دکتر غلامحسین حیدری تفرشی

وب سایت شخصی دکتر غلامحسین حیدری تفرشی

امام محمد تقی جواد(ع)

امام جواد(ع) در نوزدهم ماه مبارک رمضان و بنابر قول مشهور در ۱۰ رجب سال ۱۹۵ه‍ .ق متولد شدند.[۱]

پدر گرامی آنحضرت امام رضا(ع) و مادرش از خاندان ماریه قبطیه همسر حضرت رسول اکرم(ص) و نامش سبیکه بود.[۲]

پدر بزرگوارش نام محمد را برایش انتخاب کرد. کنیه ایشان ابو جعفر و لقب او تقی و جواد می­باشد و در سن هشت سالگی به امامت رسید.[۳]

پیشوای نهم در مجموع دوران امامت خود با دو خلیفه عباسی یعنی مأمون و معتصم معاصر بود و هر دو نفر، امام(ع) را به اجبار از مدینه به بغداد احضار کردند و ایشان را زیر نظر قرار دادند.

بعد از تولد ایشان امام رضا(ع) درباره او گفتند: آری، این همان مولودی است که در اسلام با برکت­تر از او زاده نشده است. زیرا تولد حضرت جواد(ع) در شرائطی صورت گرفت که امام رضا(ع) برای تعیین جانشین خود و معرفی امام بعدی، با مشکلاتی روبرو بودند که از جمله آنها این بود که حضرت رضا(ع) تا حدود چهل و هفت سالگی دارای فرزند نشده بودند و این موضوع دستاویزی برای واقفیه که در امام کاظم توقف کرده بودند شده بود.[۴]

امام جواد(ع) نخستین امام بودند که در کودکی به منصب امامت رسیدند. (البته قبل از ائمه اطهار(ع) بعضی از پیامبران و مردان الهی دیگری از این موهبت الهی برخوردار بوده­اند.) این مسأله یعنی کوچکی سن حضرت جواد(ع)، نه تنها برای بسیاری از افراد عادی از شیعیان، بلکه برای برخی از بزرگان و علمای شیعه نیز جای بحث و گفتگو داشت به همین جهت امام جواد(ع) در آغاز امامت خویش با گرداب اعتقادی خطرناک و در نوع خود بی­سابقه­ای مواجه شدند.[۵]

بنابراین حضرت مناظرات و بحث­های زیادی انجام دادند که برخی از آنها بسیار پرسروصدا و هیجان­انگیز و جالب بود. از طرفی دیگر در آن مقطع زمانی، قدرت معتزله افزایش یافته بود و مکتب اعتزال به مرحله رواج و رونقی گام نهاده بود و حکومت وقت در آن زمان از آنان حمایت و پشتیبانی می­کرد و برای تثبت خط فکری آنان تلاش می­نمود.[۶]

امام جواد(ع) در نهایت شیعه و تشیع را از این گرداب بسیار سخت، با جلوه­ای بسیار خیره­کننده نجات دادند گرچه شهادت زود هنگام ایشان اجازه نداد به تصفیه همه جانبه و کامل عقاید و افکار مخالفین بیانجامد به هر حال امام جواد(ع) در طول حیات مبارکشان جلوه­هایی از علم گسترده امامت را در ضمن فتواها و نظرات فقهی خود درباره احکام و احادیث بیان داشتند که موجب شگفتی مخالفان می­شد.[۷]

سخنان و مناظرات امام جواد(ع) و حل مشکلات بزرگ علمی و فقهی توسط آن حضرت، تحسین و اعجاب دانشمندان را برانگیخته به عنوان نمونه سبط ابن الجوزی می­گوید: او در علم و تقوا و زهد و بخشش بر روش پدرش بود.[۸]

استاد شیعه شیخ مفید و فتال نیشابوری می­گویند: ایشان با وجود کمی سن، از نظر علم و حکمت و ادب و کمال عقلی، به چنان رتبه والایی رسیده بودند که هیچ یک از بزرگان علمی آن روزگار بدان پایه نرسیده بودند[۹]. امام جواد(ع) با تمام محدودیتهای موجود، از طریق نصب وکلا و نمایندگان، ارتباط خود را با شیعیان حفظ کردند.

ایشان به پیروان خود اجازه می­دادند که به درون دستگاه حکومت نفوذ کرده مناصب حساس را در دست بگیرند علاوه بر آنکه امام جواد(ع) توانست در میان اصحاب خود شاگردان برجسته­ای را تربیت کند که در گسترش و نفوذ تشیع بسیار مؤثر بود که از جمله می­توان به علی بن مهزیار، بزنطی، زکریا بن آدم، خالد برقی و… اشاره کرد.[۱۰] البته شاگردان غیر شیعی نیز داشتند از جمله خطیب بغدادی.[۱۱]

آثار: از امام نهم نوشته­ ها و نامه ­های بسیاری برجای مانده است.

  1. نامه­ها و مکاتبات.
  2. تفسیر آیات.
  3. کلمات قصار و…

شهادت امام جواد(ع) بر طبق یک دسته از روایات به دست همسرش ام الفضل دختر مأمون صورت گرفت ولی روایات دیگری می­گویند بعد از آنکه امام توسط معتصم به بغداد برده شد توسط اشناس مسموم گشت. به هر حال امام جواد(ع) در آخر ذی القعده سال ۲۲۰ه‍ .ق در حالی که فقط ۲۵ سال از عمر شریفشان می­گذشت به دستور معتصم به شهادت رسید و پس از آنکه ۱۸ سال زمام امامت شیعیان را در دست داشت چشم از جهان فروبست.[۱۲]

[۱]. اصول کافی، ج ۱، ص ۴۹۲٫

[۲]. ارشاد، مفید، ص ۳۱۶٫

[۳]. اعلام الوری& ص ۳۴۴٫

[۴]. نگاهی گذرا بر زندگانی امام جواد(ع)، ص ۴۴٫

[۵]. الاختصاص، مفید، ص ۱۰۲٫

[۶]. اصول کافی، ج ۱، ص ۳۱۴٫

[۷]. مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۳۷۲٫

[۸]. تذکره الخواص، ص ۳۵۹٫

[۹]. الارشاد، ص ۳۱۹، ج ۱٫

[۱۰]. برگزیده منتهی الامال، زندگی امام جواد(ع)، ص ۵۶٫

[۱۱].

[۱۲]. مناقب ابن شهر آشوب، ج ۴، ص ۳۸۴٫

_____________________________________________________________________________________________

تهیه و تنظیم: احسان آذرکمند

موضوعات: مناسبات

ديدگاه خود را بيان کنيد