود ، والعنود الصدود ، والحيود الميود [4] حالها انتقال ، ووطاتها زلزال ، و عزها ذل ، وجدها هزل ، و علوها سفل [5] دار حرب و سلب ، و نهب و عطب [6] اهلها علي ساق و سياق ، ولحاق و فراق قد تحيرت مذاهبها ، [7] و اعجزت مهاربها ، و خابت مطالبها ، فاسلمتهم المعاقل ، و لفظتهم المنازل ، [8] و اعيتهم المحاول : فمن ناج معقور ، و لحم مجزور ، [9] و شلو مذبوح ، و دم مسفوح ، و عاض علي يديه ، [10] و صافق بکفيه ، و مرتفق بخديه ، و زار علي رايه ، [11] و راجع عن عزمه ، و قد ادبرت الحيله ، و اقبلت الغيله ، [[ و لات حين مناص ] ] [12] هيهات هيهات قد فات ما فات ، وذهب ما ذهب ، [13] و مضت الدنيا لحال بالها [[ فما بکت عليهم السماء و الارض و ما کانوا منظرين ] ]

ترجمه

[4] از خطبه هاي امام ( ع ) که در آن پس از حمد خداوند ثناي بر پيامبرتوصيه به زهد و تقوا مي کند . [5] ستايش ويژه خداوندي است که حمد و ثنايش همه جا را گرفته سپاهش پيروز و مجد عظمتش متعالي است . [6] او را به خاطر نعمت هاي پي در پي و به هم پيوسته و عظيمش مي ستايم همان خداوندي که حلمش زياد است و عفو مي کند [7] و در فرمانش دادگر و از گذشته و آينده مطلع است [8] با دانش نامحدودش جهانيان را هستي بخشيده و با حکمتش آنها را به وجود آورده بدون اين که در اين راه از کسي پيروي کند و يا دانش و تجربه اي آموزد [9] و يا از نمونه و مانندي که از شخص حکيمي صادر گردد تبعيت نمايد در اين طريق خطا و اشتباهي برايش پيش نيامده و نيز به هنگام خلقت جمعيتي حضور نداشته اند [ تا با همکاري و مشاوره با آنان خلقت را تحقق بخشد ] .[10] پيامبر بزرگ [11] گواهي مي دهم که محمد ( ص ) بنده و فرستاده اوست وي را زماني مبعوث ساخت که مردم در غرقاب گناه و جهالت سخت فرورفته بودند [12] و در حيرت و سرگرداني به سر مي بردند . افسار هلاکت آن ها را مي کشيد [13] و پرده هاي ضلالت و گمراهي چهره عقلشان را پوشيده بود و برجان و دلشان قفل زده شده بود.  [1] توصيه به وارستگي و تقوا [2] اي بندگان خدا شما را به تقوا و پرهيزکاري سفارش مي کنم زيرا که آن حق خداوند بر شما است که خود موجب حق شما بر خداوند خواهد بود [ که در پرتو آن استحقاق پاداش خواهيد يافت ] [3] براي رسيدن به تقوا از خداوند ياري جوئيد و براي يافتن حق پاداش بر خداوند از تقوا کمک بگيريد [4] زيرا پرهيزگاري امروز سپر بلا است و فردا راه رسيدن به بهشت [5] جاده تقوا واضح و روشن و پوينده آن سود فراوان خواهد برد و امانتدارش [ خدا ] حافظ آن خواهد بود [6] پرهيزکاري همواره خود را به امت هاي گذشته و آينده عرضه مي دارد زيرا فرداي قيامت به آن نيازمندند [7] همان فردائي که آفريدگار آنچه را آفريده باز ميگرداند و آن چه را عطا کرده باز مي ستاند و درباره همه نعمتها بازخواست مي کند . [8] آه چه کمند کساني که تقوا را بپذيرند و آنچنان که بايد آن را تحمل کنند آنها تعدادشان بسيار کم است [9] و شايسته توصيفي هستند که خداوند [ در قرآن ] مي فرمايد : و قليل من عبادي الشکور : [ اندکي از بندگان من سپاسگزارند ] [10] گوش جان خويش را براي شنيدن نداي تقوا باز کنيد و با جديت براي بدست آوردن آن تلاش نمائيد . تقوا را بجاي آن چه از دست رفته قرار دهيد [11] و به عوض هر کار مخالفي [ که انجام مي داديد ] بپذيريد با پرهيزکاري خواب خويش را تبديل به بيداري کنيد [12] و روز را با آن طي نمائيد قلوب خود را از آن مالامال سازيد و با آن خود را از گناهان شستشو دهيد . [13] بيماريهاي جان را با آن مداوا و خويش را با آن آماده سفر بجهان ديگر گردانيد و بسوي آن بشتابيد و از کساني که تقوا را ضايع کرده اند عبرت گيريد.  [14] نکند شما باعث عبرت ديگران شويد به هوش باشيد تقوا را حفظ کنيد و خويشتن را هم در پرتو آن حفظ نمائيد . [15] در برابر دنيا خويشتن دار و در برابر آخرت دلباخته باشيد [16] آن کس را که تقوا بلندمرتبه ساخت خوار مشمريد و آنکه دنيا عزتش داده ارجمندش مخوانيد [17] زرق و برق دنيا توجه شما را جلب نکند و به سخن آن کس که ترغيب به دنيا مي کند گوش فرا مدهيد و به ندايش پاسخ مگوئيد . از فروغ و درخشندگي ظاهريش روشنائي مجوئيد [18] و مفتون اشياء نفيس و گرانقدرش نگرديد که زرق و برقش نيرنگ است و سخنش دروغ 000 [1] اموال و ثروتش [ به زودي ] يغماي غارتگران ،متاع گران قيمتش غنيمت دزدان خواهد بود . [2] آگاه باشيد دنيا همچون روسپي زني است هوس انگيز که خود را نشان مي دهد و مردان را مي فريبد و سپس با نفرت پشت مي کند و همچون مرکبي سرکش است که بهنگام حرکت و تاخت از رفتار باز مي ايستد . [3] دروغگوئي است خيانت پيشه ، ناسپاسي است حق نشناس ، دشمني است فاصله گير، پشت کننده اي است مضطرب [4] حالش دگرگوني ، جاي گامهايش لرزان ، عزتش ذلت ، کارهاي جديدش بازي و شوخي و بلنديش عين سقوط است . [5] سراي جنگ و غارتگري و تبهکاري و هلاکت است [6] سرمنزل ناآرامي و حرکت و ديدار و جدائي است راههايش حيرت زا [7] گريزگاهايش بي گذر و مقاصدش نوميدکننده است . دژهاي محکمش صاحبان خود را تسليم مرگ مي کند خانه ها آنان را بيرون مي اندازند [8] و تيزبيني آنها را خسته مي سازد . [ با نگاهي هوشمندانه ] انسان ها از اين گروهها خارج نيستند : يا نجات يافته اي مجروح و يا داراي بدني پاره پاره [9] دسته اي سرشان از تن جدا و دسته اي غرقه به خونند ديگري انگشتان را مي گزد [10] و جمعي دست ها را با دريغ و حسرت به هم مي مالند برخي سر را بر روي دستها گذارده بفکر فرو رفته اند عده اي بر اشتباهات خود تاسف مي خورند و خويش را محکوم مي کنند [11] و پاره اي از تصميم خود بازگشته . اما راه فرار و هر نوع حيله بسته شده و ناگهان دنيا آنها را غافلگير مي سازد . کار از کار گذشته و عمر گرانبها نابجا هدر رفته است [12] هيهات هيهات ديگر چه سود . آن چه بايد از دست نرود رفت و گذشته ها گذشت [13] و گيتي به ميل خود سپري شد . نه آسمان بر آن ها گريست و نه زمين و به آن ها هيچ مهلتي داده نشد

خطبه شماره 192

و من خطبه له عليه السلام [14] تسمي القاصعه و هي تتضمن ذم ابليس لعنه الله ، علي استکباره و ترکه السجود لادم عليه السلام ، وانه اول من اظهر العصبيه و تبع الحميه ، و تحذير الناس من سلوک طريقته [15] الحمد لله الذي لبس العز والکبرياء ، واختارهما لنفسه دون خلقه ، [1] و جعلهما حمي و حرما علي غيره ، واصطفاهما لجلاله [2] راس العصيان [3] و جعل اللعنه علي من نازعه فيهما من عباده ثم اختبر بذلک ملائکته المقربين ، [4] ليميز المتواضعين منهم من المستکبرين ، [5] فقال سبحانه و هو العالم بمضمرات القلوب ، و محجوبات الغيوب : [6] [[ اني خالق بشرا من طين فاذا سويته و نفخت فيه من روحي فقعوا له ساجدين [7] فسجد الملائکه کلهم اجمعون الا ابليس ] ] [8] اعترضته الحميه فافتخر علي آدم بخلقه ، و تعصب عليه لاصله [9] فعدو الله امام المتعصبين ، و سلف المستکبرين ، الذي وضع اساس العصبيه ، [10] و نازع الله رداء الجبريه ، وادرع لباس التعزز ، و خلع قناع التذلل [11] الا ترون کيف صغره الله بتکبره ، و وضعه بترفعه ، [12] فجعله في الدنيا مدحورا ، و اعد في الاخره سعيرا ? [13] ابتلاء الله لخلقه [14] و لو اراد الله ان يخلق آدم من نور يخطف الابصار ضياؤه ، [15] و يبهر العقول رواؤه ، و طيب ياخذ الانفاس عرفه ، لفعل [16] و لو فعل لظلت له الاعناق خاضعه ، و لخفت البلوي فيه علي الملائکه [1] و لکن الله سبحانه يبتلي خلقه ببعض ما يجهلون اصله ، [2] تمييزا بالاختبار لهم ، و نفيا للاستکبار عنهم ، و ابعادا للخيلاء منهم [3] طلب العبره [4] فاعتبروا بما کان من فعل الله بابليس اذ احبط عمله الطويل ، [5] و جهده الجهيد ، و کان قد عبد الله سته آلاف سنه ، [6] لا يدري امن سني الدنيا ام من سني الاخره ، عن کبر ساعه واحده [7] فمن ذا بعد ابليس يسلم علي الله بمثل معصيته ? [8] کلا ، ما کان الله سبحانه ليدخل الجنه بشرا بامر اخرج به منها ملکا [9] ان حکمه في اهل السماء و اهل الارض لواحد و ما بين الله و بين احد من خلقه هواده [10] في اباحه حمي حرمه علي العالمين [11] التحذير من الشيطان [12] فاحذروا عباد الله عدو الله ان يعديکم بدائه ، و ان يستفزکم بندائه [13] و ان يجلب عليکم بخيله و رجله فلعمري لقد فوق لکم سهم الوعيد ، [14] و اغرق اليکم بالنزع الشديد ، و رماکم من مکان قريب ، [15] فقال :[[رب بما اغويتني لازينن لهم في الارض و لاغوينهم اجمعين ] ] ، [16] قذفا بغيب بعيد ، و رجما بظن غير مصيب [17] صدقه به ابناء الحميه ، و اخوان العصبيه ، و فرسان الکبر و الجاهليه [1] حتي اذا انقادت له الجامحه منکم ، واستحکمت الطماعيه منه فيکم ، [2] فنجمت الحال من السر الخفي الي الامر الجلي ، [3] استفحل سلطانه عليکم ، و دلف بجنوده نحوکم ، [4] فاقحموکم ولجات الذل ، و احلوکم ورطات القتل ، [5] و اوطوؤکم اثخان الجراحه ، طعنا في عيونکم ، و حزا في حلوقکم ، و دقا لمناخرکم ، [6] وقصدا لمقاتلکم و سوقا بخزائم القهر الي النار المعده لکم [7] فاصبح اعظم في دينکم حرجا ، و اوري في دنياکم قدحا ، [8] من الذين اصبحتم لهم مناصبين ، و عليهم متالبين [9] فاجعلوا عليه حدکم ، و له جدکم ، [10] فلعمر الله لقد فخر علي اصلکم ، ووقع في حسبکم ، و دفع في نسبکم ، [11] و اجلب بخيله عليکم ، و قصد برجله سبيلکم ، يقتنصونکم بکل مکان ، [12] و يضربون منکم کل بنان لا تمتنعون بحيله ، و لا تدفعون بعزيمه ، [13] في حومه ذل ، و حلقه ضيق ، و عرصه موت ، وجوله بلاء [14] فاطفئوا ما کمن في قلوبکم من نيران العصبيه و احقاد الجاهليه ، [15] فانما تلک الحميه تکون في المسلم من خطرات الشيطان و نخواته ، و نزغاته و نفثاته [16] واعتمدوا وضع التذلل علي روؤسکم ، [17] و القاء التعزز تحت اقدامکم ، و خلع التکبر من اعناقکم ، [18] واتخذوا التواضع مسلحه بينکم و بين عدوکم ابليس و جنوده ، [1] فان له من کل امه جنودا و اعوانا ، و رجلا و فرسانا ، [2] و لا تکونوا کالمتکبر علي ابن امه من غير ما فضل جعله الله فيه [3] سوي ما الحقت العظمه بنفسه من عداوه الحسد ، و قدحت الحميه في قلبه من نار الغضب ، [4] و نفخ الشيطان في انفه من ريح الکبر الذي اعقبه الله به الندامه ، [5] و الزمه آثام القاتلين الي يوم القيامه [6] التحذير من الکبر [7] الا وقد امعنتم في البغي ، و افسدتم في الارض ، مصارحه لله بالمناصبه ، [8] و مبارزه للمؤمنين بالمحاربه فالله الله في کبر الحميه و فخر الجاهليه [9] فانه ملاقح الشنان ، و منافخ الشيطان ، [10] التي خدع بها الامم الماضيه ، والقرون الخاليه حتي اعنقوا في حنادس جهالته [11] و مهاوي ضلالته ، ذللا عن سياقه ، سلسا في قياده [1] امرا تشابهت القلوب فيه ، و تتابعت القرون عليه ، و کبرا تضايقت الصدور به [13] التحذير من طاعه الکبراء [14] الافالحذرالحذر من طاعه ساداتکم و کبرائکم الذين تکبروا عن حسبهم ، [15] و ترفعوا فوق نسبهم ، و القوا الهجينه علي ربهم ، [ نهج البلاغه م 19 ] [1] و جاحدوا الله علي ما صنع بهم ، مکابره لقضائه ، و مغالبه لالائه [2] فانهم قواعد اساس العصبيه ، و دعائم ارکان الفتنه ، و سيوف عتزاء الجاهليه [3] فاتقوا الله و لا تکونوا لنعمه عليکم اضدادا ، و لا لفضله عندکم حسادا [4] و لا تطيعوا الادعياء الذين شربتم بصفوکم کدرهم ، [5] و خلطتم بصحتکم مرضهم ، و ادخلتم في حقکم باطلهم ، [6] و هم اساس الفسوق ، و احلاص العقوق [7] اتخذهم ابليس مطايا ضلال ، و جندا بهم يصول علي الناس ، [8] و تراجمه ينطق علي السنتهم ، استراقا لعقولکم و دخولا في عيونکم ، و نفثا في اسماعکم [9] فجعلکم مرمي نبله ، و موطي ء قدمه ، و ماخذ يده [10] العبره بالماضين [11] فاعتبروا بما اصاب الامم المستکبرين من قبلکم من باس الله وصولاته ، و وقائعه و مثلاته ، [12] واتعظوا بمثاوي خدودهم ، و مصارع جنوبهم ، [13] واستعيذوا بالله من لواقح الکبر ، کما تستعيذونه من طوارق الدهر [14] فلو رخص الله في الکبر لاحد من عباده لرخص فيه لخاصه انبيائه و اوليائه ، [15] ولکنه سبحانه کره اليهم التکابر ، [16] و رضي لهم التواضع ، فالصقوا بالارض خدودهم ، و عفروا في التراب وجوههم [17] و خفضوا اجنحتهم للمؤمنين ، و کانوا قوما مستضعفين [1] قد اختبرهم الله بالمخمصه ، وابتلاهم بالمجهده ، [2] وامتحنهم بالمخاوف ، و مخضهم بالمکاره [3] فلا تعتبروا الرضي و السخط بالمال و الولد جهلا بمواقع الفتنه ، و الاختبار في موضع الغني والاقتدار ، [4] فقد قال سبحانه و تعالي : [[ ايحسبون ان ما نمدهم به من مال و بنين نسارع لهم في الخيرات ? بل لا يشعرون ] ] [5] فان الله سبحان يختبر عباده المستکبرين في انفسهم باوليائه المستضعفين في اعينهم [6] تواضع الانبياء [7] و لقد دخل موسي بن عمران و معه اخوه هارون عليهما السلام علي فرعون ، [8] و عليهما مدارع الصوف ، و بايديهما العصي ، فشرطا له [9] ان سلم بقاء ملکه ، و دوام عزه ، فقال : [10] [[ الا تعجبون من هذين يشرطان لي دوام العز ، و بقاء الملک ، و هما بما ترون من حال الفقر و الذل ، [11] فهلا القي عليهما اساوره من ذهب ] ] ? اعظاما للذهب وجمعه ، واحتقارا للصوف و لبسه [12] و لو اراد الله سبحانه لانبيائه حيث بعثهم ان يفتح لهم کنوز الذهبان ، [13] و معادن العقيان ، و مغارس الجنان ، و ان يحشر معهم طيور السماء و وحوش الارضين لفعل ، [14] و لو فعل لسقط البلاء ، و بطل الجزاء ، [1] واضمحلت الانباء ، و لما وجب للقابلين اجور المبتلين ، و لا استحق المؤمنون ثواب المحسنين ، [2] و لا لزمت الاسماء معانيها ولکن الله سبحانه جعل رسله اولي قوه في عزائمهم ، [3] و ضعفه فيما تري الاعين من حالاتهم ، [4] مع قناعه تملا القلوب و العيون غني ، و خصاصه تملا الابصار والاسماع اذي [5] و لو کانت الانبياء اهل قوه لا ترام ، و عزه لا تضام [6] و ملک تمد نحوه اعناق الرجال ، و تشد اليه عقد الرحال ، لکان ذلک اهون علي الخلق في الاعتبار ، [7] و ابعد لهم في الاستکبار ، ولامنوا عن رهبه قاهره لهم ، او رغبه مائله بهم ، [8] فکانت النيات مشترکه ، والحسنات مقتسمه [9] و لکن الله سبحانه اراد ان يکون الاتباع لرسله ، والتصديق بکتبه ، [10] والخشوع لوجه ، والاستکانه لامره ، والاستسلام لطاعته ، امورا له خاصه ، [11] لا تشوبها من غيرها شائبه و کلما کانت البلوي والاختبار اعظم کانت المثوبه والجزاء اجزل [12] الکعبه المقدسه [13] الا ترون ان الله ، سبحانه ، اختبر الاولين من لدن آدم صلوات الله عليه ، الي الاخرين من هذا العالم ، [14] باحجار لا تضر و لا تنفع ، و لا تبصر لا تسمع ، [15] فجعلها بيته الحرام [[ الذي جعله للناس قياما ] ] [1] ثم وضعه باوعر بقاع الارض حجرا ، و اقل نتائق الدنيا مدرا ، و اضيق بطون الاوديه قطرا [2] بين جبال خشنه ، ورمال دمثه ، [3] و عيون وشله ، و قري منقطعه ، لا يزکو بها خف ، و لا حافر و لا ظلف [4] ثم امر آدم عليه السلام و ولده ان يثنوا اعطافهم نحوه ، [5] فصار مثابه لمنتجع اسفارهم ، و غايه لملقي رحالهم [6] تهوي اليه ثمار الافئده من مفاوز قفار سحيقه [7] و مهاوي فجاج عميقه ، و جزائر بحار منقطعه ، [8] حتي يهزوا مناکبهم ذللا يهللون لله حوله ، و يرملون علي اقدامهم شعثا غبرا له [9] قد نبذوا السرابيل وراء ظهورهم ، [10] و شوهوا باعفاء الشعور محاسن خلقهم ، ابتلاء عظيما ، [11] وامتحانا شديدا ، واختبارا مبينا ، و تمحيصا بليغا ، جعله الله سببا لرحمته ، و وصله الي جنته [12] و لو اراد سبحانه ان يضع بيته الحرام ، [13] و مشاعره العظام ، بين جنات و انهار ، و سهل و قرار ، جم الاشجار داني الثمار ، [14] ملتف البني ، متصل القري ، بين بره سمراء ، [15] وروضه خضراء ، و ارياف محدقه ، و عراص مغدقه ، [16] و رياض ناضره ، و طرق عامره ، لکان قد صغر قدر الجزاء علي حسب ضعف البلاء [17] و لو کان الاساس المحمول عليها ، والاحجار المرفوع بها ، [18] بين زمرده خضراء ، و ياقوته حمراء ، و نور و ضياء ، [1] لخفف ذلک مصارعه الشک في الصدور ، و لوضع مجاهده ابليس عن القلوب ، [2] و لنفي معتلج الريب من الناس ، و لکن الله يختبر عباده بانواع الشدائد ، [3] و يتعبدهم بانواع المجاهد ، و يبتليهم بضروب المکاره ، [4] اخراجا للتکبر من قلوبهم ، و اسکانا للتذلل في نفوسهم ، [5] و ليجعل ذلک ابوابا فتحا الي فضله ، و اسبابا ذللا لعفوه [6] عود الي التحذير [7] فالله الله عاجل البغي ، و آجل وخامه الظلم ، و سوء عاقبه الکبر ، [8] فانها مصيده ابليس العظمي ، و مکيدته الکبري ، [9] التي تساور قلوب الرجال مساوره السموم القاتله ، فما تکدي ابدا ، [10] و لا تشوي احدا ، لا عالما لعلمه ، و لا مقلا في طمره [11] و عن ذلک ما حرس الله عباده المؤمنين بالصلوات و الزکوات ، و مجاهده الصيام في الايام المفروضات [12] تسکينا لاطرافهم ، و تخشيعا لابصارهم ، [13] و تذليلا لنفوسهم ، و تخفيضا لقلوبهم ، و اذهابا للخيلاء عنهم ، [14] و لما في ذلک من تعفير عتاق الوجوه بالتراب تواضعا ، [15] والتصاق کرائم الجوارح بالارض تصاغرا ، و لحوق البطون بالمتون من الصيام تذللا ، [16] مع ما في الزکاه من صرف ثمرات الارض و غير ذلک الي اهل المسکنه والفقر فضائل الفرائص [1] انظروا الي ما في هذه الافعال من قمع نواجم الفخر ، [2] و قدع طوالع الکبر و لقد نظرت فما وجدت احدا من العالمين يتعصب لشي ء من الاشياء [3] الا عن عله تحتمل تمويه الجهلاء ، [4] او حجه تليط بعقول السفهاء غيرکم ، فانکم تتعصبون لامر ما يعرف له سبب و لا عله [5] اما ابليس فتعصب علي آدم لاصله ، وطعن عليه في خلقته ، فقال : انا ناري و انت طيني [6] عصبيه المال [7] و اما الاغنياء من مترفه الامم ، فتعصبوا لاثار مواقع النعم ، [8] فقالوا [[ نحن اکثر اموالا و اولادا و ما نحن بمعذبين ] ] [9] فان کان لا بد من العصبيه فليکن تعصبکم لمکارم الخصال ، و محامد الافعال ، [10] و محاسن الامور التي تفاضلت فيها المجداء و النجداء من بيوتات العرب و يعاسيب القبائل ، [11] بالاخلاق الرغيبه ، والاحلام العظيمه ، [12] و الاخطار الجليله ، والاثار المحموده [13] فتعصبوا لخلال الحمد من الحفظ للجوار ، و الوفاء بالذمام ، [14] و الطاعه للبر ، والمعصيه للکبر ، و الاخذ بالفضل ، والکف عن البغي ، [15] و الاعظام للقتل ، والانصاف للخلق ، والکظم للغيظ ، [1] واجتناب الفساد في الارض واحذروا ما نزل بالامم قبلکم من المثلات بسوء الافعال ، و ذميم الاعمال [2] فتذکروا في الخير و الشر احوالهم ، واحذروا ان تکونوا امثالهم [3] فاذا تفکرتم في تفاوت حاليهم ، فالزموا کل امر لزمت العزه به شانهم ، [4] و زاحت الاعداء له عنهم ، و مدت العافيه به عليهم ، [5] وانقادت النعمه له معهم ، و وصلت الکرامه عليه حبلهم من الاجتناب للفرقه ، [6] و اللزوم للالفه ، و التحاض عليها ، و التواصي بها ، [7] واجتنبوا کل امر کسر فقرتهم ، و اوهن منتهم ، [8] من تضاغن القلوب ، و تشاحن الصدور ، و تدابر النفوس ، و تخاذل الايدي [9] و تدبروا احوال الماضين من المؤمنين قبلکم ، کيف کانوا في حال التمحيص و البلاء [10] الم يکونوا اثقل الخلائق اعباء ، و اجهد العباد بلاء ،[11] و اضيق اهل الدنيا حالا اتخذتهم الفراعنه عبيدا فساموهم سوء العذاب ، [12] و جرعوهم المرار ، فلم تبرح الحال بهم في ذل الهلکه و قهر الغلبه ، [13] لا يجدون حيله في امتناع ، و لا سبيلا الي دفاع [14] حتي اذا راي الله سبحانه جد الصبر منهم علي الاذي في محبته ، والاحتمال للمکروه من خوفه ، [15] جعل لهم من مضايق البلاء فرجا ، فابدلهم العز مکان الذل ، و الامن مکان الخوف ، [16] فصاروا ملوکا حکاما ، و ائمه اعلاما ، و قد بلغت الکرامه من الله لهم ما لم تذهب الامال اليه بهم [1] فانظروا کيف کانوا حيث کانت الاملاء مجتمعه ، والاهواء مؤتلفه ، [2] والقلوب معتدله ، والايدي مترادفه ، و السيوف متناصره ، [3] والبصائر ، نافذه ، والعزائم واحده الم يکونوا اربابا في اقطار الارضين ، [4] و ملوکا علي رقاب العالمين فانظروا الي ما صاروا اليه في آخر امورهم ، [5] حين وقعت الفرقه ، و تشتتت الالفه ، واختلفت الکلمه و الافئده ، [6] و تشعبوا مختلفين ، و تفرقوا متحاربين ، قد خلع الله عنهم لباس کرامته ، [7] و سلبهم غضاره نعمته ، و بقي قصص اخبارهم فيکم عبرا للمعتبرين [8] الاعتبار بالامم [9] فاعتبروا بحال ولد اسماعيل و بني اسحاق و بني اسرائيل عليهم السلام [10] فما اشد اعتدال الاحوال ، و اقرب اشتباه الامثال [11] تاملوا امرهم في حال تشتتهم و تفرقهم ، ليالي کانت الاکاسره والقياصره اربابا لهم ، [12] يحتازونهم عن ريف الافاق ، و بحر العراق ، [13] وخضره الدنيا ، الي منابت الشيح ، و مها في الريح ، [14] و نکد المعاش ، فترکوهم عاله مساکين اخوان دبر ووبر ، [15] اذل الامم دارا ، و اجدبهم قرارا ، لا ياوون الي جناح دعوه يعتصمون بها ، [1] و لا الي ظل الفه يعتمدون علي عزها فالاحوال مضطربه ، [2] والايدي مختلفه ، والکثره متفرقه ، في بلاء ازل ، [3] و اطباق جهل من بنات موؤوده ، و اصنام معبوده ، [4] و ارحام مقطوعه ، و غارات مشنونه [5] النعمه برسول الله [6] فانظروا الي مواقع نعم الله عليهم حين بعث اليهم رسولا ، [7] فعقد بملته طاعتهم ، و جمع علي دعوته الفتهم : کيف نشرت النعمه عليهم جناح کرامتها ، [8] و اسالت لهم جداول نعيمها ، والتفت المله بهم في عوائد برکتها ، [9] فاصبحوا في نعمتها غرقين ، و في خضره عيشها فکهين [10] قد تربعت الامور بهم ، في ظل سلطان قاهر ، و آوتهم الحال الي کنف عز غالب ، [11] و تعطفت الامور عليهم في ذري ملک ثابت فهم حکام علي العالمين ، [12] و ملوک في اطراف الارضين يملکون الامور علي من کان يملکها عليهم ، [13] و يمضون الاحکام فيمن کان يمضيها فيهم [14] لا تغمز لهم قناه ، و لا تقرع لهم صفاه [15] لوم العصاه [16] الا و انکم قد نفضتم ايديکم من حبل الطاعه ، [17] و ثلمتم حصن الله المضروب عليکم ، باحکام الجاهليه فان الله سبحانه قد امتن [1] علي جماعه هذه الامه فيما عقد بينهم من حبل هذه الالفه التي ينتقلون في ظلها [2] و ياوون الي کنفها ، بنعمه لا يعرف احد من المخلوقين لها قيمه ، [3] لانها ارجح من کل ثمن ، ، و اجل من کل خطر [4] واعلموا انکم صرتم بعد الهجره اعرابا ، و بعد الموالاه احزابا [5] ما تتعلقون من الاسلام الا باسمه ، و لا تعرفون من الايمان الا رسمه [6] تقولون : النار و لا العار کانکم تريدون ان تکفئوا الاسلام علي وجهه انتهاکا لحريمه ، [7] و نقضا لميثاقه الذي وضعه الله لکم حرما في ارضه ، و امنا بين خلقه [8] و انکم ان لجاتم الي غيره حاربکم اهل الکفر ، [9] ثم لا جبرائيل و لا ميکائيل و لا مهاجرون و لا انصار ينصرونکم [10] الا المقارعه بالسيف حتي يحکم الله بينکم [11] و ان عندکم الامثال من باس الله و قوارعه ، و ايامه ووقائعه ، [12] فلا تستبطئوا وعيده جهلا باخذه ، و تهاونا ببطشه ، و ياسا من باسه [13] فان الله سبحانه لم يلعن القرن الماضي بين ايديکم الا لترکهم الامر بالمعروف و النهي عن المنکر [14] فلعن الله السفهاء لرکوب المعاصي والحلماء لترک التناهي [15] الا و قد قطعتم قيد الاسلام ، و عطلتم حدوده ، و امتم احکامه [16] الا و قد امرني الله بقتال اهل البغي و النکث و الفساد في الارض ، [1] فاما الناکثون فقد قاتلت ، و اما القاسطون فقد جاهدت ، [2] و اما المارقه فقد دوخت ، و اما شيطان الردهه فقد کفيته بصعقه [3] سمعت لها وجبه قلبه ورجه صدره ، و بقيت بقيه من اهل البغي [4] و لئن اذن الله في الکره عليهم لاديلن منهم [5] الا ما يتشذر في اطراف البلاد تشذرا [6] فضل الوحي [7] انا وضعت في الصغر بکلاکل العرب ، و کسرت نواجم قرون ربيعه و مضر [8] و قد علمتم موضعي من رسول الله صلي الله عليه و آله بالقرابه القريبه ، والمنزله الخصيصه [9] وضعني في حجره و انا ولد يضمني الي صدره [10] و يکنفني في فراشه ، و يمسني جسده ، و يشمني عرفه [11] و کان يمضع الشي ء ثم يلقمنيه ، و ما وجد لي کذبه في قول ، و لا خطله في فعل [12] و لقد قرن الله به صلي الله عليه و آله من لدن ان کان فطيما [13] اعظم ملک من ملائکته يسلک به طريق المکارم ، و محاسن اخلاق العالم ، ليله و نهاره [14] و لقد کنت اتبعه اتباع الفصيل اثر امه ، يرفع لي في کل يوم من اخلاقه علما ، [15] و يامرني بالاقتداء به و لقد کان يجاور في کل سنه بحراء [16] فاراه ، و لا يراه غيري و لم يجمع بيت واحد يومئذ [1] في الاسلام غير رسول الله صلي الله عليه و آله و خديجه و انا ثالثهما [2] اري نور الوحي و الرساله ، و اشم ريح النبوه [3] و لقد سمعت رنه الشيطان حين نزل الوحي عليه صلي الله عليه و آله [4] فقلت : يا رسول الله ما هذه الرنه ? فقال [[ هذا الشيطان قد ايس من عبادته [5] انک تسمع ما اسمع ، و تري ما اري ، الا انک لست بنبي ، [6] و لکنک لوزير و انک لعلي خير ] ] و لقد کنت معه صلي الله عليه و آله [7] لما اتاه الملا من قريش ، فقالوا له : يا محمد ، [8] انک قد ادعيت عظيما لم يدعه آباؤک و لا احد من بيتک ، [9] و نحن نسالک امرا ان انت اجبتنا اليه و اريتناه ، علمنا انک نبي و رسول ، [10] و ان لم تفعل علمنا انک ساحر کذاب فقال صلي الله عليه و آله : [11] [[ و ما تسالون ? ] ] قالوا : تدعو لنا هذه الشجره حتي تنقلع بعروقها وتقف بين يديک ، [12] فقال صلي الله عليه و آله [[ ان الله علي کل شي ء قدير ، [13] فان فعل الله لکم ذلک ، اتؤمنون و تشهدون بالحق ? ] ] قالوا : [14] نعم ، قال : [[ فاني ساريکم ما تطلبون ، و اني لاعلم انکم لا تفيئون الي خير ، [15] و ان فيکم من يطرح في القليب ، و من يحزب الاحزاب ] ] [16] ثم قال صلي الله عليه و آله : [[ يا ايتها الشجره [17] ان کنت تؤمنين بالله واليوم الاخر ، و تعلمين اني رسول الله ، [18] فانقلعي بعروقک حتي تقفي بين يدي باذن الله ] ] فوالذي بعثه بالحق لانقلعت بعروقها ، [1] و جاءت و لها دوي شديد ، وقصف کقصف اجنحه الطير [2] حتي وقفت بين يدي رسول الله صلي الله عليه و آله مرفرفه ، [3] و القت بغصنها الاعلي علي رسول الله صلي الله عليه و آله ، و ببعض اغصانها علي منکبي ، [4] و کنت عن يمينه صلي الله عليه و آله ، [5] فلما نظر القوم الي ذلک قالوا علوا واستکبارا : فمرها فلياتک نصفها و يبقي نصفها ، [6] فامرها بذلک ، فاقبل اليه نصفها کاعجب اقبال و اشده دويا ، [7] فکادت تلتف برسول الله صلي الله عليه و آله ، فقالوا کفرا وعتوا : [8] فمر هذا النصف فليرجع الي نصفه کما کان ، [9] فامره صلي الله عليه و آله فرجع ، فقلت انا : لا اله الا الله ، [10] اني اول مؤمن بک يا رسول الله ، و اول من اقر بان [11] الشجره فعلت ما فعلت بامر الله تعالي تصديقا بنبوتک ، و اجلالا کملتک [12] فقال القوم کلهم : بل ساحر کذاب ، عجيب السحر خفيف فيه ، [13] و هل يصدقک في امرک الا مثل هذا [ يعنونني ] و اني لمن قوم لا تاخذهم في الله لومه لائم ، [14] سيماهم سيما الصديقين ، و کلامهم کلام الابرار ، عمار الليل و منار النهار [15] متمسکون بحبل القرآن يحيون سنن الله و سنن رسوله ، [16] لا يستکبرون و لا يعلون ، و لا يغلون و لا يفسدون [17] قلوبهم في الجنان ، و اجسادهم في العمل

ترجمه

[14] از خطبه هاي امام ( ع ) که به خطبه قاصعه معروف است . در اين خطبه از ابليس که تکبر ورزيد و بر آدم سجده نکرد سخت نکوهش شده و در آن آمده است که ابليس نخستين کسي است که تعصب و نخوت را اظهار کرد امام ( ع ) در اينجا مردم را از پيمودن راه و رسم شيطان و تکبر و تعصب برحذر مي دارد .[15] ستايش ويژه خداوندي که لباس عزت و کبريائي را پوشيده و اين دو را ويژه خويش نه [1] و آن را حد و مرز بين خويش و ديگران گردانيده عزت و کبريائي را بخاطر جلالت و بزرگيش براي خود انتخاب کرده است . [2] سرچشمه نافرماني [3] آنکس که در اين دو با وي به منازعه و ستيز برخيزد از رحمت خويش به دورش داشته است و بدين وسيله فرشتگان مقرب خود را در بوته آزمايش قرار داد [4] تا متواضعان از متکبران ممتاز گردند [5] و با اين که از تمام آن چه در دل ها است و از اسرار نهان آگاه است به آن ها فرمود : [6] من بشري را از گل و خاک مي آفرينم آن گاه که آفرينش او را به پايان رساندم و جان در او دميدم براي او سجده کنيد [7] فرشته گان همه و همه سجده کردند مگر ابليس که نخوت [8] و غيرت نابجا وي را فراگرفت و بر آدم بخاطر خلقت خويش فخرفروشي کرد و به خاطر آفرينش خود در برابر آدم تعصب پيشه ساخت [9] اين دشمن خدا پيشواي متعصبان و سر سلسله متکبران است که اساس تعصب را پي ريزي کرد [10] و با خداوند در رداي جبروتي به ستيز و منازعه پرداخت و لباس بزرگي را به تن پوشانيد و پوشش تواضع و فروتني را کنار گذارد [11] مگر نمي بينيد که چگونه خداوند او را به واسطه تکبرش تحقير کرد و کوچک شمرد و در اثر بلندپروازيش وي را پست و خوار گردانيد [12] و به همين جهت او را در دنيا طرد و آتش فروزان دوزخ را در آخرت برايش مهيا نمود.[13] آزمايش مخلوق [14] خداوند اگر مي خواست آدم را از نوري که روشنائيش سوي چشمها را ببرد [15] عقلها را در برابر زيبائي و جمالش مبهوت سازد،و عطر و پاکيزگيش قوه شامه ها را تسخير کند،بيافريند، مي آفريد،[16] و اگر چنين مي کرد گردنها در برابر او خاضع ميشدند و آزمايش در اين مورد براي فرشتگان آسانتر بود 000 [1] اما خداوند مخلوق خويش با اموري که از فلسفه و ريشه آن آگاهي ندارند ميازمايد [2] تا از هم ممتاز گردند و تکبر را از آنها بزدايد و آنان را از کبر و نخوت دور سازد . [3] درس عبرت [4] بنابراين از آنچه خداوند در مورد ابليس انجام داده عبرت گيرند زيرا اعمال طولاني و کوششهاي فراوان او را [ براثر تکبر ] از بين برد . او خداوند را ششهزار سال عبادت نمود [6] که معلوم نيست از سالهاي دنياست يا از سالهاي آخرت . اما با ساعتي تکبر همه را نابود ساخت [7] پس چگونه ممکن است کسي بعد از ابليس همان معصيت را انجام دهد ولي سالم بماند [8] نه هرگز چنين نخواهد بود خداوند هيچگاه انساني را بخاطر عملي داخل بهشت نمي کند که در اثر همان کار فرشته اي را از آن بيرون کرده باشد [9] فرمان او درباره اهل آسمانها و زمين يکي است و بين خدا و احدي از مخلوقاتش دوستي خاصي برقرار نيست [10] تا به خاطر آن مرزهائي را که بر همه جهانيان تحريم کرده است مباح سازد . [11] از شيطان بر حذر باشيد [12] اي بندگان خدا از اين دشمن خداوند برحذر باشيد نکند شما را به بيماري خودش [ يعني تکبر ] مبتلا سازد و با نداي خود شما را به حرکت وادارد [13] و به وسيله لشکرهاي سواره و پياده اش شما را جلب نمايد به جان خودم سوگند او تيري خطرناک براي شکارکردن شما به چله کمان گذاشته [14] و آن را با قدرت و فشار تا سرحد توانائي کشيده و از نزديکترين مکان به سوي شما پرتاب کرده است [15] [ آري او چنين ] گفته پروردگارا به سبب آنکه مرا اغوا کردي زرق و برق زندگي را در چشم آنها جلوه مي دهم و همه را اغواء خواهم کرد [16] [ و به سوي کفر و شرک خواهم کشانيد ] [ اما ] تيري در تاريکي به سوي هدفي دور انداخت و گماني نابجا برد [ يعني خواسته اش که همه انسانها مشرک شوند و از راه راست منحرف شوند تحقق نيافت ] [17] ولي فرزندان نخوت و برادران تعصب و سواران مرکب کبر و جهالت او را عملا تصديق کردند 000 [1] تا آنجا که افراد سرکش شما منقاد او شدند و طمع او در شما مستحکم گرديد [2] و بالاخره اين وضع از خفا و پنهاني در آمد و آشکار شد [3] حکومتش بر شما قوت يافت و با سپاه خويش به شما حمله آورد [4] سپس شما را در پناهگاههاي مذلت داخل ساخت در مهلکه ها فرود آورد [5] او [ و سپاهيانش ] شما را با فروکردن نيزه در چشمها بريدن گلوها و کوبيدن مغزها پايمال کردند [6] اين براي آن است که شما را هلاک سازد و به سوي آتشي بکشاند که از پيش مهيا شده است . [7] بنابراين ابليس بزرگترين مشکل براي دينتان و زيانبارترين و آتش افزوترين فرد براي دنياي شما است [8] [ او خطرناکتر ] از کساني است که دشمن سرسخت آنانيد و براي در هم شکستنشان کمر بسته ايد . [9] آتش خشم خويش را در برابر او بکار اندازيد و ارتباط خود را با وي قطع کنيد [10] به خدا سوگند او نسبت به اصل و ريشه شما تفاخر کرد و بر حسب و نسب شما طعنه زد و عيبجوئي نمود [11] با سپاه سواره خويش به شما حمله آورد و با پياده نظام خود راه راست را برشما بست . در هر کجا شما را بيابند صيد مي کنند [12] و دستهايتان را قطع مي نمايند نه مي توانيد با حيله و نقشه آنها را منع کنيد و نه با سوگند و قسم [13] زيرا کمينگاه آنها جايگاهي ذلت آور دائره اي ضيق عرصه مرگ و جولانگاه بلا است . [14] بنابراين شراره هاي تعصب و کينه هاي جاهلي که در قلب داريد خاموش سازيد [15] که اين نخوت و تعصب ناروا در مسلمان از القاآت ،نخوتها ، فساد و وسوسه هاي شيطان است [16] تاج تواضع و فروتني را بر سر نهيد [17] و تکبر و خودپسندي را زير پا افکنيد و حلقه هاي زنجير خودبرتربيني را از گردن نهيد [18] و فروتني و تواضع را سنگر ميان خود و دشمنتان يعني ابليس و سپاهيانش برگزينيد 000 [1] زيرا او از هر گروهي لشکرها ياوراني : پيادگان و سواران دارد [2] شما مانند آن شخص مباشيد که بر برادرش بدون آنکه بر او برتري داشته باشد تکبر ورزيد [3] اما خودپسندي و بلندپروازي دشمني و حسادت را در قلبش انداخت و آتش خشم در اثر نخوت و تعصب در دلش شعله ور گرديد [4] و شيطان باد کبر و غرور را در دماغش دميد و سرانجام پشيمان شد [5] و خداوند گناه تمام قاتلان تا روز قيامت را به گردن او افکند . [6] از کبر و نخوت بر حذر باشيد . [7] آگاه باشيد شما در سرکشي و ستم مبالغه کرديد و در زمين با دشمني آشکار با خداوند فساد براه انداختيد [8] و با صراحت با مؤمنان به مبارزه و جنگ پرداختيد زنهار زنهار شما را به خدا سوگند از کبر و نخوت تعصب آميز و تفاخر جاهلي برحذر باشيد [9] که آن مرکز پرورش کينه و بغض و جايگاه وسوسه هاي شيطان است [10] که ملتهاي پيشين و امتهاي قرون گذشته را فريفته است تا آنجا که آنها در تاريکيهاي جهالت فرو رفتند [11] و در گودالهاي هلاکت سقوط کردند و به سهولت و آساني در آنجا که ميخواست کشانيده شدند [12] کبر و نخوت و عصبيت امري است که قلبها در داشتن آنها با هم شبيهند و قرنها پي در پي براين وضع گذشته اند کبر و غرور در دل افراد به قدري است که سينه ها از آن به تنگي گرائيده اند . [13] از پيروي بزرگان متکبر بپرهيزيد[14] زنهار زنهار از پيروي و اطاعت بزرگترها و رؤسايتان برحذر باشيد همانها که به واسطه موقعيت خود تکبر مي فروشند [15] همانها که خويشتن را بالاتر از نسب خود مي شمارند و کارهاي نادرست را [ از طريق اعتقاد به جبر همچون شيطان ] به خدا نسبت مي دهند . [1] و به انکار نعمتهاي خدا برخاستند تا با قضايش ستيز کنند و نعمتهايش را ناديده گيرند [2] آنها پي و بنيان تعصب و ستون و ارکان فتنه و فساد و شمشيرهاي تفاخر جاهليتند [3] از خدا بترسيد و با نعمتهاي خدا بر خود ضديت مکنيد [ زيرا موجب سلب نعمت مي شود ] و نسبت به فضل و بخشش او حسادت مورزيد [4] و از ادعياء همانها که معلوم نيست پدرشان کيست و جامه اسلام را به تن پوشيده اند و نفاق و دوروئي را پيشه کرده اند اطاعت نکنيد از آنها که جام پاک قلبتان را در اختيار آب تيره نفاقشان قرا ر داده ايد [5] از آنها که تندرستي خويش را با بيماري آنها آميخته ايد [ و ايمان خالص خويش ر با نفاق آنها مخلوط ساخته ايد ] و باطلشان را در حق خود راه داده ايد [6] آنها اساس گناهانند و همدم نافرمانيها ابليس آنان را مرکبهاي راهوار گمراهي قرار داده و سپاهي که بوسيله آنها بر مردم غلبه يابد انتخاب کرده [7] و آنها را به عنوان سخنگوي خود براي دزديدن عقلهايتان داخل شدن در چشمها و دميدن در گوشهايتان برگزيده است . [9] و به اين ترتيب شما را هدف تيرهاي خويش و پايمال شدگان زير گامها و دستاويز خود قرار داده است . [10] از گذشتگان عبرت گيريد [11] از آنچه با ملتهاي متکبر پيشين از عذاب و کيفرها و عقوبتها رسيده است عبرت گيريد [12] و از قبرهاي آنها و محل خوابيدنشان در زير خاک پند پذيريد [13] و به خداوند در مورد آثار بدي که تکبر در قلبها باقي مي گذارد پناه بريد همان گونه که از حوادث سخت و مشکلات زندگي به او پناهنده مي شويد [14] اگر خداوند تکبر ورزيدن را به کسي اجازه مي داد حتما در مرحله نخست آن را مخصوص پيامبران و اولياء خود مي ساخت [15] اما خداوند تکبر و خود برتر بيني را براي همه آنها منفور شمرده است [16] و تواضع و فروتني را بر ايشان پسنديده آنها گونه ها را بر زمين مي گذاردند و صورتها را بر خاک مي سائيدند [17] و پر و بال خويشتن را براي مؤمنان مي گسترانيدند تا آنجا که مردم بيخبر آنها را ضعيف و ناتوان مي شمردند [1] خداوند آن ها را با گرسنگي آزمايش نمود و به مشقت و ناراحتي مبتلا ساخت [2] با امور خوف ناک امتحان کرد و با سختي ها و مشکلات خالص گردانيد و از بوته آزمايش بيرون آمدند . [3] بنابراين ثروت و اولاد : بود و نبود و يا کم و زياد آن را دليل بر خشنودي و يا خشم خداوند مگيريد که اين خود جهل و ناداني نسبت بموارد آزمايش و امتحان در موا ضع بي نيازي و قدرت است [4] زيرا خداوند سبحان فرموده است : آيا گمان مي کنند مال و فرزنداني که به آن ها مي بخشيم [ به خاطر خشنودي و رضايتي است که از آن ها داريم و ] دليل بر آن است به سرعت نيکي ها را براي آن ها فراهم مي سازيم [ چنين نيست ] بلکه نمي دانند و درک نميکنند [ چه اين که اينها آزمايش است ] [5] زيرا خداوند بندگان متکبر و خودپسند را با اولياء خويش که در چشم آنها ضعيف و ناتوانند ميازمايد . [6] تواضع و فروتني انبياء [7] موس ي بن عمران با برادرش ( ع ) بر فرعون وارد شدند [8] در حالي که لباسهاي پشمين به تن داشتند و در دست هر کدام عصائي بود با او شرط کردند [9] که اگر تسليم فرمان پروردگار شود حکومت و ملکش باقي بماند و عزت و قدرتش دوام يابد . اما او گفت : [10] آيا از اين دو تعجب نمي کنيد ؟ که با من شرط ميکنند بقاء ملک و دوام عزتم بستگي به خواسته آنها داشته باشد در حالي که خودشان فقر و بيچارگي از سر و وضعشان مي بارد [11] [اگر راست مي گويند] چرا دستبندهائي از طلا به آن ها داده نشده است ؟ اين سخن را فرعون به خاطر بزرگ شمردن طلا و جمع آوري آن و تحقير پشم و پوشيدن آن گفت : [12] [ ولي ] اگر خداوند مي خواست بهنگام مبعوث ساختن پيامبرانش درهاي گنجها [13] و معادن طلا و باغهاي خرم و سرسبز را به روي آنان بگشايد مي گشود و اگر مي خواست پرندگان آسمان و حيوانات وحشي زمين را همراه آنان گسيل دارد مي داشت [14] اگر اين کار را مي کرد امتحان از ميان مي رفت پاداش و جزاء بي اثر مي شد 0000 [1] و وعده ها و وعيدهاي الهي بي فائده مي گرديد و براي پذيرندگان اجر و پاداش آزمودگان واجب نمي شد و مؤمنان استحقاق ثواب نيکوکاران را نمي يافتند [2] و اسماء و نامها با معاني خود همراه نبودند [ يعني هيچگاه نميشد به يک مؤمن حقيقتا مؤمن گفت زيرا او به خاطر قدرت و مکنت پيامبران اظهار ايمان مي کرد ] اما خداوند پيامبران خويش را از نظر عزم و اراده قوي [3] و از نظر ظاهر فقير و ضعيف قرار داد [4] ولي توام با قناعتي که قلب ها و چشم ها را پر از بي نيازي مي کرد هر چند فقر و ناداري ظاهري آن ها چشم ها و گوشها را از ناراحتي مملو مي ساخت . [5] اگر پيامبران داراي آن چنان قدرتي بودند که کسي خيال مخالفت با آنان را نمي کرد و توانائي و عزتي داشتند که هرگز مغلوب نمي شدند [6] و سلطنت و شوکتي دارا بودند که همه چشمها به سوي آنان بود و از راههاي دور بار سفر به سوي آنان بسته مي شد اعتبار و ارزش آن ها براي مردم کمتر [7] و متکبران سر تعظيم در برابرشان فرود مي آوردند و اظهار ايمان مي نمودند . اما به خاطر ترسي که بر آن ها چيره مي شد و يا به واسطه ميل و علاقه اي که به ماديات آنها داشتند [8] و در اين صورت در نيت ها خلوص يافت نمي شد و غير از خداوند جنبه هاي ديگري نيز در اعمالشان شرکت داشت . و با انگيزه هاي گوناگون به سراغ نيکي ها مي رفتند . [9] ولي خداوند اراده کرده که : پيروي از پيامبرانش و تصديق کتابهايش [10] و خضوع و فروتني در برابر فرمانش و تسليم محض در اطاعتش اموري ويژه و مخصوص او باشند [11] و چيز ديگري با آنها آميخته نگردد . و هر قدر امتحان و آزمايش بزرگ تر و مشکل تر باشد ثواب و پاداش بزرگتر و بيشتر خواهد بود.[12] کعبه خانه پاک خدا[13] مگر نمي بينيد خداوند انسانها را از زمان آدم تا انسان هاي آخرين اين جهان [14] با سنگهائي که نه زيان مي رسانند و نه نفع مي بخشند نه مي بينند و نه مي شنوند آزمايش نموده [15] اين سنگ ها را خانه محترم خود قرار داده و آن را موجب پايداري و پابرجائي مردم گردانيده است 000 [1] سپس آن را در پر سنگلاخ ترين مکان ها و بي گياه ترين نقاط زمين و کم فاصله ترين دره ها قرار داد . [2] در ميان کوههاي خشن رملهاي فراوان [3] چشمه هاي کم آب و آبادي هاي از هم جدا و پر فاصله که نه شتر و نه اسب و گاو و گوسفند هيچکدام در آن به راحتي زندگي نمي کند [4] و سپس آدم و فرزندانش را فرمان داد که به آن سو توجه کنند [5] و آن را مرکز تجمع و سرمنزل مقصود و باراندازشان گردانيد [6] تا افراد از اعماق قلب به سرعت از ميان فلات و دشت هاي دور [7] و از درون واديها و دره هاي عميق و جزائر از هم پراکنده ي درياها به آن جا روي آورند [8] تا به هنگام سعي شانه ها را حرکت دهند و لااله الاالله گويان اطراف خانه طواف کنند و با موهاي آشفته و بدن هاي پر گرد و غبار به سرعت حرکت کنند [9] لباسهائي که نشانه شخصيت ها است کنار انداخته [10] و با اصلاح نکردن موها قيافه خود را تغيير دهند . اين آزموني بزرگ [11] امتحاني شديد و آزمايش آشکار و پاکسازي و خالص گردانيدني مؤثر است که خداوند آنرا سبب رحمت و رسيدن ببهشتش قرار داده است . [12] اگر خداوند خانه محترمش [13] و محلهاي انجام وظائف حج را در ميان باغها و نهرها و سرزمينهاي هموار و پر درخت و پر ثمر [14] مناطقي آباد و داراي خانه و کاخهاي بسيار و آبادي هاي به هم پيوسته در ميان گندم زارها [15] و باغهاي خرم و پر گل و گياه در ميان بستان هاي زيبا و پر طراوت و پر آب [16] در وسط باغستان بهجت زا و جاده هاي آباد قرار مي داد به همان نسبت که آزمايش و امتحان ساده تر بود پاداش و جزاء نيز کمتر بود . [17] و اگر پي و بنيان خانه کعبه و سنگ هائي که در بناي آن بکار رفته [18] از زمرد سبز و ياقوت سرخ و نور و روشنائي بود 000 [1] شک و ترديد ديرتر در سينه هاي [ ظاهربينان ] رخنه مي کرد و کوشش ابليس بر قلبها کمتر اثر ميگذاشت [2] و وسوسه هاي پنهاني از مردم منتفي ميگشت . اما خداوند بندگانش را با انواع شدائد مي آزمايد [3] و با انواع مشکلات دعوت به عبادت مي کند و به اقسام گرفتاريها مبتلا مي نمايد [4] تا تکبر را از قلبهايشان خارج سازد و خضوع و آرامش را در آنها جايگزين نمايد . [5] بابهاي فضل و رحمتش را به رويشان بگشايد و وسائل عفو خويش را به آساني در اختيارشان قرار دهد [6] از ستمگري برحذر باشيد [7] زنهار زنهار شما را به خدا از تعجيل عقوبت و کيفر سرکشي و ستم برحذر باشيد و از سرانجام وخيم ظلم و سوء عاقبت تکبر و خودپسندي [8] که کمين گاه بزرگ ابليس و مرکز کيد و نيرنگ اوست بهراسيد [9] کيد و نيرنگي که با قلب هاي مردان همچون زهرهاي کشنده مي آميزد و هرگز از تاثير فرونمي ماند . [10] و کسي از هلاکتش جان به در نمي برد . هيچکس : نه عالم و دانشمند به خاطر علم و دانشش و نه فقير به خاطر لباس کهنه اش . [11] و خداوند به خاطر حفظ بندگانش از اين امور يعني ظلم و ستم و کيد شيطان با نماز زکات و مجاهده در گرفتن روزه واجب آنان را حراست فرموده است [12] تا اعضاء و جوارحشان آرام و چشمهايشان خاشع [13] و غرائز و تمايلات سرکششان خوار و ذليل و قلب هاي آنها خاضع گردد و تکبر از آنها رخت بربندد [14] به علاوه سائيدن پيشاني که بهترين جاهاي صورت است به خاک موجب تواضع [15] و گذاردن اعضاي پر ارزش بدن بر زمين دليل کوچکي و چسبيدن شکم به پشت [ در اثر روزه ] مايه فروتني است [16] و پرداخت زکاه موجب صرف ثمرات زمين و غير آنها به نيازمندان و مستمندان ميشود [ همه اينها حراست و حفظ بندگان را از کيدهاي شيطان و ساير ناهنجاريها بهمراه دارد ] . [1] به آثار اين افعال [ نماز و روزه و زکات و سجده ] بنگريد که چگونه شاخه هاي درخت تفاخر را درهم ميشکنند [2] و از جوانه زدن کبر و خودپسندي جلوگيري مي کنند . من در اعمال و کردار جهانيان نظر افکندم هيچکس را نيافتم که درباره چيزي تعصب به خرج دهد [3] جز اينکه علتي داشته که حقيقت را بر جاهلان مشتبه ساخته [4] و يا در عقل و انديشه سفيهان نفوذ نموده . جز شما که تعصب درباره چيزي مي ورزيد که نه سببي دارد و نه علتي [5] اما ابليس در برابر آدم ( ع ) به خاطر اصل و اساس خود تعصب ورزيد و آفرينش آدم را مورد طعن قرار داد و گفت : من از آتشم و تو از خاک [6] تعصب ثروت [7] و اما ثروتمندان عياش ملت ها تعصبشان به واسطه زر و زيور و دارائي آن ها است [8] چنانکه خود ميگفتند : ثروت و فرزندان ما از همه بيشتر است و هرگز مجازات نمي شويم [9] و اگر قرار است تعصبي در کار باشد بايد به خاطر اخلاق پسنديده افعال نيک [10] و کارهاي خوب باشد همان افعال و اموري که افراد با شخصيت و شجاعان خاندان عرب و سران قبائل در آنها بر يکديگر برتري مي جستند . [11] يعني اخلاق پسنديده انديشه هاي بزرگ [12] مقامهاي بلند و آثار ستوده [ در اينها تعصب بخرج دهيد ] [13] تعصب هاي شما براي خصلت هاي ارزشمند حفظ حقوق همسايگان وفا به پيمانها [14] اطاعت کردن نيکي ها سرپيچي از تکبر جود و بخشش داشتن خودداري از ستم [15] وحشت از قتل نفس انصاف درباره مردم فرو خوردن خشم 000 [1] و دوري و اجتناب از فساد در زمين باشد . بنابراين از کيفرهائي که در اثر کردار بد و کارهاي ناپسند بر امت هاي پيشين واقع شده برحذر باشيد [2] و حالات آنها را در خوبي ها و سختي ها همواره به ياد آريد . نکند شما مانند آنان باشيد : [3] پس آنگاه که در تفاوت حال آنان به هنگامي که در خوبي بودند و زماني که در شر و بدي قرار داشتند انديشه نموديد به سراغ کارهائي رويد که موجب عزت و اقتدار آنان شد [4] دشمنان را از آنان دور نموده عافيت و سلامت به آن ها روي آورد [5] نعمت را در اختيارشان قرار داد و کرامت و شخصيت باعث پيوند اجتماعي آنان شد يعني از تفرقه و پراکندگي اجتناب ورزيدند [6] و بر الفت و همگامي همت گماشتند و يکديگر را به آن توصيه و تحريص نمودند . [7] از هر کاري که ستون فقرات آن ها را در هم شکست و قدرتشان را سست کرد اجتناب ورزيد [8] يعني از کينه هاي دروني بخل و حسادت و پشت کردن بهم و ايجاد فتور و سستي بين جامعه سخت دوري گزينيد . [9] در شرح حال مؤمنان پيشين تدبر کنيد که چگونه در حال آزمايش و امتحان بودند [10] آيا بيش از همه مشکلات بر دوش آنان نبود ؟ و آيا بيش از همه مردم در شدت و زحمت نبودند ؟ [11] و آيا از همه جهانيان در تنگناي بيشتري قرار نداشتند ؟ فرعونها آنان را برده خويش ساخته بودند و همواره در بدترين شکنجه ها قرار داشتند [12] تلخيهاي روزگار را به آنها چشاندند و اين همچنان با ذلت هلاکت و مقهوريت ادامه داشت . [13] نه راهي داشتند که از اين وضع سر باز زنند و نه طريقي براي دفاع از خود مي يافتند [14] تا آنگاه که خداوند جديت و استقامت و صبر در برابر ناملايمات بخاطر محبتش و تحمل ناراحتي ها از خوف و خشيتش را در آنها يافت [15] در اين موقع از درون حلقه هاي تنگ بلا راه نجاتي برايشان گشود و ذلت را به عزت و ترس را به امنيت تبديل کرد [16] يعني آنها را حاکم زمامدار و پيشوا گردانيد . آن قدر کرامت واحترام از ناحيه خداوند به آنان رسيد 000 که حتي خيال آن را هم در سر نمي پروراندند . [1] بنگريد آنها چگونه بودند هنگامي که جمعيتهاشان متحد خواسته ها متفق [2] قلبها و انديشه ها معتدل دستها پشتيبان هم شمشيرها ياري کننده يکديگر [3] ديدها نافذ و عزمها و مقصودهاشان همه يکي بود آيا مالک و سرپرست اقطار زمين نگرديدند ؟ [4] و آيا زمامدار و رئيس همه جهانيان نشدند ؟ از آنطرف پايان کار آنان را نيز نگاه کنيد : [5] آن هنگام که پراگندگي در ميان آنها واقع شد الفتشان به تشتت گرائيد اهداف و دلها اختلاف پيدا کرد [6] به گروههاي متعددي تقسيم شدند و در عين پراکندگي با هم به نبرد پرداختند [ در اين هنگام بود ] که خدا لباس کرامت و عزت از تنشان بيرون کرد [7] و وسعت نعمت را از آنان سلب نمود تنها آنچه از آنها باقي مانده سرگذشت آنان است که در بين شما به گونه درس عبرتي براي آنها که بخواهند عبرت گيرند ديده مي شود . [8] از امتها عبرت گيريد [9] از حال فرزندان اسماعيل فرزندان اسحاق و فرزندان يعقوب عبرت گيريد [10] چقدر حالات [ ملتها ] با هم مشابه و صفات و افعالشان شبيه به يگديگر است [11] در حالت تشتت و تفرق آنها دقت کنيد زماني که کسراها و قيصرها مالک آنها بودند [12] سرانجام آنها را از سرزمينهاي آباد از کناره هاي دجله و فرات [13] و از محيطهاي سرسبز و خرم گرفتند و به جاهاي کم گياه و بي آب و علف محل وزش بادها [14] و مکانهائي که زندگي در آنها مشکل و سخت است تبعيد ساختند آنها را در آنجا مسکين بيچاره و همنشين شتر ساختند [ شغلشان سارباني و خوراکشان تنها شير شتر و لباس و وسائل زندگيشان از پشم آن تهيه مي شد ] [15] آنان را ذليل ترين امتها از نظر محل سکونت و در بي حاصلترين سرزمينها مسکن دادند . نه کسي داشتند تا آنها را دعوت به حق کند و به او پناهنده شوند [1] و نه سايه الفت و اتحادي که به عزت و شوکتش تکيه نمايند . اوضاع آنها متشتت [2] قدرتها پراکنده و جمعيت انبوهشان متفرق بود در بلائي شديد [3] و در ميان جهالتي متراکم فرورفته بودند دختران را زنده به گور بتها را مورد پرستش قرار مي دادند [4] و قطع رحم و غارتهاي پي در پي در ميان آنان رواج داشت . [5] نعمت وجود پيامبر اسلام ( ص ) [6] اما به نعمتهاي بزرگي که خداوند به هنگام بعثت پيامبر اسلام به آنان ارزاني داشت بنگريد [7] که اطاعت آنان را با آئين خود پيوند داد و با دعوتش آنها را متحد ساخت [ بنگريد ] چگونه نعمت پر و بال کرامت خود را بر آنها گسترد [8] و نهرهاي مواهب خود را به سوي آنان جاري نمود و آئين حق با تمام برکاتش آنها را در برگرفت [9] در ميان نعمتها غرق گشتند و در دل يک زندگاني خرم شادمان شدند [10] امور آنان در سايه قدرت کامل استوار گرديد و در سايه عزتي پيروز قرار گرفتند [11] و حکومتي ثابت و پايدار نصيبشان گرديد پس آنان حاکم و زمامدار جهانيان شدند [12] و سلاطين روي زمين گشتند و مالک و فرمانفرماي کساني شدند که قبلا بر آنها حکومت مي کردند [13] و قوانين و احکام را درباره کساني به اجراء گذاردند که قبلا درباره خودشان اجراء مي نمودند [14] کسي قدرت در هم شکستن نيروي آنان را نداشت و احدي خيال مبارزه با آنان را در سر نمي پروراند. [15] توبيخ عصيانگران [16] هان به هوش باشيد که دست از ريسمان اطاعت بر گرفته ايد [17] و با تجديد رسوم جاهليت دژ محکم الهي را در هم شکسته ايد خداوند بر اين امت منت گذارده 000 [1] و پيوند الفت و اتحاد را بين آنان ايجاد نموده است . که در سايه آن زندگي کنند [2] و به کنف حمايت آن پناهنده شوند اين نعمتي است که احدي نمي تواند بهائي برايش تعيين کند [3] زيرا از هر بهائي گرانقدرتر و از هر چيز پر ارزشي با ارزشتر است [4] آگاه باشيد که پس از هجرت همچون اعراب باديه نشين شده ايد و بعد از اخوت و برادري و اتحاد و الفت به احزاب مختلف تقسيم گشته ايد [5] از اسلام به نام آن اکتفا کرده ايد و از ايمان جز تصور و ترسيمي از آن چيزي نمي شناسيد . [6] مي گوئيد النار و لاالعار آتش دوزخ آري اما ننگ نه گويا مي خواهيد [ با اين شعارتان ] با هتک حريم الهي [7] و نقض پيماني که خداوند آن را مرز قانون خويش در زمين و موجب امنيت مخلوقش قرار داده اسلام را وارونه سازيد . [8] شما اگر به جز اسلام پناهي بگزينيد کافران با شما سخت نبرد خواهند کرد [9] و در اين مو قع [ که به اسلام تکيه نکرده ايد ] نه جبرئيل نه ميکائيل نه مهاجر و نه انصار وجود دارد که شما را ياري کنند [ زيرا اينان در پرتو اسلام به کمک شما برمي خيزند ] [10] و راهي جز زد و خورد با شمشير نخواهيد داشت تا اينکه خداوند بين شما حکم نمايد . [11] مثلهاي [ قرآن ] در مورد عذاب و کيفرهاي خداوند و سرگذشت کساني که مورد خشم او قرار گرفتند در اختيار شما است . [12] بنابراين در رفع تهديدهاي الهي به خاطر جهالت يا سستي در برابر خشم او و يا اطمينان به عدم فرو فرستادن عذابش کندي مورزيد . [13] خداوند مردم قرون پيشين را از رحمت خود دور نساخت جز بخاطر اينکه امر به معروف و نهي از منکر را ترک کردند [14] خداوند افراد سفيه را بخاطر گناه و افراد عاقل و دانا را بخاطر ترک نهي از منکر از رحمت خود به دور داشت . [15] به هوش باشيد شما قيد و بند اسلام را قطع حدود آن را معطل و احکام آن را به دست نابودي سپرده ايد [16] بدانيد خداوند مرا به نبرد با سرکشان ، پيمان شکنان و کساني که فساد را بر روي زمين براه مي اندازند فرمان داده است . [1] اما ناکثين [ پيمان شکنان ] من با آنها نبرد کردم اما قاسطين [ متجاوزان ] با آنها جهاد نمودم [2] و اما مارقين [ خارج شوندگان از دين ] آنان را بر خاک مذلت نشاندم و اما شيطان ردهه [ ذوالثديه رئيس خوارج ] با صاعقه اي [3] که قلبش را به طپش در آورد و سينه اش را به لرزه انداخت کارش را تمام ساختم تنها تعداد محدودي از ستمگران و سرکشان باقي مانده اند [4] که اگر خداوند مرا باقي بگذارد با حمله ديگري نابودشان خواهم کرد و دولت و حکومت حق را بجاي آنها برقرار خواهيم کرد [5] جز افراد قليلي که در اطراف بلاد پراکنده شده و از دسترس من خارج باشند . [6] وحي [7] من در دوران نوجواني بزرگان و شجاعان عرب را بخاک افکندم و شاخه هاي بلند درخت قبيله ربيعه و مضر را در هم شکستم [8] شما بخوبي موقعيت مرا از نظر خويشاوندي و قرابت و منزلت و مقام ويژه نسبت به رسول خدا مي دانيد [9] او مرا در دامن خويش پرورش داد : من کودک بودم او [ همچون فرزندش ] در آغوش خويش مي فشرد [10] و در استراحتگاه مخصوص خويش جاي مي داد بدنش را به بدنم مي چسبانيد و بوي پاکيزه او را استشمام مي کردم [11] غذا را مي جويد و در دهانم مي گذاشت . هرگز دروغي در گفتارم نيافت و اشتباهي در کردارم پيدا ننمود . [12] از همان زمان که رسولخدا صلي الله عليه و آله و سلم را از شير باز گرفتند خداوند [13] بزرگترين فرشته از فرشتگان خويش را مامور ساخت تا شب و روز وي را به راههاي بزرگواري و درستي و اخلاق نيک سوق دهد . [14] من همچون سايه اي به دنبال آنحضرت حرکت مي کردم و او هر روز نکته تازه اي از اخلاق نيک را براي من آشکار مي ساخت [15] و مرا فرمان مي داد که به او اقتدا کنم وي مدتي از سال مجاور کوه حراء مي شد [16] تنها من او را مشاهده مي کردم و کسي جز من او را نمي ديد . در آن روز غير از خانه رسولخدا صلي الله عليه و آله و سلم خانه اي که اسلام در آن راه يافته باشد وجود نداشت [1] تنها خانه آن حضرت بود که او و خديجه و من نفر سوم آنها اسلام را پذيرفته بوديم [2] من نور وحي و رسالت را مي ديدم و نسيم نبوت را استشمام مي کردم . [3] من به هنگام نزول وحي بر محمد ( ص ) صداي ناله شيطان را شنيدم [4] از رسول خدا ( ص ) پرسيدم : اين ناله چيست ؟ فرمود : اين شيطان است که از پرستش خويش مايوس گرديده .[5] تو آنچه را که من مي شنوم مي شنوي و آنچه را که من مي بينم مي بيني تنها فرق ميان من و تو اين است که تو پيامبر نيستي [6] بلکه وزير مني و بر طريق و جاده خير قرار دادي من همراه او بودم [7] هنگامي که سران قريش نزد وي آمدند گفتند : [8] اي محمد ( ص ) تو ادعاي بزرگي کرده اي ادعائي که هيچکدام از پدران و خاندانت چنين ادعائي نکرده اند [9] ما از تو يک معجزه مي خواهيم اگر پاسخ مثبت دهي و آن را به انجام برساني مي دانيم که تو نبي و پيامبر هستي [10] و اگر انجام ندهي بر ما روشن مي شود که ساحر و دروغگوئي پيامبر ( ص ) پرسيد : [11] خواسته شما چيست ؟ گفتند : اين درخت را صدا بزني که از ريشه بر آمده جلو آيد و پيش رويت بايستد [12] فرمود : خداوند بر همه چيز توانا است [13] اگر خداوند اين عمل را انجام دهد آيا ايمان مي آوريد ؟ و به حق گواهي مي دهيد ؟ گفتند [14] بلي فرمود به زودي آنچه را مي خواهيد به شما ارائه خواهم داد و مي دانم که شما به سوي خير و نيکي باز نخواهيد گشت [15] و در ميان شما کسي قرار دارد که در درون چاه [ بدر ] افکنده خواهد شد و نيز کسي است که [ نبرد ] احزاب را به راه خواهد انداخت [16] سپس صدا زد : اي درخت [17] اگر به خدا و روز واپسين ايمان داري و مي داني که من پيامبر خدا هستم [18] از ريشه از زمين بيرون آي و نزد من آي و به فرمان خداوند پيش روي من بايست سوگند به کسي که او را به حق مبعوث ساخت درخت با ريشه هاش از زمين کنده شد [1] پيش آمد و به شدت صدا مي کرد و همچون پرندگان به هنگامي که بال مي زنند و صدائي از به هم خوردن شاخه هايش در هوا پراکنده مي شد [2] تا آنکه پيش آمد و در جلوي رسولخدا ( ص ) ايستاد و شاخه هايش همچون بالهاي پرندگان به هم خورد [3] بعضي شاخه بلند خود را بر روي پيامبر ( ص ) و بعضي از آنها را بر دوش من افکند [4] و من در جانب راست آن حضرت بودم . [5] اما قريش هنگامي که اين وضع را مشاهده کردند از روي کبر و غرور گفتند به درخت فرمان ده نصفش پيشتر آيد و نصف ديگرش در جاي خود باقي بماند [6] پيامبر ( ص ) فرمان داد : نيمه اي از آن با وضعي شگفت آور و صدائي شديد به پيامبر نزديک شد [7] آنچنانکه نزديک بود به آنحضرت بپيچد باز از روي کفر و سرکشي گفتند : [8] فرمان ده اين نصف باز گردد و به نصف ديگر ملحق شود و به صورت نخستين در آيد [9] پيامبر ( ص ) دستور فرمود : و درخت چنين کرد من گفتم : لااله الاالله [10] اي پيامبر ( ص ) من نخستين کسي هستم که به تو ايمان دارم و نخستين فردي هستم که اقرار مي کنم : [11] درخت با فرمان خدا براي تصديق نبوت و اجلال و بزرگداشت برنامه و دعوتت آنچه را خواستي انجام داد [12] اما آنها همه گفتند : نه او ساحري است دروغگو که سحري شگفت آور دارد و در سحر خويش سخت با مهارت است [13] آيا پيامبريت را کسي جز اين [ منظورشان من بودم ] تصديق مي کند ؟ [ اما ] من از کساني هستم که در راه خدا از هيچ ملامتي نمي ترسند [14] از کساني که سيمايشان سيماي صديقان و سخنانشان . سخنان نيکان است . شب زنده دارانند و روشني بخش روز [15] به دامن قرآن تمسک جسته اند و سنتهاي خدا و رسولش را احياء مي کنند [16] نه تکبر مي ورزند و نه علو و برتري پيشه مي سازند نه خيانت مي کنند و نه فساد به راه مي اندازند [17] دلها و قلبهاشان در بهشت و بدن و پيکرهاشان در انجام وظيفه و عمل

خطبه شماره 193

و من خطبه له عليه السلام [1] يصف فيها المتقين روي ان صاحبا لاميرالمؤمنين عليه السلام يقال له همام کان رجلا عابدا ، فقال له : يا امير المؤمنين ، صف لي المتقين حتي کاني انظر اليهم فتثاقل عليه السلام عن جوابه ثم قال : يا همام ، اتق الله و احسن : ف [[ ان الله مع الذين اتقوا و الذين هم محسنون ] ] فلم يعقنع همام بهذا القول حتي عزم عليه ، فحمد الله و اثني عليه ، و صلي علي النبي صلي الله عليه و آله ثم قال عليه السلام : [2] اما بعد ، فان الله سبحانه و تعالي خلق الخلق حين خلقهم [3] غنيا عن طاعتهم ، آمنا من معصيتهم ، لانه لا تضره معصيه من عصاه ، [4] و لا تنفعه طاعه من اطاعه فقسم بينهم معايشهم ، و وضعهم من الدنيا مواضعهم [5] فالمتقون فيها هم اهل الفضائل منطقهم الصواب ، [6] و ملبسهم الاقتصاد ، و مشيهم التواضع غضوا ابصارهم عما حرم الله عليهم ، [7] و وقفوا اسماعهم علي العلم النافع لهم [8] نزلت انفسهم منهم في البلاء کالتي نزلت في الرخاء [9] و لولا الاجل الذي کتب الله عليهم لم تستقر ارواحهم في اجسادهم طرفه عين ، شوقا الي الثواب ، و خوفا من العقاب [10] عظم الخالق في انفسهم فصغر ما دونه في اعينهم ، فهم والجنه کمن قد رآها ، [11] فهم فيها منعمون ، وهم و النار کمن قد رآها ، فهم فيها معذبون [12] قلوبهم محزونه ، و شرورهم مامونه ، و اجسادهم نحيفه ، و حاجاتهم خفيفه ، [1] و انفسهم عفيفه صبروا اياما قصيره اعقبتهم راحه طويله [2] تجاره مربحه يسرها لهم ربهم ارادتهم الدنيا فلم يريدوها ، [3] و اسرتهم ففدوا انفسهم منها اما الليل فصافون اقدامهم ، [4] تالين لاجزاء القرآن يرتلونها ترتيلا يحزنون به انفسهم و يستثيرون به دواء دائهم [5] فاذا مروا بايه فيها تشويق رکنوا اليها طمعا [6] و تطلعت نفوسهم اليها شوقا وظنوا انها نصب اعينهم . [7] و اذا مروا بايه فيها تخويف اصغوا اليها مسامع قلوبهم ، [8] و ظنوا ان زفير جهنم وشهيقها في اصول آذانهم ، [9] فهم حانون علي اوساطهم ، مفترشون لجباههم و اکفهم و رکبهم ، و اطراف اقدامهم ، [10] يطلبون الي الله تعالي في فکاک رقابهم [11] و اما النهار فحلماء علماء ، ابرار اتقياء قد براهم الخوف بري القداح [12] ينظر اليهم الناظر فيحسبهم مرضي ، و ما بالقوم من مرض ، [13] و يقول : لقد خولطوا [14] و لقد خالطهم امر عظيم لا يرضون من اعمالهم القليل ، [15] و لا يستکثرون الکثير فهم لانفسهم متهمون ، و من اعمالهم مشفقون [16] اذا زکي احد منهم خاف مما يقال له ، فيقول : [17] انا اعلم بنفسي من غيري ، و ربي اعلم بي مني بنفسي [1] اللهم لا تؤاخذني بما يقولون ، واجعلني افضل مما يظنون ، واغفر لي ما لا يعلمون [2] فمن علامه احدهم انک تري له قوه في دين ، و حزما في لين ، [3] و ايمانا في يقين ، و حرصا في علم ، و علما في حلم ، وقصدا في غني ، [4] و خشوعا في عباده ، و تجملا في فاقه ، و صبرا في شده ، [5] و طلبا في حلال ، و نشاطا في هدي ، و تحرجا عن طمع [6] يعمل الاعمال الصالحه و هو علي وجل يمسي و همه الشکر ، و يصبح و همه الذکر [7] يبيت حذرا و يصبح فرحا ، حذرا لما حذر من الغفله ، [8] و فرحا بما اصاب من الفضل و الرحمه [9] ان استصعبت عليه نفسه فيما تکره لم يعطها سؤلها فيما تحب [10] قره عينه فيما لا يزول ، و زهادته فيما لا يبقي ، يمزج الحلم بالعلم ، والقول بالعمل [11] تراه قريبا امله ، قليلا زلله ، خاشعا قلبه ، قانعه نفسه ، [12] منزورا اکله ، سهلا امره ، حريزا دينه ، ميته شهوته ، مکظوما غيظه [13] الخير منه مامول ، والشر منه مامون ان کان في الغافلين کتب في الذاکرين ، [14] و ان کان في الذاکرين لم يکتب من الغافلين ، [15] يعفو عمن ظلمه ، و يعطي من حرمه ، و يصل من قطعه ، [16] بعيدا فحشه ، لينا قوله ، غائبا منکره ، حاضرا معروفه ، [ نهج البلاغه م 20 ] [1] مقبلا خيره ، مدبرا شره في الزلازل وقور ، و في المکاره صبور ، [2] و في الرخاء شکور لا يحيف علي من يبغض ، و لا ياثم فيمن يحب [3] يعترف بالحق قبل ان يشهد عليه ، لا يضيع ما استحفظ ، [4] و لا ينسي ما ذکر ، و لا ينابز بالالقاب ، و لا يضار بالجار ، [5] و لا يشمت بالمصائب ، و لا يدخل في الباطل ، و لا يخرج من الحق [6] ان صمت لم يغمه صمته ، و ان ضحک لم يعل صوته ، [7] و ان بغي عليه صبر حتي يکون الله هو الذي ينتقم له نفسه منه في عناء ، [8] و الناس منه في راحه اتعب نفسه لاخرته ، و اراح الناس من نفسه [9] بعده عمن تباعد عنه زهد و نزاهه و دنوه ممن دنا منه لين و رحمه [10] ليس تباعده بکبر و عظمه ، ولا دنوه بمکر و خديعه [11] قال : فصعق همام صعقه کانت نفسه فيها [12] فقال امير المؤمنين عليه السلام : اما والله لقد کنت اخافها عليه [13] ثم قال : اهکذا تصنع المواعظ البالغه باهلها ? [14] فقال له قائل : فما بالک يا امير المؤمنين ? [15] فقال عيله السلام : و يحک ، ان لکل اجل وقتا لا يعدوه و سببا لا يتجاوزه [16] فمهلا لا تعد لمثلها ، فانما نفث الشيطان علي لسانک

ترجمه

[1] از خطبه هاي امام ( ع ) که در آن صفات و روحيات و اعمال پرهيزکاران را به وضوح شرح مي دهد . نقل شده : يکي از اصحاب امير مؤمنان ( ع ) به نام همام که مردي عابد و پرهيزکار بود به آنحضرت عرض کرد : اي امير مؤمنان پرهيزکاران را برايم آن چنان توصيف کن که گويا آنان را با چشم مي نگرم اما امام ( ع ) در پاسخش درنک فرمود: آن گاه فرمود : اي همام از خدا بترس و نيکي کن که خداوند با کساني است که تقوا پيشه کنند و با کسانيکه نيکوکارند ولي همام باين مقدار قانع نشد [ و در اين باره اصرار ورزيد ] تا اينکه امام تصميم گرفت صفات متقين را مشروحا برايش بازگو کند . پس از آن خداي را ستايش و ثنا نمود و بر پيامبرش درود فرستاد . سپس فرمود : [2] اما بعد خداوند سبحان مخلوق را آفريد [3] در حاليکه از اطاعتشان بي نياز و از معصيت آنان ايمن بود زيرا نه نافرماني گناهکاران به او زيان مي رساند [4] و نه اطاعت مطيعان به او نفعي مي بخشد . روزي و معيشت آنان را بينشان تقسيم کرد و هر کدام را در دنيا به جاي خويش قرار داد [5] اما پرهيز کاران در دنيا داراي اين صفات برجسته اند : گفتارشان راست [6] پوشش آنان ميانه روي و راه رفتنشان تواضع و فروتني است . چشمان خويش را از آن چه خداوند بر آنها تحريم نموده پوشيده اند [7] و گوش هاي خود را وقف شنيدن علم و دانش سودمند ساخته اند . [8] در بلا و آسايش حالشان يکسان است [ و تحولات آنها را دگرگون نميسازد ] [9] و اگر نبود اجل و سرآمد معيني که خداوند براي آن ها مقرر داشت . روحهاي آنان حتي يک چشم بر هم زدن از شوق پاداش و از ترس کيفر در جسمشان قرار نمي گرفت [10] خالق و آفريدگار در روح و جانشان بزرگ جلوه کرده [ بهمين جهت ] غير خداوند در نظرشان کوچک است . آنها به کسي مي مانند که بهشت را با چشم ديده [11] و در آن متنعم است و همچون کسي هستند که آتش دوزخ را مشاهده کرده و در آن معذب است [12] قلب هاشان پر از اندوه و [ انسان ها ] از شرشان در امان بدن هاشان لاغر و نيازمندي هايشان اندک 000 [1] و ارواحشان عفيف و پاک است براي مدتي کوتاه در اين جهان صبر و استقامت ورزيدند و راحتي بس طولاني بدست آوردند [2] تجارتي است پر سود که پروردگارشان برايشان فراهم ساخته دنيا [ با جلوه گريهايش ] خواست آنها را بفريبد ولي آنها فريبش را نخوردند و آنرا نخواستند [3] دنيا [ با لذاتش ] آنها را اسير خود سازد ولي آنها با فداکاري خويشتن را آزاد ساختند . [ پرهيزکاران ] در شب همواره بر پا ايستاده اند [4] قرآن را شمرده و با تدبر تلاوت مي کنند با آن جان خويش را محزون مي سازند و داروي درد خود را از آن مي گيرند [5] هر گاه به آيه اي برسند که در آن تشويق باشد با علاقه فراوان به آن روي آورند [6] و روح و جانشان با شوق بسيار در آن خيره شود و آن را همواره نصب العين خود مي سازند [7] و هر گاه به آيه اي برخورد کنند که در آن بيم باشد . گوشهاي دل خويشتن را براي شنيدن آن باز مي کنند [8] و صداي ناله و به هم خوردن زبانه هاي آتش با آن وضع مهيبش در درون گوششان طنين انداز است [9] آنها در پيشگاه خدا به رکوع مي روند و جبين و دست و پا به هنگام سجده بر خاک مي سايند [10] و از او آزادي خويش را از آتش جهنم درخواست ميکنند . [11] و اما در روز دانشمنداني بردبار و نيکوکاراني با تقوا هستند ترس و خوف بدنهاي آنها را همچون چوبه تيري لاغر ساخته [12] چنانکه ناطران آنها را بيمار مي پندارند اما هيچ بيماري در وجودشان نيست [13] بيخبران مي پندارند آنها ديوانه اند [14] در حالي که انديشه هاي بس بزرگ آنان را به اين وضع در آورده . از اعمال اندک خويش خشنود نيستند [15] و اعمال فراوان خود را زياد نمي بينند آنان خويش را متهم مي سازند و از کردار خود خوفناکند . [16] هر گاه يکي از آنها ستوده شوند از آن چه درباره اش گفته شده در هراس مي افتد و ميگويد : [17] من از ديگران نسبت بخود آگاه ترم و پروردگارم به اعمالم از من آگاه تر است 000 [مي گويد] [1] بار پروردگارا ما را در مورد گناهاني که به ما نسبت مي دهند مؤاخذه مفرما و نسبت به نيکي هائي که درباره ما گمان مي برند ما را از آن برتر قرارده و گناهاني را که نميدانند بيامرز [2] از نشانه هاي آنان اين است : در دين نيرومند نرمخو و دورانديش [3] با ايماني مملو از يقين حريص در کس ب دانش و داراي علم توام با حلم ميانه رو در حال غنا [4] در عبادت خاشع در عين تهيدستي آراسته در شدائد بردبار [5] طالب حلال در راه هدايت با نشاط از طمع دور [6] اعمال نيک را انجام مي دهد اما باز هم ترسان است روز را شام ميسازد و همش سپاسگزاري است شب را به روز مي آورد و تمام فکرش ياد خدا است [7] مي خوابد اما ترسان است و برميخيزد شادمان است ترس او از غفلت [8] و شادماني او به خاطر فضل و رحمتي است که به او رسيده . [9] هرگاه نفس او در انجام وظائفي که خوش ندارد سرکشي کند او هم از آنچه دوست دارد محرومش مي سازد . [10] روشني چشمش در چيزي است که زوال در آن راه ندارد و بي علاقه گي و زهدش در چيزي است که باقي نمي ماند علم و حلم را به هم آميخته و گفتار را با کردار هم آهنگ ساخته [11] آرزويش را نزديک مي بيني لغزش ش را کم قلبش را خاشع نفسش را قانع [12] خوراکش را اندک امورش را آسان دينش را محفوخ شهوتش را مرده و خشمش را فروخورده است [13] همگان به خيرش اميدوار و از شرش در امانند اگر در ميان غافلان باشد جزو ذاکران محسوب مي گردد [14] و اگر در ميان ذاکران باشد جزو غافلان محسوب نمي شود . [15] ستمکار [ پشيمان ] را مي بخشد و به آنکه محرومش ساخته عطا مي کند با آنکس که پيوندش را قطع کرده مي پيوندد [16] از گفتار زشت و ناسزا بر کنار است گفته هايش نرم بديهايش پنهان و نيکيهايش آشکار است . [1] نيکي هايش رو کرده و شرش رخ برتافته است . در شدائد و مشکلات خونسرد و آرام در برابر ناگواريها شکيبا و بردبار [2] و در موقع نعمت و راحتي سپاسگزار است نسبت به کسي که دشمني دارد ظلم نمي کند و به خاطر دوستي با کسي مرتکب گناه نمي شود [3] پيش از آنکه شاهد و گواهي بر ضدش اقامه شود خود به حق اعتراف مي کند آنچه را به او سپرده اند ضايع نمي کند [4] و آنچه را به او تذکر داده اند به فراموشي نمي سپارد مردم را با نامهاي زشت نمي خواند به همسايه ها زيان نمي رساند [5] مصيبت زده را شماتت نمي کند در محيط باطل وارد نمي گردد و از دائره حق بيرون نمي رود [6] اگر سکوت کند سکوتش وي را مغموم نمي سازد و اگر بخندد صدايش به قهقهه بلند نمي شود [7] و اگر به او ستمي [ از دوستان ] شود صبر مي کند تا خدا انتقام وي را بگيرد . خود را در سختي قرار مي دهد [8] اما مردم از دستش در آسايشند خود را بخاطر آخرت به زحمت مي اندازد و مردم را در راحتي قرار مي دهد [9] کناره گيري او از کساني که دوري مي کند از روي زهد و به خاطر پاک ماندن است و معاشرتش باآنان که نزديکي دارد توام با مهرباني و نرمش است [10] دورکشي اش از روي تکبر و خودبرتربيني نيست و نزديکيش بخاطر مکر و خدعه نخواهد بود . [11] راوي مي گويد : هنگامي که سخن به اينجا رسيد ناگهان همام ناله اي از جان برکشيد که روحش همراه آن از کالبدش خارج شد . [12] اميرمؤمنان ( ع ) فرمود : آه من از اين پيشامد مي ترسيدم . [13] سپس فرمود : مواعظ و پند و اندرزهاي رسا به آنان که اهل موعظه اند چنين مي کند [14] کسي عرض کرد : پس شما چطور اي اميرمؤمنان ؟ [ يعني توصيف پرهيزکاران با همام چنين کرد پس خود شما چطور ؟ ] [15] امام ( ع ) فرمود : واي بر تو هر اجلي وقت معيني دارد که از آن نمي گذرد و سبب مشخصي که از آن تجاوز نمي کند [16] آرام باش ديگر چنين سخن مگوي اين حرفي بود که شيطان بر زبانت نهاد

خطبه شماره 194

و من خطبه له عليه السلام [1] يصف فيها المنافقين [2] نحمده علي ما وفق له من الطاعه ، و ذاد عنه من المعصيه ، [3] و نساله لمنته تماما ، و بحبله اعتصاما و نشهد ان محمدا عبده و رسوله ، [4] خاض الي رضوان الله کل غمره ، و تجرع فيه کل غصه [5] و قد تلون له الادنون و تالب عليه الاقصون ، [6] و خلعت اليه العرب اعنتها ، و ضربت الي محاربته بطون رواحلها ، [7] حتي انزلت بساحته عدواتها ، من ابعد الدار ، و اسحق المزار [8] اوصيکم ، عباد الله ، بتقوي الله ، و احذرکم اهل النفاق ، [9] فانهم الضالون المضلون ، و الزالون المزلون ، يتلونون الوانا ، [10] و يفتنون افتنانا ، و يعمدونکم بکل عماد و يرصدونکم بکل مرصاد [11] قلوبهم دويه ، و صفاحهم نقيه [12] يمشون الخفاء ، و يدبون الضراء وصفهم دواء ، [13] و قولهم شفاء ، و فعلهم الداء العياء حسده الرخاء ، [14] و مؤکدو البلاء ، و مقنطو الرجاء لهم بکل طريق صريع ، [15] و الي کل قلب شفيع ، و لکل شجو دموع يتقارضون الثناء ، [16] و يتراقبون الجزاء : ان سالوا الحفوا ، و ان عذلوا کشفوا ، [1] و ان حکموا اسرفوا قد اعدوا لکل حق باطلا ، و لکل قائم مائلا ، [2] و لکل حي قاتلا ، و لکل باب مفتاحا ، و لکل ليل مصباحا [3] يتوصلون الي الطمع بالياس ليقيموا به اسواقهم ، و ينفقوا به اعلاقهم [4] يقولون فيشبهون و يصفون فيموهون . قد هونوا الطريق ، [5] و اضلعوا المضيق ، فهم لمه الشيطان ، و حمه النيران : [6] [[ اولئک حزب الشيطان ، الا ان حزب الشيطان هم الخاسرون ] ]

ترجمه

[1] از خطبه هاي امام عليه السلام که درباره صفات منافقان ايراد فرموده .[2] خداوند را بر توفيقي که بر اطاعتش داده و حمايتي که در جلوگيري از نافرمانيش کرده ستايش مي کنيم [3] و از او مي خواهيم که نعمتش را کامل و دست ما را به ريسمان محکمش متصل سازد و گواهي مي دهيم که محمد صلي الله عليه و آله و سلم بنده و فرستاده اوست [4] هم او که در راه رضاي حق در هرگونه شدت و ناراحتي فرورفت و جام مشکلات و سختيها را نوشيد [5] در حالي که بستگان و نزديکانش متلون و ناپايدار و بيگانگان در دشمنيش مصمم بودند [6] اعراب براي نبرد با او زمام مرکبها را رها ساخته با تازيانه به پهلوي آنها مي زدند [7] تا اينکه از دورترين نقطه و پرفاصله ترين خانه دشمني خويش را در برابرش قرار دادند . [8] اي بندگان خدا شما را به تقوا و پرهيزکاري سفارش مي کنم و از منافقان بر حذر مي دارم [9] زيرا آنها گمراه و گمراه کننده اند . خطاکار و خطااندازند به رنگهاي گوناگون بيرون مي آيند [10] و به قيافه ها و زبانهاي متعدد خودنمائي مي کنند از هر وسيله اي براي فريفتن و در هم شکستن شما استفاده مي کنند و در کمينگاهي به کمين شما مي نشينند [11] بدباطن و خوش ظاهرند [12] و در نهان براي فريب مردم گام برمي دارند . از بيراهه ها حرکت مي کنند [13] و گفتارشان به ظاهر شفابخش اما کردارشان دردي است درمان ناپذير بر رفاه و آسايش مردم حسد مي ورزند [14] و [ اگر بر کسي ] بلائي وارد شود خوشحالند و اميدواران را مايوس مي کنند آنها در هر راهي کشته اي دارند [15] و در هر دلي راهي و در هر مصيبتي اشک ساختگي مي ريزند . مدح و تمجيد را به يکديگر قرض مي دهند [16] و انتظار پاداش و جزا مي کشند اگر چيزي بخواهند اصرار مي ورزند و اگر ملامت کنند پرده دري مي نمايند . [1] و اگر سرپرستي به عهده شان گذارده شود از حد تجاوز مي کنند در برابر هر حقي باطلي در برابر هر دليلي قطعي شبهه اي [2] براي هر زنده اي قاتلي براي هر دري کليدي و براي هر شبي چراغي تهيه کرده اند [3] با اظهار ياس و بي رغبتي مي خواهند به مطامع خويش برسند تا بازار خود را گرم سازند و کالاي خويش را به فروش برسانند [4] سخن مي گويند ولي باطل خود را شبيه حق جلوه مي دهند . توصيف مي کنند ولي با آراستن ظاهر راه فريب پيش مي گيرند راه ورود به خواسته خود را آسان [5] و طريق خروج از دام خويش را تنگ و پر پيچ و خم جلوه مي دهند آنها دار و دسته شيطانند و شراره هاي آتش دوزخ [6] [ خداوند مي فرمايد ] آنان حزب شيطانند و بدانيد حزب شيطان در زيانند

خطبه شماره 195

و من خطبه له عليه السلام [7] يحمد الله و يثني علي نبيه و يعظ حمد الله [8] الحمد لله الذي اظهر من آثار سلطانه ، و جلال کبريائه ، ما حير مقل العقول من عجائب قدرته ، [9] و ردع خطرات هماهم النفوس عن عرفان کنه صفته [10] الشهادتان [11] و اشهد ان لا اله الا الله ، و شهاده ايمان و ايقان ، و اخلاص و اذعان [12] و اشهد ان محمدا عبده و رسوله ، و ارسله و اعلام الهدي دارسه ،[13] و مناهج الدين طامسه ، فصدع بالحق ، و نصح للخلق ، [1] و هدي الي الرشد ، و امر بالقصد ، صلي الله عليه و آله و سلم [2] العظه [3] واعلموا ، عباد الله ، انه لم يخلقکم عبثا ، و لم يرسلکم هملا ، [4] علم مبلغ نعمه عليکم ، و احصي احسانه اليکم ، فاستفتحوه ، واستنجحوه ، [5] واطلبوا اليه واستمنحوه ، فما قطعکم عنه حجاب ، [6] و لا اغلق عنکم دونه باب ، و انه لبکل مکان ، و في کل حين واوان ، [7] و مع کل انس و جان ، لا يثلمه العطاء ، و لا ينقصه الحباء ، [8] و لا يستنفده سائل ، و لا يستقصيه نائل ، و لا يلويه شخص عن شخص ، [9] و لا يلهيه صوت عن صوت ، و لا تحجزه هبه عن سلب ، [10] و لا يشغله غضب عن رحمه ، ولا تولهه رحمه عن عقاب ،[11] و لا يجنه البطون عن الظهور ، و لا يقطعه الظهور عن البطون [12] قرب فناي ، و علا فدنا ، و ظهر فبطن ، و بطن فعلن ، [13] و دان و لم يدن لم يذرا الخلق باحتيال ، و لا استعان بهم لکلال [14] اوصيکم ، عباد الله ، بتقوي الله ، فانها الزمام والقوام ، [15] فتمسکوا بوثائقها ، واعتصموا بحقائقها ، تؤل بکم الي اکنان الدعه [16] و اوطان السعه ، و معاقل الحرز و منازل العز ، [1] في [[ يوم تشخص فيه الابصار ] ] و تظلم له الاقطار ، تعطل فيه صروم العشار [2] و ينفخ في الصور ، فتزهق کل مهجه ، و تبکم کل لهجه ، [3] و تذل الشم الشوامخ ، و الصم الرواسخ ، [4] فيصير صلدها سرابا رقرقا ، و معهدها قاعا سملقا ، [5] فلا شفيع يشفع ، و لا حميم ينفع ، و لا معذره تدفع

ترجمه

[7] از خطبه هاي امام عليه السلام که در آن پس از ستايش خدا و ثنا برپيامبر صلي الله عليه و آله و سلم مردم را اندرز مي دهد .ستايش خدا [8] ستايش خداوندي را است که از آثار قدرت و جلال کبريائيش آنقدر آشکار ساخته که چشم از عجائب قدرتش در حيرت فرورفته [9] و انديشه هاي بلند انسانها را از ساختن کنه صفاتش بازداشته است .[10] شهادتين [11] از روي ايمان و يقين و اخلاص و اعتقاد گواهي مي دهم که معبودي جز خداوند يکتا نيست [12] و نيز شهادت مي دهم که محمد ص بنده و فرستاده او است . وي را هنگامي فرستاد که نشانه هاي هدايت به کهنگي گرائيده [13] و جاده هاي دين محو و نابود شده بود او حق را آشکار ساخت و مردم را نصيحت نمود .[1] و آنها را به سوي کمال هدايت کرد و فرمان ميانه روي و عدالت داد درود بر او و خاندانش باد .[2] پند و اندرز [3] اي بندگان خدا آگاه باشيد خداوند شما را بيهوده نيافريده و مهمل و بدون سرپرست نگذاشته [4] از مقدار و اندازه نعمتش بر شما آگاه و احسان و نيکي خود را بر شما احصاء فرموده است بنابراين از او درخواست پيروزي بر دشمن و رستگاري کنيد [5] دست نياز را به سوي او دراز و عطا و بخشش را تنها از او بخواهيد قطعا ميان شما و او حجابي نيست [6] و دري بين او و شما بسته نشده است . او در همه جا در هر لحظه و هر ساعت [7] و با هر کس هست . عطا و بخشش از قدرت و دارائيش نمي کاهد [8] و سائلان نعمتش را تمام نمي کنند و عطاشدگان از خزائنش کم نمي کنند توجه به يک شخص وي را از ديگري غافل نمي سازد [9] و شنيدن صدائي او را از شنيدن صداي ديگري بازنمي دارد عطا و بخشش وي به کسي مانع از سلب نعمت از ديگري نمي شود [10] غضبش او را از رحمت بازنمي دارد و رحمتش او را از کيفر و عذاب غافل نمي سازد [11] پنهان بودنش [ از چشمها ] مانع از آشکاربودنش [ در پيشگاه عقل به خاطر آثارش ] نيست و ظاهربودنش [ در نزد خرد ] وي را از پنهان بودن [ از چشمها ] جدا نمي سازد [12] نزديک است و در عين حال دور ،بلندمرتبه است و در همين حال نزديک ،آشکار است و پنهان ، پنهان است و آشکار[13] از همه حساب مي کشد و کسي از او حساب نتواند خواست . موجودات را با [ نياز ] به فکر و انديشه نيافريده و از آنان به خاطر خستگي و تعب کمک نخواسته است . [14] اي بندگان خدا شما را به تقوا سفارش مي کنم که زمام عبادات و قوام زندگي پر سعادت به تقوا است [15] پس به وسيله هاي مطمئن متمسک شويد و به تقواي حقيقي چنگ زنيد که شما را به سرمنزل آرامش [16] و منزلگاههاي پر وسعت و قلعه هاي محکم و سراهاي عزت مي رساند 000 [1] [ اين مراحل سعادت را روزي به انسان مي بخشد که ] چشمها در آن روز خيره مي شود و از حرکت بازمي ايستد همه جا در نظر انسان تاريک و گله هاي شتر [ بهترين ثروت عرب ] و مال و اموال فراموش مي گردند [2] در صور دميده مي شود قلبهااز کار مي افتند زبانها بند مي آيد [3] کوههاي بلند و سنگهاي محکم به هم خورده آنچنان که قسمتهاي سخت و محکم [4] در هم ريخته نرم مي شوند جاي آنها چنان صاف و هموار مي گردد که گويا کوهي وجود نداشته است [5] [ در آنروز ] نه شفيعي است که شفاعت کند و نه دوستي که سودي بخشد و نه عذر موجهي که کيفر را برطرف سازد

خطبه شماره 196

و من خطبه له عليه السلام بعثه النبي [6] بعثه حين لا علم قائم ، و لا منار ساطع ، و لا منهج واضح [7] العظه بالزهد [8] اوصيکم ، عباد الله ، بتقوي الله ، و احذرکم الدنيا ، فانها دار شخوص ، [9] و محله تنغيض ، ساکنها ظاعن ، و قاطنها بائن ،[10] تميد باهلها ميدان السفينه تقصفها العواصف في لجج البحار ، [11] فمنهم الغرق الوبق ، و منهم الناجي علي بطون الامواج ، [12] تحفزه الرياح باذيالها ، و تحمله علي اهوالها ، [13] فما غرق منها فليس بمستدرک ، و ما نجا فالي مهلک [1] عباد الله ، الان فاعلموا ، و الالسن مطلقه ، والابدان صحيحه ، [2] والاعضاء لدنه ، والمنقلب فسيح ، والمجال عريض ، [3] قبل ارهاق الفوت و حلول الموت فحققوا عليکم نزوله ، و لا تنتظروا قدومه

ترجمه

[6] از خطبه هاي امام عليه السلام است . بعثت پيامبر ( ص ) هنگامي پيامبر ( ص ) را مبعوث ساخت که نه نشانه اي [ از دين ] بر پا و نه چراغ هدايتي روشن و نه طريق حقي آشکار بود [7] موعظه به زهد [8] اي بندگان خدا شما را به تقوا توصيه مي کنم و از دنيا بر حذر مي دارم زيرا دنيا سراي ناپايدار [9] و جايگاه سختي و مشقت است ساکنانش مسافر و مقيمانش مجبور به جدائي از آن هستند .[10] دنيا همچون کشتي است که در دل درياها بادهاي تند و شديد آن را مضطرب مي سازد اهل خود را هميشه در اضطراب و ناراحتي قرار مي دهد ،[11] [سرنشينان آن ] بعضي غرق شده و هلاک گرديده اند و برخي در ميان امواج در حال نجاتند ،[12] بادها آنها را از اين سو به آن سو مي برند و در جاهاي هولناک قرار مي دهند . [13] اما آنها که هلاک شده اند بازيافتنشان ممکن نيست و آنان که نجات يافته اند نيز در شرف هلاکند . [1] اي بندگان خدا از هم اکنون به هوش باشيد هنوز زبانها آزاد بدنها سالم [2] اعضاء و جوارح آماده محل رفت و آمد وسيع و مجال بسيار است [3] [ به هوش باشيد ] پيش ازآنکه فرصت از دست برود و مرگ فرارسد آمدن مرگ را مسلم و تحقق يافته شماريد نه آنکه منتظر آن باشيد [ که در عمل سستي و تاخير کنيد ]

خطبه شماره 197

و من کلام له عليه السلام [4] ينبه فيه علي فضيلته لقبول قوله و امره و نهيه [5] و لقد علم المستحفظون من اصحاب محمد صلي الله عليه و آله [6] اني لم ارد علي الله و لا علي رسوله ساعه قط و لقد واسيته بنفسي [7] في المواطن التي تنکص فيها الابطال ، و تتاخر فيها الاقدام ، نجده اکرمني الله بها [8] و لقد قبض رسول الله صلي الله عليه و آله و ان راسه لعلي صدري [9] و لقد سالت نفسه في کفي ، فامررتها علي وجهي و لقد وليت غسله صلي الله عليه و آله [10] والملائکه اعواني ، فضجت الدار والافنيه : [11] ملا يهبط ، و ملا يعرج ، و ما فارقت سمعي هينمه منهم ، [12] يصلون عليه حتي واريناه في ضريحه [13] فمن ذا احق به مني حيا وميتا ? فانفذوا علي بصائرکم ،[1] ولتصدق نياتکم في جهاد عدوکم فوالذي لا اله الا هو اني لعلي جاده الحق ، [2] و انهم لعلي مزله الباطل اقول ما تسمعون ، و استغفر الله لي ولکم

ترجمه

[4] از سخنان امام ( ع ) که درآن موقعيت خويش و لزوم اطاعت فرمانش راتاکيد مي کند [5] اصحاب و ياران محمد ( ص ) که حافظان و نگهداران اسرار او هستند به خوبي مي دانند [6] که من حتي يک لحظه به معارضه با [ احکام و دستورات ] خدا و پيامبر برنخاسته ام بلکه با در کف گذاشتن جان خود [7] در صحنه هاي نبردي که شجاعان قدمهايشان مي لرزيد و پشت کرده فرار مي کردند با حضرتش مواسات کردم و اين شجاعتي است که خداوند مرا به آن اکرام فرموده است .[8] رسول خدا صلي الله عليه و آله وسلم در حالي که سرش برسينه ام قرار داشت قبض روح گرديد [9] و جانش در دستم جريان پيدا کرد آنرا به چهره کشيدم . من متصدي غسل آن حضرت بودم [10] و فرشتگان مرا ياري مي کردند [ گوئي ] در و ديوار خانه اش به ضجه در آمده بودند .[11] گروهي [ از فرشتگان ] به زمين مي آمدند و گروهي به آسمان مي رفتند گوش من از صداي آهسته آنان [12] که بر آن حضرت نماز مي خواندند خالي نمي شد تا آنگاه که او را در ضريح خود بخاک سپرديم . [13] بنابراين چه کسي به آن حضرت به هنگام حيات و مرگ از من سزاوارتر است ؟ با بينش خويش بسوي جهاد سرعت کنيد 000 [1] بايد نيت شما در صحنه جهاد عملتان را تصديق کند سوگند به آن کسي که جز او آفريدگار و معبودي نيست من در جاده حق قرار دارم [2] و آنها [ مخالفان ] در لغزش گاه باطل مي گويم آن چه را که مي شنويد و براي خود و شما از خداوند درخواست مغفرت و آمرزش مي کنم

خطبه شماره 198

و من خطبه له عليه السلام [3] ينبه علي احاطه علم الله بالجزئيات ، ثم يحث علي التقوي ،و يبين فضل الاسلام و القرآن [4] يعلم عجيج الوحوش في الفلوات ، و معاصي العباد في الخلوات ، [5] والاختلاف النينان في البحار الغامرات ، و تلاطم الماء بالرياح العاصفات [6] و اشهد ان محمدا نجيب الله ، و سفير وحيه ، و رسول رحمته [7] الوصيه بالتقوي [8] اما بعد ، فاني اوصيکم بتقوي الله الذي ابتداء خلقکم ، و اليه يکون معادکم ، [9] و به نجاح طلبتکم ، و اليه منتهي رغبتکم ، و نحوه قصد سبيلکم [10] و اليه مرامي مفزعکم فان تقوي الله دواء داء قلوبکم ، [11] و بصر عمي افئدتکم ، و شفاء مرض اجسادکم ، و صلاح فساد صدورکم ، [12] وطهور دنس انفسکم ، و جلاء عشا بصارکم ، [1] و امن فزع جاشکم ، و ضياء سواد ظلمتکم فاجعلوا طاعه الله شعارا دون دثارکم ، [2] و دخيلا دون شعارکم ، و لطيفا بين اضلاعکم ، [3] و اميرا فوق امورکم ، و منهلا لحين ورودکم ، [4] و شفيعا لدرک طلبتکم ، و جنه ليوم فزعکم ، و مصابيح لبطون قبورکم ، [5] و سکنا لطول وحشتکم ، و نفسا لکرب مواطنکم [6] فان طاعه الله حرز من متالف مکتنفه ، و مخاوف متوقعه ، واوار نيران موقده [7] فمن اخذ بالتقوي عزبت عنه الشدائد بعد دنوها ، [8] واحلولت له الامور بعد مرارتها ، وانفرجت عنه الامواج بعد تراکمها ، [9] و اسهلت له الصعاب بعد انصابها و هطلت عليه الکرامه بعد قحوطها ، [10] و تحدبت عليه الرحمه بعد نفورها ، و تفجرت عليه النعم بعد نضوبها ، [11] و وبلت عليه البرکه بعد ارذاذها [12] فاتقواالله الذي نفعکم بموعظه ، و وعظکم برسالته ، وامتن عليکم بنعمته [13] فعبدوا انفسکم لعبادته ، واخرجوا اليه من حق طاعته [14] فضل الاسلام [15] ثم ان هذا الاسلام دين الله الذي اصطفاه لنفسه ، واصطنعه علي عينه ، [16] و اصفاه خيره خلقه ، و اقام دعائمه علي محبته اذل الاديان بعزته [1] و وضع الملل برفعه ، و اهان اعداءه بکرامته ، و خذل محاديه بنصره ، [2] و هدم ارکان الضلاله برکنه و سقي من عطش من حياضه ، [3] و اتاق الحياض بمواتحه ثم جعله لا انفصام لعروته ، [4] و لا فک لحلقته ، و لا انهدام لاساسه ، و لا زوال لدعائمه ، [5] و لا انقلاع لشجرته ، و لا انقطاع لمدته ، و لا عفاء لشرائعه ، [6] و لا جذ لفروعه ، و لا ضنک لطرقه ، و لا وعوثه لسهولته ، [7] و لا سواد لوضحه ، و لا عوج لانتصابه ، و لا عصل في عوده ، [8] و لا وعث لفجه ، و لا انطفاء لمصابيحه ، و لا مراره لحلاوته [9] فهو دعائم اساخ في الحق اسناخها ، [10] و ثبت لها آساسها ، و ينابيع غزرت عيونها و مصابيح شبت نيرانها ، [11] و منار اقتدي بها سفارها ، و اعلام قصد بها فجاجها ، [12] و مناهل روي بها ورادها جعل الله فيه منتهي رضوانه ، و ذروه دعائمه ، و سنام طاعته ، [13] فهو عند الله وثيق الارکان ، رفيع البنيان ، منير البرهان ، مضي ء النيران ، عزيز السلطان ، مشرف المنار معوذ المثار [14] فشرفوه واتبعوه ، و ادوا اليه حقه ، وضعوه مواضعه [15] الرسول الاعظم [16] ثم ان الله سبحانه بعث محمدا صلي الله عليه و آله بالحق [1] حين دنا من الدنيا الانقطاع ، و اقبل من الاخره الاطلاع ، [2] و اظلمت بهجتها بعد اشراق ، و قامت باهلها علي ساق ، و خشن منها مهاد ، [3] و ازف منها قياد ، في انقطاع من مدتها ، واقتراب من اشراطها ، [4] و تصرم من اهلها ، وانفصام من حلقتها ، [5] وانتشار من سببها ، وعفاء من اعلامها ، و تکشف من عوراتها ، و قصر من طولها [6] جعله الله بلاغا لرسالته ، و کرامه لامته ، و ربيعا لاهل زمانه ، [7] و رفعه لاعوانه ، و شرفا لانصاره [8] القرآن الکريم [9] ثم انزل عليه الکتاب نورا لا تطفا مصابيحه ، و سراجا لا يخبو توقده ، [10] و بحرا لا يدرک قعره ، و منهاجا لا يضل نهجه ،[11] و شعاعا لا يظلم ضوؤه ، و فرقانا لا يخمد برهانه ، [12] و تبيانا لا تهدم ارکانه ، و شفاء لا تخشي اسقامه ، وعزا لا تهزم انصاره ، [13] و حقا لا تخذل اعوانه فهو معدن الايمان و بحبوحته ، [14] و ينابيع العلم و بحوره ، و رياض العدل و غدرانه ، و اثافي الاسلام و بنيانه ، [15] و اوديه الحق و غيطانه و بحر لا ينزفه المستنزفون ، [16] و عيون لا ينضبها الماتحون ، و مناهل لا يغيضها الواردون ، [1] و منازل لا يضل نهجها المسافرون ، و اعلام لا يعمي عنها السائرون ، [2] و آکام لا يجوز عنها القاصدون [3] جعله الله ريا لعطش العلماء ، و ربيعا لقلوب الفقهاء ، و محاج لطرق الصلحاء ، [4] و دواء ليس بعده داء ، و نورا ليس معه ظلمه ، [5] و حبلا وثيقا عروته ، و معقلا منيعا ذروته ، و عزا لمن تولاه ، و سلما لمن دخله ، [6] و هدي لمن ائتم به و عذرا لمن انتحله ، و برهانا لمن تکلم به ، [7] و شاهدا لمن خاصم به ، و فلجا لمن حاج به ، [8] و حاملا لمن حمله ، و مطيه لمن اعمله ، و آيه لمن توسم ، و جنه لمن استلام ، [9] و علما لمن وعي ، و حديثا لمن روي ، و حکما لمن قضي

ترجمه

[3] از خطبه هاي امام ( ع ) که در مورد احاطه علم خداوند به تمام جزئيات و تشويق به تقوا و برتري اسلام و قرآن ايراد فرموده است . [4] [ خداوند ] از صداي نعره حيوانات وحشي در کوهها و بيابانها گناه و معصيت بندگان در خلوت گاهها [5] آمد و شد و حرکات ماهيان در اقيانوس هاي ژرف و تلاطم امواج آب در اثر وزش تندبادها [ از همه اينها ] آگاه است .[6] و گواهي مي دهم که محمد ( ص ) برگزيده خدا سفير وحي و رسول رحمت او است [7] توصيه به پرهيزکاري [8] اما بعد من شما را به ترس از خدائي توصيه مي کنم که آفرينشتان را آغاز کرده و به سوي او بازگشت مي کنيد . [9] خدائي که خواسته هاي شما را برمي آورد،آخرين نقطه اميد و ميل شما اوست ،راه راست و معتدل شما به او ختم مي شود [10] و به هنگام ترس و فزع تنها پناهگاهتان او مي باشد . تقوا و ترس از خدا،داروي بيماريهاي قلوب ، [11] بينائي دلها، شفاي آلام جسماني ،صلاح و مرهم زخمهاي جانها،[12] پاکيزه کننده آلودگي ارواح ، جلاي نابينائي چشمها،000 [1] امنيت در برابر ناآراميها و اضطراب ها و روشنائي تيرگيهاي شما است . بنابراين اطاعت خداوند را جامه زيرين قرار دهيد نه روئين [2] بلکه آن را داخل بدن و زير پوست نه جامه زيرين بلکه بالاتر از آن ، آن را با اعضاء و جوارح و قلب خويش بياميزيد . [3] اطاعت او را امير و فرمانده امور خود راه ورود به آب گاه [ زندگي ] [4] شفيع براي رسيدن به خواسته ها سپر براي روز اضطراب چراغ قبرها [5] آرامش براي وحشت هاي طولاني و راه گشايش براي لحظات سخت و مشکل زندگي خود قرار دهيد [6] زيرا اطاعت خداوند وسيله نگهدارنده اي است از حوادث هلاک کننده و از وحشتگاههائي که انتظار آنرا داريد و از حرارت آتشهاي برافروخته شده . [7] آنکس که دست به دامن تقوا زند شدائد و سختي ها از وي دور گردند [8] تلخيها شيرين امواج ناراحتيهاي متراکم از هم گشوده [9] مشکلات پي در پي و خسته کننده آسان مجد و عظمت و بزرگواريهاي از دست رفته همچون باران دانه درشت بر او فروبارند [10] رحمت قطع شده خداوند به او عطف توجه کند نعمتها پس از فرونشستن به جوشش آيند [11] و برکات کم شده ، به فراواني بر او ببارند. [12] بنابراين از خداوندي بترسيد که با پند و اندرزش به شما سود بخشيده به وسيله رسالتش شما را اندرز داده و با نعمتش بر شما منت گذارده [13] خويشتن را براي پرستش او خاضع سازيد و با انجام وظائف حق اطاعتش را به جا آوريد .[14] فضيلت اسلام [15] سپس [آگاه باشيد] اسلام آئيني است که خداوند براي خويشتن انتخاب فرموده و آن را با ديد علم خويش آماده ساخته [ و سخت به آن اهتمام ورزيده است ] [16] و بهترين مخلوقش را [ يعني محمد ص ] براي تبليغ آن برگزيده است پايه هاي آنرا بر محبت خويش قرار داده و اديان و مذاهب 000 را با عزت و قدرت اسلام ضعيف نمود [1] مذاهب ديگر را با اعتلاي آن پائين قرار داد و با احترام و نفوذ آن دشمنانش را خوار گردانيد و با نصرت و ياري آن مخالفان سرسختش را مخذول کرد [2] و با نيرومندساختنش ارکان ضلالت را در هم کوبيد و تشنگان را از چشمه زلال آن سيراب ساخت [3] و آبگاهش را پر آب کرد . [ خداوند ] اسلام را طوري قرار داده که هرگز پيوندهايش شکسته نشود [4] حلقه هايش گسسته نگردد اساس و ريشه اش ويراني نپذيرد در پايه هايش زوال راه نيابد [5] درخت وجودش برکنده نشود مدتش پايان نگيرد قوانينش غبار کهنگي به خود راه ندهد [6] شاخه هايش قطع نگردد ضيق و تنگي در راههايش يافت نشود سهولت آن موجب دشواري نگردد [7] تيرگي در روشنائيش به چشم نخورد و در طريق مستقيمش کژي راه نيابد ستونش پيچيدگي نبيند [8] و در جاده هاي وسيع آن لغزندگي نباشد در چراغش خاموشي و در شيرينيش تلخي پيدا نشود . [9] بنابراين آئين اسلام ستوني است که خداوند آن را در اعماق حق استوار ساخته [10] اساس و پي آن را ثابت قرار داده و چشمه اي است که آب آن فوران مي کند چراغي است که شعله هاي آن برافروخته شده [11] منار هدايتي است که مسافران راه حق با آن رهبري مي شوند پرچمي است که براي راهنمائي پويندگان [ راه خدا ] نصب گرديده [12] و آبگاهي است که واردان آن سيراب مي شوند . خداوند منتهاي خشنودي خود بزرگترين ستونهايش [ يعني عبادات ] و قله بلند اطاعتش [ يعني جهاد] را در آن قرار داده است . [13] اسلام در پيشگاه خداوند داراي ارکاني مطمئن بنائي بلند دليلي درخشنده شعله اي روشني بخش برهاني نيرومند و مناره اي بلندپايه است که ستيز و معارضه با آن امکان پذير نيست [14] پس آن را گرامي داريد از آن تبعيت کنيد حق آن را ادا نمائيد و آن را در جايگاه مناسب و شايسته خود قرار دهيد و آن چنانکه هست آنرا بپذيريد [15] پيامبر اعظم ( ص ) [16] خداوند محمد صلي الله عليه و آله و سلم را هنگامي به حق مبعوث ساخت که 000 [1] دنيا به پايان يافتن نزديک شده نشانه هاي آخرت روي آورگرديده [2] رونق آن پس از روشنائي به ظلمت گرائيده و اهل خويش را از ناراحتي سر پا نگهداشته بود بسترش ناهموار [3] و آماده زوال و نابودي بود مدتش پايان مي گرفت و علامتهاي زوالش نزديک مي شد [4] اهلش در حال نابودي حلقه زندگي در آن شکسته [5] اسبابش از هم گسيخته پرچم هايش کهنه و پوسيده پرده هايش دريده و عمر طولاني آن به کوتاهي گرائيده بود . [6] [ در اين هنگام ] خداوند وي را ابلاغ کننده رسالتش افتخارآفرين براي امتش باران بهاري براي تشنگان اهل زمانش [7] سربلندي براي پيروانش و مايه شرف براي ياران و انصارش قرار داد .[8] قرآن کريم [9] سپس کتاب آسماني يعني قرآن را بر او نازل فرمود: نوري که خاموشي ندارد، چراغي که افروختگي آن زوال نپذيرد،[10] دريائي که اعماقش را درک نتوان نمود، راهي که گمراهي در آن وجود ندارد،[11] شعاعي که روشني آن تيرگي نگيرد، فرقان و جداکننده حق از باطلي که درخشش دليلش به خاموشي نگرايد،[12] بنياني که ارکان آن منهدم نگردد، بهبودي بخشي که با وجود آن ، بيماريها وحشت نياورد، قدرتي که ياورانش شکست ندارند[13] و حقي که مددکارانش خذلان نبينند. قرآن معدن ايمان است و مرکز آن ،[14] چشمه هاي دانش است و درياهاي آن ، منابع عدالت است و غديرهاي آن ، پايه هاي اسلام است و بنيان آن ،[15] نهرهاي زلال هاي حق است و سرزمينهاي مطمئن آن ، دريائي ست که بهره گيران تشنه کام ، آبش را تمام نتواند کشيد،[16] و چشمه هائي است که از آن کم نتوانند کرد، محل برداشت آبي است که هرچه از آن برگيرند کم نمي شود،[1] منازلي است که مسافران ، راه آن را گم نمي کنند نشانه هائي است که از چشم سيرکنندگان پنهان نمي ماند[2] و کوهساري است که [ديده رهگذران را به خود متوجه ساخته ] از آن نمي گذرند. [3] خداوند اين قرآن را فرونشاننده عطش دانشمندان ، باران بهاري براي قلب درک کنندگان ، و جاده وسيع براي صالحان قرار داده است .[4] قرآن داروئي است که پس از آن بيماري باقي نمي ماند، نوري است که بعداز آن ظلمتي يافت نمي شود، [5] ريسماني است که دستگيره آن مطمئن ، پناهگاهي است که قله بلند آن مانع دشمنان ، نيرو و قدرتي است براي کسي که به آن چنگ زند، محل امني است براي هرکس که به آن وارد شود،[6] راهنمائي است براي آنکه به آن اقتدا کند، انجام وظيفه اي است براي آنکس که مذهب خويش گرداند، برهاني است براي کسي که به گفته هايش استدلال کند،[7] شاهد و گواهي است براي آنکه از آن سخن بگويد، پيروزي و غلبه است براي افرادي که با آن استدلال نمايند،[8] نجات دهنده اي است براي کسي که حامل آن باشد و به آن عمل کند، مرکب راهواري است براي کسي که آن را بکار گيرد، نشانه اي است براي کسي که با آن علامت گذاري کند، سپري است براي آنکس که لباس رزم بپوشد،[9] دانشي است براي کسي که حفظ کند، گفتار پرارزشي است براي آنکه روايت کند و حکم و فرماني است براي کسي که قضاوت و به عهده گيرد

خطبه شماره 199

و من کلام له عليه السلام [10] کان يوصي به اصحابه [11] تعاهدوا امر الصلاه ، و حافظوا عليها ، واستکثروا منها ، و تقربوا بها [12] فانها [[ کانت علي المؤمنين کتابا موقوتا ] ] [13] الا تسمعون الي جواب اهل النار حين سئلوا : [[ ما سلککم في سقر ? قالوا : [14] لم نک من المصلين ] ] و انها لتحت الذنوب حت الورق ، و تطلقها اطلاق الربق [15] و شبهها رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم بالحمه [1] تکون علي باب الرجل ، فهو يغتسل منها في اليوم والليله خمس مرات ، [2] فما عسي ان يبقي عليه من الدرن ? [3] و قد عرف حقها رجال من المؤمنين الذين لا تشغلهم عنها زينه متاع ، و لا قره عين من ولد و لا مال [4] يقول الله سبحانه : [[ رجال لا تلهيهم تجاره و لا بيع عن ذکر الله واقام الصلاه وايتاء الزکاه ] ] . [5] و کان رسول الله [ص ] نصبا بالصلاه بعد التبشير له بالجنه ، [6] لقول الله سبحانه : [[ و امر اهلک بالصلاه واصطبر عليها ] ] ، [7] فکان يامر بها اهله و يصبر عليها نفسه [8] الزکاه [9] ثم ان الزکاه جعلت مع الصلاه قربانا لاهل الاسلام ، فمن اعطاها طيب النفس بها ، [10] فانها تجعل له کفاره ، و من النارحجازا و وقايه [11] فلا يتبعنها احد نفسه ، و لا يکثرون عليها لهفه ، [12] فان من اعطاها غير طيب النفس بها ، يرجو بها ما هو افضل منها ، فهو جاهل بالسنه ، [13] مغبون الاجر ، ضال العمل ، طويل الندم [14] الامانه [15] ثم اداء المانه ، فقد خاب من ليس من اهلها انها عرضت علي السماوات المبنيه ، [16] والارضين المدحوه ، والجبال ذات الطول المنصوبه [1] فلا اطول ولااعرض ، و لا اعلي و لا اعظم منها [2] و لو امتنع شي ء بطول او عرض او قوه او عز لامتنعن ، ولکن اشفقن من العقوبه ، [3] و عقلن ما جهل من هو اضعف منهن ، و هو الانسان ، [[ انه کان ظلوما جهولا ] ] [4] علم الله تعالي [5] ان الله سبحانه و تعالي لا يخفي عليه ما العباد مقترفون في ليلهم و نهارهم [6] لطف به خبرا ، و احاط به علما [7] اعضاؤکم شهوده ، و جوارحکم جنوده ، و ضمائرکم عيونه ، و خلواتکم عيانه

ترجمه

[10] از سخنان امام ( ع ) که همواره يارانش را به آن توصيه مي کرد[11] نماز را به پا داريد محافظت آن را بر عهده گيريد زياد به آن توجه کنيد و فراوان نماز بخوانيد و به وسيله آن به خدا تقرب جوئيد [12] زيرا نماز به عنوان فريضه واجب در اوقات مختلف شبانه روز بر مؤمنان مقرر شده است [13] مگر به پاسخ دوزخيان در برابر اين پرسش که چه چيز شما را به دوزخ کشانيده است گوش فرانداده ايد که مي گويند [14] ما از نمازگزاران نبوديم 000 نماز گناهان را همچون برگهاي پائيزي مي ريزد و غل و زنجيرهاي معاصي را از گردنها مي گشايد . [15] پيامبر ( ص ) نماز را به چشمه آب گرمي که [1] بر درب خانه کسي باشد و شبانه روزي پنج بار خود را در آن شتشو دهد تشبيه کرده است [2] که بدون ترديد چرک و آلودگي در بدن چنين کسي باقي نخواهد ماند [3] گروهي از مؤمنان که زينت و متاع اين جهان و چشم روشني آن يعني فرزندان و اموال آنان را به خود مشغول نداشته حق نماز را خوب شناخته اند [4] خداوند سبحان مي گويد : مرداني هستند که تجارت و داد و ستد آنان را از ياد خدا و برپاداشتن نماز و پرداخت زکات بازنمي دارد [5] رسول خدا ( ص ) بعد از بشارت به بهشت خويش را در مورد نماز به تعب و مشقت انداخته بود [6] زيرا خداوند به او فرموده بود : خانواده خويش را به نماز فرمان ده و در برابر آن شکيبا باش [7] لذا آن حضرت پي در پي اهل بيت خود را به نماز امر مي کرد و خود نيز در انجام آن شکيبائي داشت . [8] زکات [9] [ و بدانيد که ] زکات همراه نماز مايه تقرب مسلمانان به خداوند است بنابراين کسي که زکات را با طيب خاطر عطا کند [10] کفاره [ گناهان ] او محسوب مي شود و مانع و حاجبي از آتش براي او خواهد بود [11] پس نبايد کسي چشم به دنبال آنچه پرداخته بدوزد و در اداي آن براي خويش مشتقت ببيند يا بخاطر آن حسرت خورد [12] زيرا آن کس که بدون طيب نفس براي دريافت مزد بيشتري آن را بپردازد نسبت به سنت پيامبر ( ص ) جاهل است [13] و از اجر و ثواب مغبون و در عمل گمراه و بسيار پشيمان خواهد شد . [14] اداي امانت [15] سپس [وظيفه الهي هر کس ] اداء امانت است چه اينکه آن کس که اهل امانت نباشد هرگز به مقصد نمي رسد [ بدانيد ] امانت بر آسمانهاي بناشده [16] زمينهاي گسترده کوههاي مرتفع که : [1] از آنها طولاني تر عريضتر و بلندتر و عظيمتر پيدا نشود عرضه شد [ ولي آنها قدرت تحمل آن را نيافتند ] [2] و اگر قرار بود چيزي به واسطه طول ، عرض ، قوت و نيروئي که دارد از پذيرفتن امانت امتناع ورزد و تکبر به خرج دهد حتما [ آسمان زمين و کوهها ] بودند ولي اينها [ به خاطر غرور و قدرت خود امتناع نورزيدند بلکه ] از کيفر تحمل و عدم قدرت بر اداي آن وحشت داشتند [3] و آنچه را که موجود ناتوان تري يعني انسان به آن جاهل بود درک کردند قرآن در اين باره مي فرمايد : انسان ستمگر و نادان بود [4] علم خداوند [5] آنچه را که بندگان در شب و روز انجام مي دهند بر خداوند متعال پوشيده نيست [6] به طور دقيق از اعمال آنها آگاه است و با علم بي پايانش به آنها احاطه دارد [7] اعضاي شما گواه او و اندام شما سپاهيان او ضمير و وجدانتان جاسوسان وي و خلوتهاي شما در برابر او آشکار و عيان است

خطبه شماره 200

و من کلام له عليه السلام [8] في معاويه [9] و الله ما معاويه بادهي مني ، ولکنه يغدر و يفجر و لولا کراهيه الغدر لکنت من ادهي الناس ، [10[ولکن کل غدره فجره ، و کل فجره کفره [11] [[ و لکل غادر لواء يعرف به يوم القيامه ] ] [12] والله ما استغفل بالمکيده ، و لا استغمز بالشديده

ترجمه

[8] سخني است که امام ( ع ) درباره معاويه ايراد فرموده [9] من از همه سياستمدارترم سوگند بخدا معاويه از من سياستمدارتر نيست اما او نيرنگ مي زند و مرتکب انواع گناه مي شود اگر نيرنگ ناپسند و ناشايسته نبود من سياستمدارترين مردم بودم [10] ولي هر نيرنگي گناه است و هر گناهي يک نوع کفر است [11] در قيامت هر غدار و مکاري پرچم خاصي دارد که به آن وسيله شناخته مي شود . [12] به خدا سوگند من با کيد و مکر اغفال نمي شوم و در روياروئي با شدايد ناتوان نمي گردم

خطبه شماره 201

و من کلام له عليه السلام [1] يعظ بسلوک الطريق الواضح [2] ايها الناس لا تستوحشوا في طريق الهدي لقله اهله ، [3] فان الناس قد اجتمعوا علي مائده شبعها قصير ، وجوعها طويل [4] ايها الناس ، انما يجمع الناس الرضي و السخط [5] و انما عقر ناقه ثمود رجل واحد فعمهم الله بالعذاب لما عموه بالرضي ، [6] فقال سبحانه : [[ فعقروها فاصبحوا نادمين ] ] ، [7] فما کان الا ان خارت ارضهم بالخسفه خوار السکه المحماه في الارض الخواره [8] ايها الناس ، من سلک الطريق الواضح ورد الماء ، و من خالف وقع في التيه

ترجمه

[1] از سخنان امام ( ع ) که در آن توصيه فرموده راه روشن را انتخاب کنند[2] اي مردم در طريق هدايت از کمي نفرات وحشت نکنيد [3] زيرا مردم در اطراف سفره اي اجتماع کرده اند که مدت سيري آن کوتاه و گرسنگي آن طولاني است . [4] اي مردم رضايت و نارضائي [ بر عملي ] موجب وحدت پاداش و کيفر مردم مي گردد [ يعني عاملان و کساني که راضي به آن عملند در کيفر يا پاداش شريکند ] [5] ناقه ثمود را يک نفر بيشتر پي نکرد اما عذاب و کيفر آن همه قوم ثمود را فراگرفت زيرا همه به عمل او راضي بودند [6] خداوند سبحان مي فرمايد : فعقروها فاصبحوا نادمين : آن را پي کردند ولي [ سرانجام پس از نزول بلا ] پشيمان شدند [7] سرزمين آنان همچون آهن گداخته اي که در زمين نرم فرورود يکباره فريادي برآورد و فروکش کرد [ و به اين طريق کيفر اعمال خلاف خود را ديدند ] [8] اي مردم آن کس که از راه آشکار و جاده واضح برود به آب مي رسد اما آن کس که مخالفت کند و از اين طريق منحرف گردد در حيرت و سرگرداني قرار خواهد گرفت [ و تشنه کام جان مي دهد ]

خطبه شماره 202

و من کلام له عليه السلام [9] روي عنه انه قاله عند دفن سيده النساء فاطمه عليها السلام ، کالمناجي به رسول الله صلي الله عليه و سلم عند قبره [10] السلام عليک يا رسول الله عني ، و عن ابنتک النازله في جوارک ، [11] والسريعه اللحاق بک قل ، يا رسول الله ، عن صفيتک صبري ، و رق عنها تجلدي ، [1] الا ان في التاسي لي بعظيم فرقتک ، و فادح مصيبتک ، موضع تعز ، [2] فلقد وسدتک في ملحوده قبرک ، [3] وفاضت بين نحري و صدري نفسک [[فانا لله و انا اليه راجعون ] ] [4] فلقد استرجعت الوديعه ، و اخذت الرهينه اما حزني فسرمد ، و اما ليلي فمسهد ، [5] الي ان يختار الله لي دارک التي انت بها مقيم [6] و ستنبئک ابنتک بتضافر امتک علي هضمها فاحفها السؤال ، [7] واستخبرها الحال ، هذا و لم يطل العهد ، و لم يخل منک الذکر ، [8] و السلام عليکما سلام مودع ، لا قال و لا سئم ، فان انصرف فلا عن ملاله ، [9] و ان اقم فلا عن سوء ظن بما وعد الله الصابرين

ترجمه

[9] از سخنان امام عليه السلام است روايت شده که : اين سخن را امام ( ع ) در کنار قبر فاطمه عليهاالسلام سيده زنان جهان به هنگام دفن او فرموده و گويا با پيامبر ( ص ) سخن مي گويد [10] اي رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم از جانب من و دخترت که هم اکنون در جوارت فرودآمده [11] و به سرعت به تو ملحق شده است سلام اي پيامبر از فراق دختر برگزيده و پاکت پيمانه صبرم لبريز شده و طاقتم از دست رفته 000 [1] اما پس از روبروشدن با مرگ و رحلت تو هر مصيبتي به من برسد کوچک است [2] [ فراموش نمي کنم ] با دست خود تو را در ميان قبر قرار دادم [3] و هنگام رحلتت سرت برسينه ام بود که قبض روح شدي فانا لله و انا اليه راجعون : ما از آن خدائيم و به سوي او بازمي گرديم . [4] [ اي پيامبر ] امانتي که به من سپرده بودي هم اکنون بازداده شده و گروگان را بازپس دادم اما اندوهم هميشگي است و شبهايم همراه بيداري [5] تا آندم که خداوند سرمنزل تو را که در آن اقامت گزيده اي برايم انتخاب کند [6] به زودي دخترت تو را آگاه خواهد ساخت که امتت در ستم کردن به وي اجتماع کرده بودند سرگذشت وي را از او بي پرده بپرس [7] و چگونگي را از وي خبر گير وضع اين چنين است در حاليکه هنوز فاصله اي با زمان حيات تو نيفتاده و يادت فراموش نگرديده [8] سلام من به هر دوي شما باد سلام وداع کننده نه سلام کسي که يا خشنود يا خسته دل باشد اگر از خدمت تو بازمي گردم از روي ملالت نيست [9] و اگر در کنار قبرت اقامت گزينم نه به خاطر سوءظني است که به وعده نيک خدا در مورد صابران دارم

خطبه شماره 203

و من کلام له عليه السلام [10] في التزهيد من الدنيا و الترغيب في الاخره [11] ايها الناس ، انما الدنيادار مجاز ، والاخره دار قرار ، فخذوا من ممرکم لمقرکم ، [12] و لا تهتکوا استارکم عند من يعلم اسرارکم ، [13] و اخرجوا من الدنيا قلوبکم من قبل ان تخرج منها ابدانکم ، ففيها اختبرتم ، و لغيرها خلقتم [14] ان المرء اذا هلک قال الناس : ما ترک ? [1] و قالت الملائکه : ما قدم ? لله آباؤکم فقدموا بعضا يکن لکم قرضا ، [2] ولا تخلفوا کلا فيکون فرضا عليکم

ترجمه

[10] از سخنان امام ( ع ) که درباره زهد در دنيا و تشويق به آخرت فرموده است [11] اي مردم دنيا سراي گذر است و آخرت خانه قرار و هميشگي پس از گذرگاه خويش براي سرمنزل قرار خود توشه تهيه کنيد [12] و پرده خويش را در پيش کسي که از اسرارتان آگاه است ندريد . [13] پيش از اينکه بدنتان از جهان خارج گردد قلبتان را از آن خارج سازيد در دنيا آزمايش مي شويد و براي غير از آن آفريده شده ايد . [14] آن دم که کسي بميرد مردم مي گويند : چه باقي گذاشت ؟ 000 [1] ولي فرشتگان مي گويند چه چيز پيش فرستاده ؟ خدا پدرتان را رحمت کند مقداري از ثروت خويش را از پيش بفرستيد تا به عنوان قرض [ در پيشگاه خدا ] برايتان باقي بماند [2] و همه را مگذاريد که فريضه سنگيني برايتان خواهد داشت [ و آن پاسخگوئي روز قيامت است ]

خطبه شماره 204

و من کلام له عليه السلام [3] کان کثيرا ما ينادي به اصحابه [4] تجهزوا رحمکم الله فقد نودي فيکم بالرحيل ، و اقلوا العرجه علي الدنيا ، [5] وانقلبوا بصالح ما بحضرتکم من الزاد ، فان امامکم عقبه کوؤدا [6] و منازل مخوفه مهوله ، لابد من الورود عليها ، والوقوف عندها [7] واعلموا ان ملاحظ المنيه نحوکم دانيه ،[8] و کانکم بمخالبها و قد نشبت فيکم ،و قد دهمتکم فيها مفظعات الامور ، و معضلات المحذور [9] فقطعوا علائق الدنيا واستظهروا بزاد التقوي [10] و قد مضي شي ء من هذا الکلام فيما تقدم ، بخلاف هذه الروايه

ترجمه

[3] از سخنان امام عليه السلام که همواره اصحاب خويش را با آن مخاطب مي ساخته است . [4] خداي شما را رحمت کند آماده حرکت شويد که نداي رحيل و کوچ در ميان شما بلند شده است . علاقه به اقامت در دنيا را کم کنيد [5] و با تهيه زاد و توشه اعمال نيک به سوي آخرت بازگرديد که گردنه هاي سخت و دشوار [6] و سرمنزلهاي خوفناک در پيش داريد و بايد در آنها فرودآئيد و در آنجا توقف کنيد [7] آگاه باشيد که فاصله نگاههاي مرگ به شما کوتاه و نزديک است [8] و گويا مرگ چنگالهايش را در جان شما فروبرده کردارهاي بد مشکلات زندگي و کژيها و ناروائيها مرگ را از شما پنهان داشته اند [9] بنابر اين علائق و وابستگيهاي دنيا را از خويش کم کنيد و کمر خويش را با توشه تقوا محکم ببنديد [10] قسمتي از اين سخن قبلا گذشت ولي با اين روايت تفاوت داشت

خطبه شماره 205

و من کلام له عليه السلام [11] کلم به طلحه و الزبير بعد بيعته بالخلافه و قد عتبا عليه من ترک مشورتهما ، و الاستعانه في الامور بهما [12] لقد نقمتما يسيرا ، و ارجاتما کثيرا الا تخبراني ، [13] اي شي ء کان لکما فيه حق دفعتکما عنه ? [1] ام اي قسم استاثرت [ نهج البلاغه م 21 ] عليکما به ? ام اي حق رفعه الي احد من المسلمين ضعفت عنه ، ام جهلته ام اخطات ، بابه [2] والله ما کانت لي في الخلاقه رغبه ، و لا في الولايه اربه ، [3] ولکنکم دعوتموني اليها ، وحملتموني عليها ، فلما افضت الي نظرت الي کتاب الله و ما وضع لنا ، [4] و امرنا بالحکم به فاتبعته ، و ما استن النبي ، صلي الله عليه و آله و سلم ، فاقتديته ، [5] فلم احتج في ذلک الي رايکما ، [6] ولا راي غيرکما ، و لا وقع حکم جهلته ، فاستشير کما و اخواني من المسلمين ، [7] و لو کان ذلک لم ارغب عنکما ، و لا عن غيرکما [8] و اما ما ذکرتما من امر الاسوه ، فان ذلکم امر لم احکم انا فيه برايي ، [9] و لا وليته هوي مني ،بل وجدت انا و انتما ما جاء به رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم قد فرغ منه ، [10] فلم احتج اليکما فيما قد فرغ الله من قسمه ، و امضي فيه حکمه ، فليس لکما ، [11] والله ، عندي و لا لغير کما في هذا عتبي [12] اخذ الله بقلوبنا و قلوبکم الي الحق ، و الهمنا و اياکم الصبر [13] ثم قال عليه السلام : رحم الله رجلا راي حقا فاعان عليه ، [14] او راي جورا فرده و کان عونا بالحق علي صاحبه

ترجمه

[11] يکي از سخنان امام ( ع ) هنگاميکه طلحه و زبير پس از بيعت به امام ( ع ) اعتراض کردند که چرا در امور با آنان مشورت نکرده و از آنها کمک نگرفته است امام ( ع ) اين سخن را در پاسخ آنها فرمود . [12] براي امور ناچيزي خشم گرفتيد و خوبيهاي فراوان را ناديده انگاشتيد آيا ممکن است مرا آگاه سازيد [13] که شما چه حقي داشته ايد که آن را از شما بازداشته ام ؟ يا کدام سهم بوده که من متصرف شده 000 و بر شما ستم روا داشته ام ؟ [1] و يا کدام شکايت و حقي بوده که يکي از مسلمانان پيش من آورده و من در برابر [ گرفتن و رسيدگي به آن ] ضعف نشان داده ام ؟ و يا کدام [ حق و يا فرمان الهي بوده ] که به آن جاهل و يا راه آن را اشتباه پيموده ام ؟ [2] به خدا سوگند من به خلافت رغبتي نداشتم و به ولايت و زمامداري شما علاقه اي نشان نمي دادم . [3] و اين شما بوديد که مرا به آن دعوت کرديد و آنرا به من تحميل نموديد . و آنگاه که حکومت و زمامداري به من رسيد من در کتاب خدا نظر انداختم [4] هر دستوري که داده و هر امري که فرموده بود متابعت کردم . به سنت و روش پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم توجه نموده به آن اقتدا نمودم [5] لذا هيچ نيازي به حکم و راي شما و ديگران پيدا نکردم . [6] هنوز حکمي پيش نيامده که آن را ندانم و نياز به مشورت شما و برادران مسلمان خود پيدا کنم . [7] اگر چنين پيشامدي مي شد از شما و ديگران روي گردان نبودم . [8] و اما [ اعتراض ] شما در مورد اينکه [ چرا بين شما و سائر مسلمانان ] به تساوي رفتار کرده ام اين حکمي نبوده که من به راي خود صادر کرده [9] و بر طبق خواسته دلم انجام داده باشم بلکه من و شما مي دانيم که اين همان دستورالعملي است که پيامبر ( ص ) آورده و انجام داده است . [10] و در آنچه خداوند سهم بندي آن را مشخص نموده و فرمان آن را صادر کرده به شما نيازي نداشتم . [11] به خدا سوگند نه شما و نه ديگري نمي تواند به من اعتراضي داشته باشد . [12] خداوند قلبهاي ما و شما را به سوي حق متوجه سازد و شکيبائي و استقامت [ تحمل حق ] را به ما الهام نمايد [13] سپس امام ( ع ) فرمود : خداي رحمت کند آن کس که هرگاه حقي را ببيند اعانت کند [14] و يا اگر ستمي را مشاهده نمايد آن را از بين ببرد به ياري صاحب حق برخيزد و بر ضد ستمگر قيام نمايد

خطبه شماره 206

و من کلام له عليه السلام [1] و قد سمع قوما من اصحابه يسبون اهل الشام ايام حربهم بصفين [2] اني اکره لکم ان تکونوا سبابين ، ولکنکم لو وصفتم اعمالهم ، [3] و ذکرتم حالهم ، کان اصوب في القول ، و ابلغ في العذر ، و قلتم مکان سبکم اياهم : [4] اللهم احقن دماءنا و دماءهم ، و اصلح ذات بيننا و بينهم ،[5] واهدهم من ضلالتهم ، حتي يعرف الحق من جهله ، [6] و يرعوي عن الغي و العدوان من لهج به

ترجمه

[1] از سخنان امام ( ع ) اين سخن را هنگامي فرمود که شنيد عده اي ازاصحابش شاميان را در صفين دشنام مي دادند . [2] من خوش ندارم که شما دشنام دهنده باشيد اما اگر کردارشان را يادآور مي شديد [3] و گمراهيها و کارهاي ناشايسته آنان را برمي شمرديد به راست نزديکتر و معذورتر بود شما بايد به جاي دشنام به آنها مي گفتيد : بار پروردگارا خون ما و آنها را حفظ کن بين ما و آنها را اصلاح نما [5] و آنان را از گمراهي به راه راست هدايت فرما تا آنان که جاهلند حق را بشناسند [6] و کساني که ستيزگي و دشمني با حق مي کنند دست بردارند و بازگردند

خطبه شماره 207

و من کلام له عليه السلام [7] في بعض ايام صفين و قد راي الحسن ابنه عليه السلام يتسرع الي الحرب [8] املکوا عني هذا الغلام لا يهدني ، [9] فانني انفس بهذين يعني الحسن والحسين عليهما السلام علي الموت [10] لئلا ينقطع بهما نسل رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم [11] قال السيد الشريف : و قوله عليه السلام [[املکوا عني هذا الغلام ] ] من اعلي الکلام وافصحه

ترجمه

[7] از سخنان امام ( ع ) اين سخن را امام ( ع ) هنگامي فرمود که در بعضي از روزهاي جنگ صفين مشاهده کرد فرزندش امام حسن ( ع ) به سوي نبرد به سرعت در حرکت است . [8] اين جوان را به شدت بگيريد و نگاهش داريد تا [ مرگ او ] مرا در هم نکوبد . [9] من در مرگ اين دو حسن و حسين ( ع ) بخل مي ورزم [10] نکند با مرگ آنها نسل رسولخدا ( ص ) قطع گردد [11] سيدرضي مي فرمايد : جمله :املکوا عني هذا الغلام : در مرحله اعلاي سخن و از فضيحترين جمله هاست

 

بازگشت به صفحه قبل                     بازگشت به صفحه اصلی وب سایت