دکتر غلامحسین حیدری تفرشی

وب سایت شخصی دکتر غلامحسین حیدری تفرشی

زندگی نامه امام هادی(ع)

سحرگاه روز ۱۵ ذیحجه هنگامی که خورشید اشعه تابناک خود را بر روی زمین می گسترد مولود مسعود خاندان رسالت حضرت امام علی نقی(ع) دیده بر جهان گشود. دهمین ثمره باغ امامت و دوازدهمین نهال عصمت و طهارت نخستین فرزند برومند پیشوای نهم در سال ۲۱۲ هجری در یکی از محلات مدینه در محلی به نام (صریا) دیده به جهان بازگشود و به زیباترین نامی که در آن خاندان علوی سابقه دیرین و خوش خاطره ها داشت موسوم گردید پدر ارجمندش برای وی نام علی را برگزید. او که همانند جد بزرگوارش علی بن ابی طالب(ع) مأموریت دفاع از اسلام و احیای حقوق مسلمانان را از جانب پروردگار عالم به عهده داشت، همان کنیه جدش بر وی انتخاب شد و به (ابوالحسن) موسوم گردید که در نهایت با افزودن (ثالث) و سومی بر آن متمایز می گردید آنچنان که امام هشتم حضرت رضا نیز با عنوان دومین ابوالحسن دودمان امامت مشخص می شد ولی لقب (ابن رضا) درخشانترین عنوان و شهرت او و دیگر پیشوایان معصوم بعدی بود که آنروزها همچون ستاره ای تابان در میان دهها القاب دیگر بر تارک وی می درخشید و از دیگر القاب آن حضرت میتوان: هادی، ناصح، عالم فقیه، امین عسگری، دلیل، فتاح، متوکل، نقی، مرتضی و… را نام برد چنانکه امروز بیشتر دوستداران و شیعیان او را با لقب «هادی. هدایتگر» می شناسند. ایشان نیز عمر خود را در راه اعتلای تعالیم ارزنده اسلام مصروف داشت و باعث سربلندی و افتخار اسلام و مسلمین گردید او در پیشبرد هدفهای الهی از هیچ نوع کوشش و فعالیت و مجاهده مضایقه ننمود و در تیره ترین دوران های اختناق عباسی همانند پدر بزرگوارش به توسعه و گسترش آیین اسلام پرداخت و اصالت تعلیم اسلامی را از گزند حوادث و آفات محفوظ داشت.

امام جواد(ع) پیشوای نهم شیعیان جز علی و موسیٰ (۱) فرزند دیگری نداشت و از آنجا که میان این دو فرزند گرامی در دانش و تقوی و پرهیزگاری و فضایل معنوی تفاوت فراوان وجود داشت برای هیچ انسانی این شبهه پدید نمی آمد که موسی در پیشوایی رقیب امام علی الهادی(ع) گردد به خصوص که بارها حضرت هادی(ع) از طرف پدر عالیقدرش (امام جواد(ع)) صراحتا به امامت تعیین گردیده بود. هنوز هشت سال از عمر شریف امام(ع) سپری نگشته بود که غبار یتیمی بر چهره اش نشست درست در سال ۲۲۰ هجری در آخر ماه ذیقعده پدر بزرگوار و جوان خود را از دست داد پدری که نمونه بارز علم و تقوا و فضیلت و شجاعت و مظهر مبارزه با ظلم و ستم و پناه دردمندان و درماندگان و بیچارگان بود زندگی پربار امام هادی(ع) مشحون از فضایل و مناقب و مالامال از علم دانش و تعلیم آموزش می باشد او در عرصه های هدایت مردم در تفسیر و روشنگری آیات الهی در مبارزه و تلاش پیشگیری سیاسی و اجتماعی در مجاهده با کژی ها و انحرافات گروه های منحرف بالاخره و سخن آخر در تداوم خط امامت و ولایت… کم نظیر می باشد. عصر زندگی امام هادی(ع) دوران پرالتهاب و تشویق و انقلاب بود در عصر آن حضرت خشونت و بدرفتاری های با خاندان علی(ع) و نوادگان و دوستداران او به اوج خود رسیده بود بنی عباس آزار و شکنجه طرفداران علی(ع) را سرلوحه سیاست عمومی خود قرار داده بودند. امام هادی(ع) در عصر زندگی خود با شش تن از حاکمان عباسی معاصر بود و آنان عبارت از: معتصم، واثق. متوکل منتصر مستعین و معتز این شش تن هرکدام در بدرفتاری و خشونت و قساوت قلب نمونه مثال زدنی بودند و با خاندان رسالت و بنی هاشم بدرفتاری کامل داشتند.

در عصر امام هادی(ع) مکاتب عقیدتی متعددی همچون «معتزله» و «اشاعره» رواج یافته و آرا و نظریات کلامی فراوان در جامعه اسلامی پدید آمده بود و بازار مباحثی همچون جبر، تفویض، امکان یا عدم امکان رویت خدا جسمیت خدا و امثال اینها بسیار داغ بود از اینرو گاه امام در برابر سؤالاتی قرار می گرفت که پیدا بود از این گونه آرا و نظریات سرچشمه گرفته است (۲) که مبارزه با غلات و فتنه خلق قرآن از آن جمله اند. خلفای عباسی عموما از توجه معنوی مردم نسبت به خاندان رسالت به خاندان رسالت همیشه در بیم و هراس به سر می بردند چون مشاهده می کردند که مردم با طیب خاطر و علاقه قلبی بدون انتظار پاداش مادی و دنیوی از فرمانها و دستورهای آن خاندان اطاعت نموده و عشق و علاقه فراوانی به آن دودمان نثار می کردند. بنابراین متوکل به یکی از امرای لشکر خود به نام (یحیی بن هرثمه) مأموریت جلب و تبعید امام را داد و او را با ۳۰۰ سرباز عازم مدینه نمود. از روی سیاست، نامه ای در کمال احترام و توقیر به آن حضرت نوشت که مورخان تاریخ نگارش آن را سال ۲۴۲ هجری تعیین کرده اند و طی آن امام(ع) را به سامرا دعوت نمود در آن زمان امام در سن ۳۰ سالگی بود (۳) که پس از دریافت این نامه بود که امام هادی(ع) به اتفاق فرزندان و اهل و عیال که در میان آنان فرزند عزیزش حسن بن علی هم بود از حجاز به عراق مقر خلیفه حرکت کرد و وارد شهر سامرا گردید.

فضایل و مکارم اخلاقی آن بزرگوار آنقدر می باشد که کتاب های و آثار دوستان را پر ساخته است و در کتاب های اهل سنت نیز در مدح امام هادی(ع) مطالب فراوانی آمده که به نام چند کتاب اشاره می شود الاعلام زرکلی (۴)، الفصول المهمه علی بن محمد مالکی (۵) و البدایه و النهایه ابوالفدا ابن کثیر (۶) و وفیات الاعیان ابن خلکان (۷).

بدین ترتیب چون علوم خاندان رسالت از منبع وحی و الهام سرچشمه می گیرد مدرسه ای و کلاسی نیست بنابراین می بینید که گاهی در مجلس دانشمندان از ده ها مسئله فقهی و علمی پیش می آید همگان از پاسخ فرو می مانند ولی امام هادی(ع) با قاطعیت پاسخ می دهد گاهی در محیط عرب زبان با یک فرد ترک زبان با زبان اصیل خود گفت و گو می کند و دیگر وقت با (علی بن مهزیار اهوازی) به زبان فارسی صحبت می کند و گاه از مجهولات و رازهایی پرده برمی دارد که این گونه خوارق عادات در شرایط علمی آن روز با ضوابط عادی و قواعد معمولی قابل تفسیر و تأویل نیستند جز آنکه دانش ها و علوم آنان را آسمانی و الهی دانسته باشیم. یکی از نقاط درخشان در زندگی معنوی امام هادی(ع) جاری شدن زیارت جامعه از کلام ایشان است و مولای مکرم ما دهمین خورشید آسمان امامت امام ابوالحسن هادی(ع) بر ما شیعیان منت نهاده است که در گفتار شگرف و ژرف خویش در زیارتی به نام (زیارت جامعه) سخن را در مرغزاری از معارف جانپرور الهی به جولان درآورده و از دریای دانش خود بارانی از در و گهر بر تارک دوستان راستین سلسله عزیز امامت نثار نموده و درخور عقول ما و نه سزاوار حقیقت امام گوشه هایی از طرائف بوستان خدا را حکایت فرموده است این زیارت آموزش گزاره ای و فهرستی از امام شناسی است و شیوایی کلام و والایی مضمون و دانش و معرفتی که در آن موج می زند خود گویای اصالت این زیارت و معرف دانش ارجمند و والای گوینده آنست.

امام علی نقی(ع) ملقب به (هادی) همانند دیگر پیشوایان معصوم(ع) دارای یاران و شاگردان و راویان متعددی می باشد که ناشر آثار و افکار و دیدگاه های علمی فقهی تربیتی بوده اند و این افراد در کتاب های تراجم، احکام، درایه و احادیث اخلاقی و تربیتی شناسایی شده اند.

مرحوم شیخ طوسی در رجال (۸) خود اسامی تعداد ۱۸۵ نفر از یاران و راویان امام هادی(ع) را نام برده است که از محضر امام هادی(ع) کسب علم کرده اند که از آنها می توان: ۱٫ حضرت عبدالعظیم حسنی. ۲٫ حسین بن سعید اهوازی. ۳٫ فضل بن شاذان نیشابوری. ۴٫ ابو عبدالله مکاری را نام برد.

شهادت در راه خدا در مسیر تبلیغ حق زینت اولیای خدا می باشد و امام هادی(ع) هم پس از زندان های مکررر و پس از ایذاها و شکنجه های روحی و جسمی که در راه خدا و در مسیر ترویج مکتب متحمل بود بالاخره در سال ۲۵۴ در ۴۲ سالگی در اثر سم به لقاء الله پیوست و این امر توسط دستیاران (معتز) خلیفه عباسی صورت گرفت. در روز شهادت آن بزرگوار وحدت نظر وجود ندارد جمعی سوم رجب را اختیار کرده اند. بنابر آن که ولادت آن بزرگوار در سال ۲۱۲ بوده باشد. در وقت وفات پدر بزرگوارش ۸ سال و ۵ ماه تقریباً از عمر شریف آن حضرت گذشته بود که به منصب امامت و خلافت عظمی نایل و سرفراز گردید و مدت امامت او ۳۳ سال بود. طبق وصیت و سفارش مخصوص خود در منزل مسکونی اش واقع در محله عسکری شهر سامرا مدفون گردید و فرزند برومندش امام حسن عسکری(ع) بر جنازه پدر در جاده ای که مقابل منزل موسی بن بغا قرار داشت نماز گذارد پیش از آن که خلیفه عباسی یا نمایندگان او رسیده باشند. (۹)

  1. موسی که معروف به «مبرقع» است و در قم مدفون می باشد.
  2. شریف القرشی، باقر، حیاه الامام الهادی(ع)، ص ۱۳۰٫
  3. مجلسی، بحارالانوار، ج ۱۲، ص ۱۴۶٫
  4. الاعلام، ج ۵، ص ۱۴۰٫
  5. الفصول المهمه، ج ۵، ص ۲۶۴٫
  6. البدایه و النهایه، ج ۱۱، ص ۱۵؛ وقایع سال ۲۵۴٫
  7. وفیات الاعیان، ج ۲، ص ۴۳۲٫
  8. رجال طوسی، ص ۴۰۹٫
  9. ثبات الوصیه مسعودی، ص ۴۵۴٫
موضوعات: مناسبات

ديدگاه خود را بيان کنيد