دکتر غلامحسین حیدری تفرشی

وب سایت شخصی دکتر غلامحسین حیدری تفرشی

نویسنده: سید امیرحسین کامرانی راد

دعای روزهیجدهم 

اَللّهُمَّ نَبِّهْنى فیهِ لِبَرَکاتِ اَسْحارِهِ وَنَوِّرْ فیهِ قَلْبى بِضیاَّءِ اَنْوارِهِ وَخُذْ بِکُلِّ اَعْضاَّئى اِلىَ اتِّباعِ اثارِهِ بِنُورِکَ یا مُنَوِّرَ قُلُوبِ الْعارِفینَ
خدایا آگاهم ساز در این ماه از برکات سحرهاى آن و نورانى کن در آن دلم را به پرتو انوار آن و بگمار تمام اعضاء و جوارحم را به پیروى کردن آثارش به نور خود اى روشنى دهنده دلهاى عارفان
منبع: مفاتیح الجنان

زلال وحی

لیلهالقدر درنگاه علامه طباطبایى (رحمت الله علیه)
مهم‏ترین مناسبت ماه مبارک رمضان، شب قدر است که همواره مورد توجه مؤمنین بوده و خواهد بود. آنچه در پیش روى دارید بحثى پیرامون شب قدر بر اساس نظرات مرحوم علامه طباطبایى رحمهالله در تفسیر شریف المیزان است که در دو سوره « قدر» و «دخان‏» مطرح گردیده است.
شب قدر یعنى چه؟
مراد از قدر، تقدیر و اندازه‏گیرى است و شب قدر شب اندازه‏گیرى است و خداوند متعال دراین شب حوادث یک سال را تقدیر مى‏کند و زندگى، مرگ، رزق، سعادت و شقاوت انسانها و امورى ازاین قبیل را دراین شب مقدر مى‏گرداند.
شب قدر کدام شب است؟
در قرآن کریم آیه‏اى که به صراحت ‏بیان کند شب قدر چه شبى است دیده نمى‏شود. ولى از جمع‏بندى چند آیه از قرآن کریم مى‏توان فهمید که شب قدر یکى از شب‏هاى ماه مبارک رمضان است. قرآن کریم از یک سو مى‏فرماید: « انا انزلناه فى لیله مبارکه‏.»(دخان / ۳) این آیه گویاى این مطلب است که قرآن یکپارچه در یک شب مبارک نازل شده است و از سوى دیگر مى‏فرماید: « شهررمضان الذى انزل فیه القرآن‏.»(بقره / ۱۸۵)و گویاى این است که تمام قرآن در ماه رمضان نازل شده است. و در سوره قدر مى‏فرماید: «انا انزلناه فى لیله القدر.»(قدر/۱)از مجموع این آیات استفاده مى‏شود که قرآن کریم در یک شب مبارک در ماه رمضان که همان شب قدر است نازل شده است. پس شب قدر در ماه رمضان است. اما این که کدام یک از شب‏هاى ماه رمضان شب قدر است، در قرآن کریم چیزى برآن دلالت ندارد. و تنها از راه اخبار مى‏توان آن شب را معین کرد.
در بعضى از روایات منقول از ائمه اطهار علیهم السلام شب قدر مردد بین نوزدهم و بیست و یکم و بیست و سوم ماه رمضان است و در برخى دیگر از آنها مردد بین شب بیست و یکم و بیست و سوم و در روایات دیگرى متعین در شب بیست و سوم است. (۱)وعدم تعین یک شب به جهت تعظیم امر شب قدر بوده تا بندگان خدا با گناهان خود به آن اهانت نکنند.
پس از دیدگاه روایات ائمه اهل بیت علیهم السلام شب قدر از شب‏هاى ماه رمضان و یکى از سه شب نوزدهم و بیست و یکم و بیست و سوم است. اما روایات منقول از طرق اهل سنت‏ به طورعجیبى با هم اختلاف داشته و قابل جمع نیستند ولى معروف بین اهل سنت این است که شب بیست و هفتم ماه رمضان شب قدر است (۲)و در آن شب قرآن نازل شده است.
تکرار شب قدر درهر سال
شب قدر منحصر در شب نزول قرآن و سالى که قرآن درآن نازل شد نیست ‏بلکه با تکرار سالها، آن شب نیز تکرار مى‏شود. یعنى درهر ماه رمضان شب قدرى است که درآن شب امور سال آینده تقدیر مى‏شود. دلیل براین امر این است که:
اولا: نزول قرآن بهطور یکپارچه در یکى از شب‏هاى قدر چهارده قرن گذشته ممکن است ولى تعیین حوادث تمامى قرون گذشته و آینده درآن شب بى‏ معنى است.
ثانیا: کلمه «یفرق‏» در آیه شریفه «فیها یفرق کل امر حکیم‏.»(دخان / ۶) در سوره دخان به خاطر مضارع بودنش، استمرار را مى‏رساند و نیز کلمه «تنزل‏» درآیه کریمه «تنزل الملئکه والروح فیها باذن ربهم من کل امر»(قدر / ۴) به دلیل مضارع بودنش دلالت ‏بر استمرار دارد.
ثالثا: از ظاهر جمله « شهر رمضان الذى انزل فیه القرآن‏.»(بقره / ۱۸۵)چنین برمى‏آید که مادامى که ماه رمضان تکرار مى‏شود آن شب نیز تکرار مى‏شود. پس شب قدر منحصر در یک شب نیست ‏بلکه درهر سال در ماه رمضان تکرار مى‏شود.
در این خصوص در تفسیر برهان از شیخ طوسى از ابوذر روایت‏ شده که گفت: به رسول خدا (ص) عرض کردم یا رسول الله آیا شب قدر شبى است که درعهد انبیاء بوده و امر به آنان نازل مى‏شده و چون از دنیا مى‏رفتند نزول امر درآن شب تعطیل مى‏شده است؟ فرمود: « نه بلکه شب قدر تا قیامت هست.‏»(۳)
عظمت‏ شب قدر
در سوره قدر مى‏خوانیم: «انا انزلناه فى لیله القدر وما ادریک ما لیله القدر لیله القدر خیر من الف شهر.» خداوند متعال براى بیان عظمت ‏شب قدر با این که ممکن بود بفرماید: «وما ادریک ما هى هى خیر من الف شهر» یعنى با این که مى‏توانست در آیه دوم و سوم به جاى کلمه «لیله القدر» ضمیر بیاورد، خود کلمه را آورد تا بر عظمت این شب دلالت کند. و با آیه « لیله القدر خیر من الف شهر» عظمت این شب را بیان کرد به این که این شب از هزار ماه بهتر است. منظور از بهتر بودن این شب از هزار ماه، بهتر بودن از حیث فضیلت عبادت است. چه این که مناسب با غرض قرآن نیز چنین است. چون همه عنایت قرآن دراین است که مردم را به خدا نزدیک و به وسیله عبادت زنده کند. و احیاء یا عبادت آن شب از عبادت هزار ماه بهتر است.
از امام صادق علیه السلام سؤال شد: چگونه شب قدر از هزار ماه بهتر است؟ ( با این که در آن هزار ماه درهر دوازده ماهش یک شب قدر است) .
حضرت فرمود: « عبادت در شب قدر بهتر است از عبادت درهزار ماهى که در آن شب قدر نباشد.»(۴)
وقایع شب قدرالف- نزول قرآن.
ظاهر آیه شریفه « انا انزلناه فى لیله القدر» این است که همه قرآن در شب قدر نازل شده است و چون تعبیر به انزال کرده که ظهور در یکپارچگى و دفعى بودن دارد نه تنزیل، که ظاهر در نزول تدریجى است.
قرآن کریم به دو گونه نازل شده است:
۱- نزول یکباره در یک شب معین.
۲- نزول تدریجى در طول بیست و سه سال نبوت پیامبر اکرم (ص) .
آیاتى چون «قرانا فرقناه لتقراه على الناس على مکث ونزلناه تنزیلا.»( اسراء / ۱۰۶) نزول تدریجى قرآن را بیان مى‏کند.
در نزول دفعى (و یکپارچه)، قرآن کریم که مرکب از سوره‏ها و آیات است ‏یک دفعه نازل نشده است ‏بلکه بهصورت اجمال همه قرآن نازل شده است چون آیاتى که درباره وقایع شخصى و حوادث جزیى نازل شده ارتباط کامل با زمان و مکان و اشخاص و احوال خاصه‏اى دارد که درباره آن اشخاص و آن احوال و درآن زمان و مکان نازل شده و معلوم است که چنین آیاتى درست در نمى‏آید مگر این که زمان و مکانش و واقعه‏اى که درباره‏اش نازل شده رخ دهد به طورى که اگر از آن زمان‏ها و مکان‏ها و وقایع خاصه صرف نظر شود و فرض شود که قرآن یک باره نازل شده، قهرا موارد آن آیات حذف مى‏شود و دیگر بر آنها تطبیق نمى‏کنند، پس قرآن به همین هیئت که هست دوبار نازل نشده بلکه بین دو نزول قرآن فرق است و فرق آن در اجمال و تفصیل است. همان اجمال و تفصیلى که درآیه شریفه «کتاب احکمت ایاته ثم فصلت من لدن حکیم خبیر.»(هود / ۱)به آن اشاره شده است. و در شب قدر قرآن کریم به صورت اجمال و یکپارچه بر پیامبر اکرم (ص) نازل شد و در طول بیست و سه سال به تفصیل و به تدریج و آیه به آیه نازل گردید.
ب- تقدیر امور.
خداوند متعال در شب قدر حوادث یک سال آینده را از قبیل مرگ و زندگى، وسعت ‏یا تنگى روزى، سعادت و شقاوت، خیر و شر، طاعت و معصیت و… تقدیر مى‏کند.
در آیه شریفه «انا انزلناه فى لیله القدر»(قدر / ۱) کلمه «قدر» دلالت‏ بر تقدیر و اندازه‏گیرى دارد و آیه شریفه «فیها یفرق کل امر حکیم.‏»(دخان / ۶)که در وصف شب قدر نازل شده است‏ بر تقدیر دلالت مى‏کند. چون کلمه «فرق‏» به معناى جدا سازى و مشخص کردن دو چیز از یکدیگر است. و فرق هر امر حکیم جز این معنا ندارد که آن امر و آن واقعه‏اى که باید رخ دهد را با تقدیر و اندازه‏گیرى مشخص سازند. امور به حسب قضاى الهى داراى دو مرحله‏اند، یکى اجمال و ابهام و دیگرى تفصیل. و شب قدر به طورى که از آیه «فیها یفرق کل امر حکیم.‏» برمى‏آید شبى است که امور از مرحله اجمال و ابهام به مرحله فرق و تفصیل بیرون مى‏آیند.
ج- نزول ملائکه و روح
بر اساس آیه شریفه « تنزل الملئکه والروح فیها باذن ربهم من کل امر.»(قدر / ۴) ملائکه و روح در این شب به اذن پروردگارشان نازل مى‏شوند. مراد از روح، آن روحى است که از عالم امر است و خداى متعال درباره‏اش فرموده است « قل الروح من امر ربى‏.»(اسراء / ۸۵) دراین که مراد از امر چیست؟ بحث‏هاى مفصلى در تفسیر شریف المیزان آمده است که به جهت اختصار مبحث ‏به دو روایت در مورد نزول ملائکه و این که روح چیست ‏بسنده مى‏شود.
۱- پیامبر اکرم (ص) فرمود: وقتى شب قدر مى‏شود ملائکه‏اى که ساکن در «سدره المنتهى‏» هستند و جبرئیل یکى از ایشان است نازل مى‏شوند در حالى که جبرئیل به اتفاق سایرین پرچم‏هایى را به همراه دارند.
یک پرچم بالاى قبر من، و یکى بر بالاى بیت المقدس و پرچمى در مسجد الحرام و پرچمى بر طورسینا نصب مى‏کنند و هیچ مؤمن و مؤمنه‏اى دراین نقاط نمى‏ماند مگر آن که جبرئیل به او سلام مى‏کند، مگر کسى که دائم الخمر و یا معتاد به خوردنگوشت ‏خوک و یا زعفران مالیدن به بدن خود باشد.(۵)
۲- از امام صادق علیه السلام در مورد روح سؤال شد. حضرت فرمودند: روح از جبرئیل بزرگتر است و جبرئیل از سنخ ملائکه است و روح ازآن سنخ نیست. مگر نمى‏بینى خداى تعالى فرموده: «تنزل الملئکه والروح‏» پس معلوم مى‏شود روح غیر از ملائکه است. (۶)
د- سلام و امنیت.
قرآن کریم در بیان این ویژگى شب قدر مى‏فرماید: «سلام هى حتى مطلع الفجر.»(قدر / ۵) کلمه سلام و سلامت ‏به معناى عارى بودن از آفات ظاهرى و باطنى است. و جمله «سلام هى‏» اشاره به این مطلب دارد که عنایت الهى تعلق گرفته است‏ به این که رحمتش شامل همه آن بندگان بشود که به سوى او روى مى‏آورند و نیز به این که در خصوص شب قدر باب عذابش بسته باشد. به این معنا که عذابى جدید نفرستد. و لازمه این معنا این است که دراین شب کید شیطان‏ها هم مؤثر واقع نشود چنانکه در بعضى از روایات نیز به این معنا اشاره شده است.
البته بعضى از مفسرین گفته‏اند: مراد از کلمه «سلام‏» این است که در شب قدر ملائکه از هر مؤمن مشغول به عبادت بگذرند، سلام مى‏دهند.

پی نوشت :

۱- مجمع البیان، ج ۱۰، ص‏۵۱۹ .
۲- تفسیر الدرالمنثور، ج‏۶ .
۳- تفسیر البرهان، ج‏۴، ص‏۴۸۸، ح‏۲۶ .
۴- فروع کافى، ج‏۴، ص‏۱۵۷، ح‏۴ .
۵- مجمع البیان، ج‏۱۰، ص‏۵۲۰ .
۶- تفسیر برهان، ج‏۴، ص‏۴۸۱، ح‏۱٫

منبع: تفسیر المیزان, علامه طباطبایی

کلام نور

برترى شب قدر
قیل لابى عبد الله (علیه السلام): کیف تکون لیله القدر خیرا من الف شهر؟ قال: العمل الصالح فیها خیر من العمل فى الف شهر لیس فیها لیله القدر.
از امام صادق (علیه السلام) سوال شد: چگونه شب قدر از هزار ماه بهتر است؟
حضرت فرمود: کار نیک در آن شب از کار در هزار ماه که در آنها شب قدر نباشد بهتر است.
وسائل الشیعه، ج ۷ ص ۲۵۶، ح ۲
آثار نماز
قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): الصلوه تسود وجه الشیطان.
حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند: نماز چهره ی شیطان را سیاه می کند. (۱)
قال الامام علی (علیه السلام): لو یعلم المصلی ما یغشاء من الرحمه لما رفع رأسه من السجود.
حضرت علی (علیه السلام) می فرمایند: اگر نماز گزار بداند که چقدر از رحمت خداوند متعال او را فراگرفته است، سرش ر از سجده بر نمی دارد.(۲)
قالت فاطمه الزهراء(علیه السلام): جعل الله الصلاه تنزیها لکم عن الکبر.
حضرت فاطمه ی زهرا (علیه السلام) می فرمایند: خداوند متعال نماز را مایه ی دوری شما از کبر و خودپسندی قرار داد.(۳)
قال الامام الباقر (علیه السلام): اذا ستقبل المصلی القبله استقبل الرحمن لوجهه،
حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) می فرمایند: آنگاه که نماز گزار رو به قبله نماید، خداوند رحمان به صورتش رو می آورد.(۴)
قال الامام المهدی (علیه السلام) می فرمایند: ما ارغم الفد الشیطان بشیء مثل الصلاه فصلها و ارغم الف الشیطان.
حضرت مهدی (علیه السلام) می فرمایند: هیچ چیز مثل نماز بینی شیطان را به خاک نمی مالد، پس نماز بخوان و بینی شیطان را به خاک بمال. (۵)

پی نوشت :

۱- نهج الفصاحه/ ص ۳۹۶٫
۲- بحارالانوار/ج۸۲/ص ۲۰۷٫
۳- اعیان الشیعه/ج۱/ص ۳۱۶٫
۴- اصول کافی/ج۲/ص۵۸٫
۵- بحارالانوار/ج۵۳/ص ۱۸۲٫

عبادت
قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): تفرغوا بطاعه الله و عبادته قبل أن ینزل لکم من البلاء ما یشغلکم عن العباده؛ خود را برای طاعت خدا و عبادت او فارغ سازید، پیش از آن که گرفتاری و بلایی به شما رسد که از عبادت بازتان دارد. (۱)
قال الامام علی (علیه السلام): إذا احب الله عبدا الهمه حسن العباده؛ هر گاه خداوند بنده ای را دوست بدارد، نیکویی عبادت را در دل او می افکند.(۲)
قال الامام الحسین (علیه السلام): من عبدالله حق عبادته اتاه الله فوق امانیه و کفاتیه؛ هر که خدا را چنان که حق عبادت اوست عبادت کند، خداوند برتر از آرزوها و بیشتر از حد کفایتش به او عطا فرماید. (۳)
قال الامام الصادق(علیه السلام) : افضل العباده ادمان التفکر فی الله و فی قدرته.
برترین عبادت، اندیشیدن مداوم درباره ی خدا و قدرت اوست. (۴)
قال الامام الکاظم(علیه السلام) : ما اقبح الفقر بعدالغنی، واقبح الخطیئه بعد النسک! واقبح من ذلک العابد لله ثم یترک عبادته؛ چه زشت است نیازمندی بعد از توانگری و چه زشت است گناه به دنبال عبادت و زشت تر از اینها کار کسی است که عبادت خدا را پیشه کند و سپس از عبادتش دست شوید. (۵)

پی نوشت :

۱- تنبه الخواطر/ ج۲/ص۱۲۰٫
۲- غررالحکم/ ج۴۰۶۶٫
۳- میزان الحکمه/ ج۷/ ص ۳۴۳۰٫
۴- اصول کافی/ج۲/ص۵۵٫
۵- تحف العقول/ ج۳۹۷٫

پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله و سلم) در کلام ائمه (علیه السلام)
قال الامام علی (سلام الله علیه): اختاره من شجره الانبیاء و مشکاه الضیاء و ذؤابه العلیاء و مصابیح الظلمه و ینابیع الحکمه.
«خداوند پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) را از درخت تنومند پیامبران، از سرچشمه نور هدایت، از جایگاه بلند و بی همانند، از چراغ های برافروخته در تاریکی ها و از سرچشمه های حکمت برگزیده.» (۱)
قال الامام السجاد (سلام الله علیه): کان یبکی حتی یبتل مطلاه خشیه من الله عزوجل من غیر جرم.
«رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در نماز، آن قدر گریه می کردند تا آن که جا نمازشان تر می شد و این به خاطر خوف از خدا بود، بی آن که جرمی داشته باشند.» (۲)
قال الامام الباقر(سلام الله علیه): ما استیقظ رسول الله من نوم الاخر لله ساجدا.
«هیچ گاه پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) از خواب بیدار نشدند، مگر این که سر برخاک نهاده و برای خدا سجده می کردند.» (۳)
«قال الامام الصادق (سلام الله علیه): کان رسول الله یحمدالله فی کل یوم ثلاث ماه و سنین مره»
«رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) هر روز سیصد و شصت بار خدا را حمد می کردند.» (۴)

پی نوشت :

۱- نهج البلاغه، ترجمه ی مرحوم محمد دشتی، خطبه ی ۱۰۸٫
۲- سنن النبی، علامه طباطبایی (رحمت الله علیه)، ص ۳۲٫
۳- مکارم الاخلاق، مرحوم طبرسی، ص ۳۹٫
۴- بحارالانوار، ج۱۶، ص ۲۵۷٫

ارزش علماء
قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): موت العالم ثلمه فی الإسلام لا تسد ما اختلف الیل و النهار.
در گذشت عالم، رخنه ای است در اسلام که، تا شب و روز در گردش است، هیچ چیز آن را جبران نمی کند. (۱)
قال الامام علی (علیه السلام): العالم حی و إن کان میتا، الجاهل میت و ان حیا.
عالم زنده است، گرچه مرده باشد؛ نادان مرده است، گرچه زنده باشد. (۲)
قال الامام الباقر (علیه السلام): عال ینتفع بعلمه، أفضل من سبعین الق عابد.
عالمی که از علمش بهره مند برد، برتر از هفتاد هزار عابد است. (۳)
قال الامام الهای (علیه السلام): لولا من یبقی بعد غیبه قائمنا (علیه السلام) من العلماء الداعین إلیه، و الدالین علیه، والذابین عن دینه بحجج الله، و المنقذین لضعفاد عبادالله من شباک إبلیس و مردته، و من فخاخ النواصب لما بقی احد ارتد عن دین الله.
اگر بعد از غیبت قائم ما (علیه السلام) نبود وجود علمایی که به سوی او (مردم را فرا) می خوانند و به وجود او رهنمون می شوند و با حجتهای الهی از دین او دفاع می کنند و بندگان ناتوان خدا را از دام ابلیس و پیروان او می رهانند، بی گمان همه ی مردم از دین خدا بر می گشتند. (۴)

پی نوشت :

۱- کنز العمال/ ج ۲۸۷۶٫
۲- غررالحکم/ ج۱۱۲۵٫
۳- میزان الحکم/ج۸/ص ۳۹۴۲٫
۴- بحارالانوار/ج۲/ص۶٫

حکمت های شگرف

حکمت ۲۰۵نهج البلاغه : گنجایش نا محدود ظرف علم(علمى)
قَالَ الامام علیٌ [علیه السلام] کُلُّ وِعَاءٍ یَضِیقُ بِمَا جُعِلَ فِیهِ إِلَّا وِعَاءَ الْعِلْمِ فَإِنَّهُ یَتَّسِعُ بِهِ .
حضرت علی(علیه السلام) فرمودند : هر ظرفى با ریختن چیزى در آن پر مى شود جز ظرف دانش که هر چه در آن جاى دهى ، وسعتش بیشتر مى شود.
حکمت ۲۰۶: ره آورد حلم و بردبارى(اخلاقى، اجتماعى)
وَ قَالَ [علیه السلام] أَوَّلُ عِوَضِ الْحَلِیمِ مِنْ حِلْمِهِ أَنَّ النَّاسَ أَنْصَارُهُ عَلَى الْجَاهِلِ .
و درود خدا بر ایشان ، فرمودند : نخستین پاداش بردبار از بردبارى اش آن که مردم در برابر نادان ، پشتیبان او خواهند بود.
حکمت ۲۰۷: ارزش همانند شدن با خوبان(اخلاقى، اجتماعى)
وَ قَالَ [علیه السلام] إِنْ لَمْ تَکُنْ حَلِیماً فَتَحَلَّمْ فَإِنَّهُ قَلَّ مَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ إِلَّا أَوْشَکَ أَنْ یَکُونَ مِنْهُمْ .
و درود خدا بر ایشان ، فرمودند : اگر بردبار نیستی، خود را به بردبارى بنماى ، زیرا اندک است که خود را همانند مردمى کند و از جمله آنان به حساب نیاید.
حکمت ۲۰۸ : مراحل خودسازی (اخلاقى، تربیتى)
وَ قَالَ [علیه السلام] مَنْ حَاسَبَ نَفْسَهُ رَبِحَ وَ مَنْ غَفَلَ عَنْهَا خَسِرَ وَ مَنْ خَافَ أَمِنَ وَ مَنِ اعْتَبَرَ أَبْصَرَ وَ مَنْ أَبْصَرَ فَهِمَ وَ مَنْ فَهِمَ عَلِمَ .
و درود خدا بر ایشان ، فرمودند : کسى که از خود حساب کشد ، سودى مى برد، و آن که از خود غفلت کند زیان مى بیند ، و کسى که از خدا بترسد ایمن باشد، و کسى که عبرت آموزد اگاهى یابد، و آن که آگاهى یابد مى فهمد ، و آن که بفهمد دانش آموخته است!.
حکمت ۲۰۹: خبر از ظهور حضرت مهدى (عج) (اعتقادى، سیاسى)
وَ قَالَ [علیه السلام] لَتَعْطِفَنَّ الدُّنْیَا عَلَیْنَا بَعْدَ شِمَاسِهَا عَطْفَ الضَّرُوسِ عَلَى وَلَدِهَا وَ تَلَا عَقِیبَ ذَلِکَ وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِى الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّهً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ .
و درود خدا بر ایشان ، فرمودند : دنیا پس از سرکشی، به ما روى مى کند ، چونان شتر ماده بدخو که به بچه خود مهربان گردد.(سپس این آیه را خواند)
“و اراده کردیم که بر مستضعفین زمین، منّت گذارده آنان را امامان و وارثان حکومت ها گردانیم”.
حکمت ۲۱۰: الگوهاى پرهیزکارى(اخلاقى، تربیتى)
وَ قَالَ [علیه السلام] اتَّقُوا اللَّهَ تَقِیَّهَ مَنْ شَمَّرَ تَجْرِیداً وَ جَدَّ تَشْمِیراً وَ کَمَّشَ فِى مَهَلٍ وَ بَادَرَ عَنْ وَجَلٍ وَ نَظَرَ فِى کَرَّهِ الْمَوْئِلِ وَ عَاقِبَهِ الْمَصْدَرِ وَ مَغَبَّهِ الْمَرْجِعِ .
و درود خدا بر ایشان ، فرمودند : از خدا بترسید ، ترسیدن انسان وارسته اى که دامن به کمر زده و خود را آماده کرده ، و در بهره بردن از فرصت ها کوشیده ، و هراسان در اطاعت خدا تلاش کرده ، و در دنیاى زودگذر ، و پایان زندگى و عاقبت کار، به درستى اندیشیده است!.
حکمت ۲۱۱: ارزش هاى اخلاقى (اخلاقى،اجتماعى،اقتصادى)
وَ قَالَ [علیه السلام] الْجُودُ حَارِسُ الْأَعْرَاضِ وَ الْحِلْمُ فِدَامُ السَّفِیهِ وَ الْعَفْوُ زَکَاهُ الظَّفَرِ وَ السُّلُوُّ عِوَضُکَ مِمَّنْ غَدَرَ وَ الِاسْتِشَارَهُ عَیْنُ الْهِدَایَهِ وَ قَدْ خَاطَرَ مَنِ اسْتَغْنَى بِرَأْیِهِ وَ الصَّبْرُ یُنَاضِلُ الْحِدْثَانَ وَ الْجَزَعُ مِنْ أَعْوَانِ الزَّمَانِ وَ أَشْرَفُ الْغِنَى تَرْکُ الْمُنَى وَ کَمْ مِنْ عَقْلٍ أَسِیرٍ تَحْتَ هَوَى أَمِیرٍ وَ مِنَ التَّوْفِیقِ حِفْظُ التَّجْرِبَهِ وَ الْمَوَدَّهُ قَرَابَهٌ مُسْتَفَادَهٌ وَ لَا تَأْمَنَنَّ مَلُولًا
و درود خدا بر ایشان ، فرمودند : بخشندگى ، نگاهدارنده آبروست ، و شکیبایى با مصیبت هاى شب و روز و آن کس که با رأى خود احساس بى نیازى کند به کام خطرها افتد ، شکیبایى با مصیبت هاى شب و روز پیکار کند ، و بى تابی، زمان را در نابودى انسان یارى دهد ، و برترین بى نیازى ترک آروزهاست، و چه بسا عقل که اسیر فرمانروایى هوس است؛ حفظ و به کار گیرى تجربه رمز پیروزى است، و دوستى نوعى خویشاوندى به دست آمده است ، و به آن کس که به ستوده آمده و توان تحمل ندارد اعتماد نکن.
حکمت ۲۱۲: خود پسندى آفت عقل (اخلاقى)
وَ قَالَ [علیه السلام] عُجْبُ الْمَرْءِ بِنَفْسِهِ أَحَدُ حُسَّادِ عَقْلِهِ .
و درود خدا بر ایشان ، فرمودند : خود پسندى یکى از حسودان عقل است.
حکمت ۲۱۳: تحمل مشکلات و خشنودى (اخلاقى، تربیتى)
وَ قَالَ [علیه السلام] أَغْضِ عَلَى الْقَذَى وَ الْأَلَمِ تَرْضَ أَبَداً .
و درود خدا بر ایشان ، فرمودند : چشم را از سختیِ خوار و خاشاک و رنج ها فروبند تا همواره خشنود باشی.
حکمت۲۱۴ : نرمخویى و کامیابى(اخلاقى، علمى)
وَ قَالَ [علیه السلام] مَنْ لَانَ عُودُهُ کَثُفَتْ أَغْصَانُهُ .
و درود خدا بر ایشان ، فرمودند : کسى که درخت شخصیت او نرم و بى عیب باشد، شاخ و برگش فراوان است.
حکمت ۲۱۵: اختلاف، آفت اندیشه(اخلاقى، سیاسى)
وَ قَالَ [علیه السلام] الْخِلَافُ یَهْدِمُ الرَّأْیَ .
و درود خدا بر ایشان ، فرمودند : اختلاف نابود کننده اندیشه است.
حکمت ۲۱۶: قدرت و تجاوز کارى(اخلاقى، سیاسى)
وَ قَالَ [علیه السلام] مَنْ نَالَ اسْتَطَالَ .
و درود خدا بر ایشان ، فرمودند : کسى که به نوایى رسید تجاوز کار شد.
منبع: نهج البلاغه

عزیزآل یاسین

ندبه ی عاشورایی
هر صبح آدینه زیر باران ندبه، دل و جان می شوییم به زمزمه های عارفانه ی انتظار، شاید آن یار غایب از نظر، این آه سینه، این سوز اشک، این ندای دلتنگی عاشقان به انتظار نشسته را بشنود. تو را خواندیم ای خدای مهربان و عزیز، تو را که بر ما حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) را فرستادی و پس از او حضرت علی (سلام الله علیه) را وای خدای مهربان تو ما را خواندی تا «من کنت مولافهذا علی مولاه» را اجابت کنیم و قسم خوردیم به ولایت که تا قیامت سر ازاین مستی بر نداریم. تو را خواندیم و تو ای مهربان خدا، گفتی زمین ازآن من است و آن را به هر که خواهم، می دهم و سرانجام از آن متقین است. پس کجاست بقیه الله (عجل الله تعالی فرجه الشریف)؟
میراث دار متقین کجاست؟
او که می آید تا درس فراموش شده ی تقوا را تکرار کند. کجاست او که می آید تا آیین غبار گرفته را مصفا کند. زنده به گوران قرآن را بیدار و تشنه کامان ایمان را سیراب کند.
کجاست او که می آید تا دوستان را عزیز و دشمنان را ذلیل کند؟
کجاست او که می آید تا ما را مهمان روز پیروزی کند.
کجاست او که می آید و ما را تا داغستان عاشورا می برد. آنجا که خون شهید کربلا می جوشد. کجاست آن طلب کننده ی خون شهید کربلا؟
چشم ما حلقه صفت شام و سحر
هست پیوسته به فکر تو به در
همچو یعقوب ز فراق پسر
این نوشتیم ز خونابه جگر
که ای فروزنده تر از ماه بیا
یوسف فاطمه از چاه درآ

مواعظ جاوید

رحمت بی کران
در ماه مبارک رمضان درهای رحمت خدای تبارک و تعالی به سوی همه ی گناهکاران باز است و شما تا دیر نشده، در این ماه مبارک رمضان، خودتان را اصلاح کنید. (۱)
اهتمام شایسته
امام خمینی (رحمه الله علیه) در ماه مبارک رمضان هر روز ده جزء قرآن می خواندند یعنی هر سه روز یک مرتبه قرآن را ختم می کردند. بعضی برادران خوشحال بودند که دو دور قرآن را در این ماه خوانده اند؛ ولی بعد متوجه می شدند که امام ده، یازده دور قرآن را در طول این ماه شرف ختم کرده اند. (۲)
پند حکیمانه
حضرت امام خمینی(رحمت الله علیه) می فرمایند: قرآن باید در تمام شئون زندگی ما حاضر باشد… از انس با قرآن کریم، این صحیفه ی الهی و کتاب هدایت، غفلت نورزید؛ که مسلمانان هرچه دارند و خواهند داشت در طول تاریخ (گذشته و آینده)، از برکات سرشار این کتاب مقدس است. (۳)
جوانان عزیزم که چشم امید من به شماست؛ با یک دست قرآن را و با دست دیگر سلاح را برگیرید، و چنان از حیثیت و شرافت خود دفاع کنید، که قدرت تفکر توطئه علیه خود را، از آنان «دشمنان» سلب نمایید. (۴)

منابع:

۱- صحیفه ی نور، ج۱۵، ص ۶۳٫
۲- حجت الاسلام ناصری، برداشتهایی از سیره ی امام خمینی (رحمت الله علیه) ج۳، ص۸٫
۳- کلمات قصار، امام خمینی (رحمت الله علیه) صفحات ۴۴ – ۴۳٫
۴- صحیفه ی نور، ج۱۱، ص ۳۹٫

در محضر ولایت

…لیلهالقدر، شب ولایت است. هم شب نزول قرآن است، هم شب نزول ملائکه بر امام زمان(علیه السلام) است، هم شب قرآن و شب اهل بیت(علیهم السلام) است، هم شب قرآن و هم شب عترت است. لذا سوره‌ى مبارکه‌ى قدر هم، سوره‌ى ولایت است.
شب قدر خیلى ارزش دارد. همه‌ى ماه رمضان، شبها و روزهایش ارزش والا دارد. البته لیلهالقدر نسبت به روزها و شبهاى ماه رمضان، خیلى فاخرتر است؛ اما شبها و روزهاى ماه رمضان، نسبت به روزها و شبهاى بقیه‌ى سال، خیلى فاخرتر است. باید قدر بدانید. در این روزها و در این شبها، همه بر سر سفره‌ى انعام الهى حاضرید. استفاده کنید.
منبع: بیانات مقام معظم رهبری در دیدار علما، طلاب و اقشار مختلف مردم شهر مقدس قم به مناسبت سالروز ۱۹ دى ماه۱۹/۱۰/۷۵
جامعه ی علوی
آن روز که در این کشور، ولایت، ولایت آمریکا و صهیونیست ها و اعداء الله بود و نظام اجتماعی، تحت تأثیر افکار و فرهنگ و رفتار و خواست و اراده و عاطفه ی دشمنان خدا قرار داشت، ما چه طور حق داشتیم بگوییم:
«الحمدلله الذی جعلنا من المتمسکین بولایه امیرالمؤمنین»؟
بله، بخش بزرگی از مردم در دلهای خود، محبت متمسک بودند و به ولایت اعتقاد داشتند؛ اما ولایت بیش از این است. امروز ملت ما می تواند خدا را بر تمسک به ولایت امیرالمؤمنین (سلام الله علیه) حمد کند. راه انقلاب ما، راه ولایت امیرالمؤمنین (سلام الله علیه)، راه حکومت علوی راه اسلام بوده است. حضرت علی (سلام الله علیه) برترین و بزرگترین پیشاهنگ و منادی و سردار و مجاهد راه اسلام است. او برای اسلام زندگی کرد، برای اسلام شهید شد و نور پرتو مشعل وجود او امروز، درراه اسلام پرتو افشانی کرده است. ما می خواهیم دنیا و نزدگی و نظام ما به گونه ای بشود که امیرالمؤمنین (سلام الله علیه) در راه آن مبارزه، زندگی، جهاد و حکومت کرد. ما می خواهیم در نظام ما، عدل اسلامی کامل حکم فرما بشود. هر کسی که دراین نظام زندگی می کند، باید مجاهدت نماید، تا اگر در رأس جامعه امیرالمؤمنین (سلام الله علیه) قرار می داشت، جامعه و نظام مالایق ایشان می بود. ما باید این طور حرکت کنیم. باید کاری کنیم که نظام و کشور و جامعه ی ما، یک جامعه ی علوی بشود. اسم اسلام و اسم ولایت، کافی نیست. به خصوص کسانی که مسوولیتی بر دوش دارند و مأموریتی از نظام الهی و اسلامی برعهده ی آنهاست – چه در دستگاه قضایی، چه در دستگاه اجرایی، چه در دستگاه قانون گذاری، چه در دستگاه انتظامی، و چه در نهادها و دستگاه های مختلف – زبان و بازو و راه و و سبک کار امیرالمؤمنین (سلام الله علیه) باشد.
رهبر معظم انقلاب اسلامی، حدیث ولایت، ج۶، صفحه های ۱۹۷ تا ۲۰۱٫

شمیم هدایت

نفوذ کلمه در اثر سعه ی صدر
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) از ابتدای بعثت تا هنگام رحلت عمدتا تبلیغات خود را بر اساس سعه ی صدر و صبر فراوان پایه گذاری کرده بودند، و از جمله دلایل موفقیت ایشان در امر رسالت دارا بودن همین صفت بسیار عالی بود. همچنین وقتی از جانب پروردگار به موسی بن عمران (علیه السلام) خطاب آمد: «اذهبا الی فرعون انه طغی فقولا له قولا لینا لعله یتذکر او یخشی»(۱) ای موسی اینک با برادرت هارون به جانب فرعون روانه شوید که وی در کفر سخت طغیان کرده است و با او با کمال آرامی و نرمی و عطوفت سخن گویید. باشد که از خواب غفلت و غرور بیدار و متذکر شود و از پروردگار خود بترسد. حضرت موسی (علیه السلام) پس از دریافت این فرمان با این که فرعون تجهیزات نظامی و قوای جنگی و قدرت سیاسی بسیاری داشت، تنها از باری تعالی شرح صدر» و سکینه و آرامش طلب می کند. همان جا که فرمودند: «قال رب اشرح لی صدری و یسرلی امری و احلل عقده من لسانی یفقهوا قولی»(۲)
بدیهی است که اگر انسان «شرح صدر» داشته باشد، سخنش نفوذ می یابد، ولی اگر در مقابل ناملایمات و مشکلات خود را ببازد، موعظه و سخن حقش اثر و نفوذ خود را ازدست خواهد داد، و باید دانست از اموری که باعث «سعه ی صدر» و تقویت اراده می شود، رابطه با خداوند تبارک و تعالی است.
انسان به میزانی که رابطه اش با پروردگار قوی تر شد، همت بالا و اراده ی قوی خواهد یافت.

پی نوشت :

۱- سوره ی طه، آیات ۴۴ و ۴۳٫
۲- سوره ی طه، آیات ۲۳ تا ۲۸٫

منبع: خانواده در اسلام، حضرت آیت الله العظمی مظاهری «دامت برکاته» صفحه های ۴۹ و ۵۰٫

نکته های ناب

میراث روزه
در حدیث معراج آمده است: پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) عرض کردند: پروردگارا! میراث روزه چیست؟ خداوند متعال فرمودند: روزه حکمت به ارث می نهد و حکمت معرفت و معرفت یقین و چون بنده به یقین رسد، دیگر برایش اهمیتی ندارد که چگونه شب و روز را بگذراند، به سختی یا به آسانی.(۱)
حقیقت روزه
مرحوم ملا احمد نراقی در کتاب شریف «معراج الاسعاده» می فرماید: (روزه داشتن آن است که قوه ی شهویه مقهور شود و تسلط شیطان کمتر گردد و تا نفس قدسی از درجه ی حیوانیت ترقی نموده و مشتبه به ملائکه گردد و در او آثار تجرد و روحانیت حاصل شود.) (۲)
اثر درمانی روزه
«آلکسی سوفورین» دانشمند روسی در کتاب خود می نویسد: «درمان از طریق روزه، فایده ی ویژه ای برای درمان کم خونی، ضعف روده ها، التهاب بسیط و مزمن دمل های خارجی و داخلی، سل، روماتیسم، بیماریهای چشم، مرض قند، بیماریهای جلدی، بیماریهای کلیه، کبد و بیماریهای دیگر دارد.»(۳)
باالهی نامه!
الهی! وای بر آن که در شب قدر فرشته بر او فرود نیامده، با دیو همدم و همنشین گردد.
الهی! امشب که شب قدر است همه قرآن به سر می کنند، حسن را توفیق ده که قرآن به دل کند.(۴)

منابع:

۱- بحارالانوار، ج۷۷، ص۲۷٫
۲- معرح السعاده، ص ۶۶۰٫
۳- کتاب روزه، روش نوین برای درمان بیماریها ص ۶۵٫
۴- برگرفته از الهی نامه ی حضرت آیت الله حسن زاده آملی (حفظه الله)

دل نوشته

ناشناس شبگرد کوفه
خدیجه پنجی
علی آن شب خدایی تر وضو کرد چه زیبا، مرگ را بی‏آبرو کرد!
عطر قدم‏های علی، در کوچه‏های کوفه می‏وزد.
ناشناس شبگرد کوفه، به سمت مسجد می‏رود و ماه، مثل همیشه، مثل همه شب‏ها شاهد است.
و ماه، دوباره، هزار باره، دل سپرده به ضرباهنگ قدم‏هایی که نبض جهان است.
امشب، صدای قدم‏های علی علیه‏السلام ، تندتر از همیشه است.
امشب، طرز راه رفتن علی علیه‏السلام عوض شده است. مثل همیشه نیست؛ زمین، این را حس می‏کند، علی علیه‏السلام ، شتاب دارد.
شهادت می‏چکد از گام‏هایش زمان پا می‏نهد برا جای پایش
در و دیوار، امشب بی‏قرارند قدم‏های علی را می‏شمارند!!
کاش مولا بازگردد!
کاش مولا به مسجد نرود!
کاش ابن ملجم امشب خواب بماند! کاش دنیا خراب بشود!
کاش آسمان بر زمین آوار شود، اما علی نرود؛ علی به مسجد نرود. ولی رفت.
علی رفت و دل تاریخ خون شد تمام آسمان‏ها واژگون شد
دیگر صدای قدم‏های علی به گوش نمی‏رسد! انگار مولا پا به مسجد گذارد.
باور نمی‏کنند؛ ـ کوچه‏ها را می‏گویم ـ باور نمی‏کنند، که دیگر او را نبینند!
باور نمی‏کنند ـ ماه را می‏گویم ـ که شاهد راز و نیازهای شبانه‏اش نباشد. باور نمی‏کند ـ نخلستان‏ها را می‏گویم ـ که دیگر از عطر مناجات علی علیه‏السلام ، مست نشوند!
باور نمی‏کند ـ چاه را می‏گویم ـ که دیگر عطر نفس‏های علی را نشنود
باور نمی‏کند ـ دنیا را می‏گویم ـ که امشب یتیم شود! کاش امشب هرگز سحر نمی‏شد!
کاش ابن ملجم خواب می‏ماند!
به مسجد پا نهاده وسعت نور کناری خفته شب تاریک و مغرور
ولی مولای ما از شوق دیدار چه زیبا قاتل خود کرد بیدار!
علی در محراب، غرق خداست و محراب، غرق علی!
علی علیه‏السلام ، مست و شیدای خداست و محراب، دیوانه علی؛ کاش پسر ملجم، از تصمیم خویش منصرف شود!
کاش قبلش بلرزد!
کاش دستش بشکند!
کاش شمشیر، زهرآگین نباشد! کاش…!
فاصله علی علیه‏السلام تا خدا، یک سجده است، یک پرواز، یک «یا علی»
سحر باغم اذان مرگ سر داد عدالت گوشه محراب افتاد
سحرگاهان سَر سجّاده درد علی با خون خود افطار می‏کرد
… و خاک بی‏پدر شد!
دنیا برای همیشه یتیم شد!
« فُزْتُ وَ ربِّ الْکَعْبَه!»
به خدا که رستگاری از آنِ علی علیه‏السلام است و علی علیه‏السلام ، پیشوای رستگاران است. سحرگاه نوزده رمضان، در محراب کوفه، با ضرب شمشیر ابن‏ملجم. علی متولد شد و برای همیشه «علی» باقی ماند.
هنوز از فرق مجروح زمانه سرازیر است خون آن یگانه!
آخرین سجده
عباس محمدی
آسمان، غریب‏تر از همیشه، بغض‏هایت را گریه می‏کند.
سنگ‏فرش‏های کوفه، بیدارتر از همیشه، هم‏قدمت می‏شوند.
هوای غربت‏آلوده شهر، تبدار توست.
دیوارهای کاهگلی، عاشقانه‏تر از همیشه نگاهت می‏کنند. نفس‏هایت غریب‏تر شده است.
هوای سنگین شب را توان نفس کشیدن با تو نیست.
کوچه‏های دلتنگ را امشب یارای همراهی کردن نیست.
دقیقه به دقیقه، دلتنگ‏تر می‏شوند و تنگ‏تر می‏خواهند در آغوشت بکشند تا سر بر شانه‏های بی‏تحمل ترک‏برداشته شان بگذاری و آسوده بخوابی؛ هرچند سال‏هاست که خواب و آسوده خوابیدن را فراموش کرده‏ای!
حتی سکوت هم امشب خواب را فراموش کرده.
ماه و ستاره‏ها لبریز دلشوره‏اند؛ همان‏هایی که گواه تواند.
چه شب‏های تلخی که با تو در گلوی چاه اشک ریخته‏اند. حتی کفش‏های کهنه‏ات را امشب میل رفتن نیست.
احساس خستگی می‏کنند، نمی‏توانند سنگینی سنگ‏فرش‏های نفرینی امشب را تحمل کنند.
شور برگشتن دارند؛ اما حیف، حیف که محال است.
برگشتن تو از نیمه‏راه محال است.
برگشتن تو که اگر تمام عرب به تو پشت می‏کردند، به دشمن پشت نمی‏کردی، محال است.
می‏روی؛ بی‏خیال این که فردا آب، بخواندت، آفتاب، جارت بزند و غربت، ندیدنت را سوگواری می‏کند.
می‏روی که تنها عشق را ماندگار کنی. می‏روی تا با دم مسیحائی‏ات مرگ را زنده کنی.
شگفت می‏روی؛ مثل روزی که آمدی؛ روزی که دیوار کعبه را شکافتی و امروز پیشانی‏ات شکافته خواهد شد. فرشته‏ها نمازت را صف کشیده‏اند و تو می‏روی، می‏روی تا جبرئیل، نماز را با تو اقامه کند.
می‏روی چون خون.
می‏دانی فاطمه علیهاالسلام مهربانی بر دوش پرنده‏ها بهار را به پیشوازت آورده است.
پیامبران خدا ساعت‏هاست چشم‏انتظار آمدنت، تمام‏قد ایستاده‏اند دلشوره نرسیدنت را؛ ایستاده‏اند تا با آخرین سجده، دلشوره‏هایشان را لبخند بزنی.
سرشار از شکوه
حمیده رضایی
سحر کشان، کشان بر سنگلاخ حادثه کشیده می‏شود. ظلمت، خاک را رها نمی‏کند. نفست بوی اطلسی‏های باران خورده می‏دهد. همچنان شیطان در زاویه‏ها چشم می‏دواند. سرشار از شکوهی بی‏مثل، به ملکوت چشم دوخته‏ای.
اذان بر مناره‏ها و معابر، ادامه سکوت سالیان بلند از اندوه سرشار توست.
هر آنچه کوه، به زانو درآمده است، هرآنچه رود بر سینه می‏کوبد و چاه، رازی نهانی را موج می‏زند. افلاک، دنبال تکیه‏گاهی چون شانه‏های استوار تو می‏گردد. سحر از گوشه قبایت بر خاک کشیده می‏شود. تو آرام آرام به سوی مقصد می‏شتابی. از درد گریخته‏ای تا به دروازه درمان بیاویزی. از خاک دل بریده‏ای تا به افلاک دل ببندی. تو را از بالادست به شکوه و جلال فراخوانده‏اند. خروش یادت، استخوان‏های تاریخ را درهم خواهد شکست.
ابلیس، نفس می‏کشد و بوی اتفاق، فضا را پر می‏کند.
گام‏هایت، ادامه استواری آسمان‏هاست گام‏هایت بر زمین، ادامه نقطه‏چین کهکشانی از رمزهاست.
راز نامکشوف خلقت!
تو را به کدام بهشت وعده داده شده فرا خوانده‏اند که هیچ مسیری، قدرت بازگرداندنت را ندارد؟
تسبیح از سرانگشت‏هایت می‏لغزد، پنجره‏های اتفاق، باز و بسته می‏شود؛ پنجه‏های جهان رهایت کرده است؛ راه پیداست و جان‏پناه منتظر.
ایستاده‏ای و تن سپرده‏ای به چشمه‏ساران زلال رحمت حقیقت. باران بر گونه‏هایت می‏کوبد؛ اما تنها به شوق نزدیکی به دوست. زخم چرکین ناسپاسی و کینه در پیکر شهر سرباز کرده است. شقاوت از در و دیوار می‏بارد؛ اما هنوز دست‏های مهربان عدالت‏گسترت… آه از این روزهای این‏گونه! تاریک، سیاه، شب؛ روز درهم می‏پیچد، شیطان فریاد می‏کشد، ملائک به زانو درمی‏آیند. ستون‏های تاریخ فرو می‏پاشد. مسجد روی دو پا بلند می‏شود و بر سر می‏کوبد. شمشیر شب بالا می‏رود و فرق خورشید را نشانه می‏رود و تو همچنان آرام و مطمئن رستگار می‏شوی.
شمعی در باد
معصومه داوود آبادی
… و ناگهان برقی ظالم در فضا پیچید و فریادی از عمق جگر برخاست که« فزت و رب الکعبه».
تو گویی حجمی عظیم از نامردمی به یک‏باره بر شانه‏های زمین آوار شد.
مسجد، لبریز هیاهو و فاجعه بر جراحت قلب مردی می‏گریست که روزهای توفانی شهر، با اشاره دستان آزاده‏اش به واحه‏ای از آرامش بدل می‏شد؛ مردی که خاطره‏های خاموشش، چراغ خاک‏خورده عدل را نخستین شعله‏ها بود.
آن روز که عاشقانه سلامش کردند و به یاری‏اش خواندند، می‏دانست که پایان این جاده تاریک و پوشیده از خنجر، رودخانه خونی‏ست که از فرق عدالت‏خواهش سرریز خواهد کرد.
پس بی‏هیچ بیمی به راه افتاد تا سرچشمه‏های آینه را نشان مردمی بدهد که جز سنگ، معامله‏ای نمی‏شتاختند.
او می‏رفت، با خاطراتی خون‏آلود و این شهر بیهوده را به مردمان مردابی‏اش می‏سپرد که رود، ایستادن را تاب نمی‏آورد.
امشب، لحظه‏ها به تدریج از او خالی می‏شود. او می‏رود آرام آرام و جان فرزندان و یارانش نیز همین‏گونه آرام، ذره ذره چون شمعی در باد، تحلیل می‏رود.
ای بزرگ! این پس‏لرزه‏های کبود، زمین‏لرزه رفتنت را در گوش زمین نجوا می‏کنند.
زردرویی‏ات، دل زینب را می‏شکافد و شانه‏های حسن را می‏لرزاند. تو می‏روی و حسین و ام کلثوم‏ات را با بغض‏هایی خونین تنها می‏گذاری، می‏روی و زمستانی طولانی، اجاق روشن عدالت را در خویش مچاله خواهی کرد. نخلستان‏ها گیسو پریشان و قد خمیده، مسیر عبورت را خون گریه می‏کنند.
پس از تو جهان، شبی مکرر است که در حسرت رؤیای خورشید، پیر می‏شود. آه، ای کوفه! شهر خواب‏های دراز خرگوشی! با کدام واژه‏ها رذالتت را به تصویر کشم؟
نامردمی‏هایت را چگونه بگویم که کلمات از فرط بغض، بر سر صفحاتم فرو نریزند؟
آه، ای کوفه، شهر فریب‏های مداوم، شهر دل‏های بی‏روزن! حقیرتر از آنی که با دست و دهانی شعله‏ور بخواهمت.
غربت تمام شد
خدیجه پنجی
شمشیر فرود آمد.
پیشانی دریا شکافت، محراب در خون شناور شد. قرآن، ورق ورق کاسه صبر لبریز. در افلاک غلغله شد و قدسیان بی‏تاب؛ فاطمه گریست.
شمشیر فرود آمد… .
ماه، دو تکه شد، تاریخ، طعم تلخ یتیمی را مزه مزه کرد.
بادها شیون‏کنان، مصیبت را وزیدند.
درختان، مویه‏کنان نالیدند.
ریگ‏ها، از داغ گریستند.
رودخانه‏ها بر سرزنان، خروشیدند.
ابرها، ضجه‏زنان باریدند.
عرش، ترک برداشت آفتاب گرفت.
روز، شب شد.
کوه‏ها، رشته رشته شدند.
گل‏ها، رنگ باختند.
اندوه جهان همیشگی شد. خانه‏زاده کعبه در محراب، به خون غلطید.
شمشیر فرود آمد…
عطش کینه‏ای زهرآلود، سیراب شد.
شصت و سه سال رنج مداوم، به ثمر نشست.
فضیلت‏ها، بی‏پدر شدند.
مهربانی‏ها، ناتمام ماندند. پرچم هدایت بر زمین افتاد.
کانون ایمان لرزید. ساقی کوثر، دیده فرو بست.
کوفه تنها شد.
کوفه ماند و یک محراب خالی.
کوفه ماند و تا همیشه حسرت.
کوفه ماند و یک عمر فقدان عدالت.
کوفه ماند و خاطره شیرین پنج سال عدالت محض.
کوفه ماند و یک عمر اندوه حق نشناسی.
کوفه ماند و داغ غریب بی‏کسی.
شمشیر فرود آمد!
«فزت و رب الکعبه»
غربت مولا تمام شد.
کاسه ‏های غم و اندوه
مهدی خویی
نبض زمان در خلوت سحر به تندی می‏تپید و خورشید از ترس حادثه، یارای برآمدن نداشت که ناگاه با گلبانگ توحید، محراب عشق در نمازش فرو ریخت و نسیمی از خون در کوچه‏های شهر وزید و زمین، زیر گام‏های آسمان لرزید.
آه، خدای من! چه دردناک بود آن روز! گویی تمام آفرینش بر شانه‏های زمین روان بود و تمام هستی در این غم گریان. آری، ابرمردی که اضطراب خواب دشمنان بود و آرامش حیات مردمان، می‏رفت تا به ابدیت بپیوندد و به ضیافت عرش درآید؛ مردی از جنس آسمان که بر خاک زمین سر می‏سایید و با شمشیرش حقیقت را آبیاری می‏کرد و غبار غم را از دیدگان کودکان یتیم می‏شست و در آه دردمندان می‏گداخت.
آزاد مردی که فریاد عدالتش، خواب شب‏زیستان را می‏ربود و وسعت شجاعتش دشمنان را در هاله‏ای از مرگ می‏نشاند، اینک می‏رفت تا در غروب غم‏هایش بنشیند و این سیاره خاکی را سرشار از تهی نماید.
آه! نمی‏دانم که در پردازش هستی چه رازی نهفته که خوبان همیشه قرین غمند؛ آخر این همه شجاعت و نام‏آوری و این همه غربت و خانه‏نشینی؛ دلیر مردی که باب فتح جنگ‏ها بود و خیبرشکن نبردها، جور زمانه این‏گونه او را غریب نخلستان‏ها کرده بود و غارتگران، میراثش را به تارج برده بودند و علی، این اسطوره تاریخ، برای آرامش امت، دم نمی‏زد و شبانگاهان راز دلش را با چاه می‏گفت و طرح اندوهش را در آب می‏انداخت.
آه، خاموش مشو ای شمع که پروانه بی‏تو می‏سوزد، اما علی را یارای ماندن نیست. می‏دانم، خوب می‏دانم اینک علی از سست‏پیمانان کینه‏توز خسته و رنجیده است و دیدگانش بهانه آسمان را می‏گیرند و رخ رنگ‏پریده و لبان خسته‏اش، زیر شعاعی از خون به روی شهادت تبسم می‏زنند. آخر زندگی علی، حدیث درد و رنج بود؛ حیاتی که اشک یتیم و آه دردمندی، او را سخت می‏آشفت؛ حال چگونه دنیاطلبی زراندوزان زاهدنما را ببیند و دم نزند؟ هرگز! هرگز! عدالت علی، این‏گونه زندگی را تاب نمی‏آورد، اما افسوس، کوفه و کوفی‏اندیشان، عدالت علی را تاب نیاوردند و علی را به عدالتش سرزنش می‏کردند!
هنوز فریادهای رعدآسای علی در گوش زمان طنین‏انداز است که جماعت خواب‏زده کوفه را خطاب می‏کرد که نفرین باد بر شما کوفیان! از سرزنش‏های بسیار شما خسته شده‏ام. آیا به جای زندگی جاوید قیامت، به زندگی زودگذر دنیا رضایت داده‏اید؟
ای مرد نمایان نامرد! ای کودک‏صفتان بی‏خرد! چقدر دوست داشتم که شما را هرگز نمی‏دیدم و هرگز نمی‏شناختم.
خدا شما را بکشد که دل من از دست شما پرخون و سینه‏ام از خشم شما مالامال است. کاسه‏های غم و اندوه را جرعه جرعه به من نوشاندید.
کوفیان خواب
حسین امیری
نمازت را شکستند، همان‏گونه که فرقت را و ما بعد از این، نماز را به فرق شکسته‏ات اقتدا می‏کنیم. کوفه خواب‏آلود، آبستن توطئه بود. کوفیان خواب، کوفیان شکست بودند.
کوفیان خواب، مردان عقب‏نشستن بودند.
همه شمشیرهایی را که از پشت سر زده می‏شوند، با زهرآلودند.
طبیبان تاریخ، زخم توطئه را جواب کرده‏اند؛ برای مولای زخمی، شیر بیاورید!
تمام یتیمان شهر نگران مولایند. مولا اگر نباشد، یتیم‏ها از یاد می‏روند، کسی به فکر گرسنگان شهر نیست. دل به عشق مولا باید داد، مثل او باید بود.
می‏شود راه علی علیه‏السلام رفت، می‏توان به فکر دیگران بود. کوفه روزمرگی، حرکت انقلابی را فلج می‏کند، پشت مولا خالی می‏شود، غیرت اسلامی را می‏گیرد، مسلمانان را از هم جدا می‏کند.
کوفه رفاه‏طلبی، انفاق را کمیاب می‏کند و ایثار را از شهر بیرون می‏کند. نماز عشق باید خواند.
فرق شکسته عشق را قرائت باید کرد.
گریه این روز و شب، گریه معرفت است؛ اشک‏هایمان را به زینب علیهاالسلام تقدیم کنیم تا راه مبارزه را بیاموزیم. زندگی، عقیده و جهاد است. آن‏گاه که از تلاش و جهاد در راه رسیدن به آن عهد ازلی بایستیم، از کوفیانیم. یا علی بگوییم، هم‏آوای فرزندان علی باشیم؛ صدای ناله حسن علیه‏السلام بلند است و گریه مرد سراسر درد.
زینب را تنها نگذاریم.
سر بالین بیماری علی باید نشست، آخرین حرف‏هایش را باید شنید. الله الله، قرآن را، یتیمان را، همسایگان را از یاد نبریم. عالم، بیت حیدر است؛ سر روی پای حیدر بگذارید، آخرین دیدارها را پاس بدارید. بابا به سفر آخرت می‏رود، خداحافظ بابا!
پنجره‏های اشراق
نسرین رامادان
امشب، آخرین شبی است‏که نخلستان‏های کوفه میهمان نگاه تواَند. امشب، آخرین شبی است که قطرات اشکت بر سینه رازدار چاه فرو می‏چکد. امشب، آخرین شبی است که کوچه پس کوچه‏های مدینه، موسیقی گام‏های بلندت را می‏شنوند. نبض ثانیه‏ها امشب تندتر از همیشه می‏زند.
بغض سنگینی در نگاه خسته آسمان نشسته است.
باد، هوهوی غریبانه‏اش را دوباره از سرگرفته و بی‏تابانه بر در و دیوار شهر می‏کوبد.
صدایی نیست؛ جز صدای زمزمه‏وار لب‏هایت. تو را امشب نه التماس دستگیره در نه بال بال زدن‏های مرغکان عاشق کوفه و نه چشم‏های نگران زینب و حسین از رفتن بازنمی‏دارد. سحرگاه وداع از راه رسیده است.
می‏روی؛ آن‏گونه که گویی برگشتنی در کار نیست.
رد گام‏های صبورت برای آخرین بار، گونه‏های سرد و تبدار زمین را می‏نوازد.
نگاهت با در و دیوار شهر خفته وداع می‏کند.
نخلستان‏ها از دور تو را فریاد می‏کنند.
چاه، آشفته و آسیمه‏سر مویه سر می‏دهد.
باد، غریبانه در ردای سبزت می‏پیچد و های های می‏گرید.
حالا دیگر به مسجد کوفه رسیده‏ای! نگاه مضطرب محراب در چشم‏های شب زنده‏دارت گره می‏خورد؛ تو اما چشم می‏دوزی به معراج سبزت و لبخند می‏زنی. صدای اذانت که بلند می‏شود، ولوله‏ای غم‏بار در تمام شریان‏های هستی می‏پیچد: «این آخرین اذان علی است که در گوش زمان می‏پیچد. این آخرین تکبیره الاحرام علی است. این آخرین نگاه عاشقانه هستی، به قامت بلند در محراب نماز است.» ناگهان زمین و زمان درهم می‏پیچد.
صدای خنده شقی‏ترین مرد روزگار، صدای خنده زهرآلود شمشیر کینه و نفرت، صدای خنده شیطان، چون آوای هولناک ناقوسی شوم برمی‏خیزد.
وجود تو، در هاله‏ای از نور گم شده است.
آفتاب پیشانی‏ات، در کسوفی نابه‏هنگام، فرو رفته است.
محراب، تو را عاشقانه در آغوش می‏کشد.
تمام پنجره‏های اشراق به سویت گشوده می‏شود.
تمام یاخته‏هایت فریاد می‏زنند: «فزت و رب الکعبه».
همین امروز
روح الله شمشیری
همین امروز… قبل از آفتاب… قبل از طلوع فجر… قرار است اتفاقی بیفتد. قرار است کار به آنجا بکشد که مرغابی‏ها بخواهند مانع از واقعه شوند… . اما نمی‏توانند. چون این واقعه قرار است اتفاق بیفتد. مردمی که نتوانند حق را در میان خود تحمل کنند، محکومند آن را از دست بدهند. هرچند غم‏انگیز است؟ اما باید اتفاق بیفتد، حق دیگر در میان آنها راه نمی‏رود. همین امروز… قبل از آفتاب… قبل از طلوع فجر. قرار است تمامی باطل بر فرق حق فرود آید، قرار است در محراب، خون حق ریخته شود، قرار است حق در خون خود سجده کند، قرار است… .
همین امروز… قبل از آفتاب… قبل از طلوع فجر… قرار است اتفاقی بیفتد.
و تو در سجده، مهمان خدا شدی
اکرم سادات هاشمی پور
صدای اذان می‏آید، در غروب غم‏انگیز کوچه پس کوچه‏های کوفه، شبنم‏های مظلوم نگاهت چقدر مقدس است!
صدای اذان می‏آید و کسی تو را می‏خواند؛ بی‏آنکه بدانی در خون نخل‏ها روییده‏ای، ای سبزترین اندیشه و ای سرودنی‏ترین غزل خداوند! صدای اذان می‏آید و کسی تو را می‏خواند. چقدر غریبه‏ای، ای آشناترین پرواز!
صدای اذان که می‏آمد، تو در طراوت گلبانگش موج می‏زدی و نخل‏ها چه عاشقانه تو را از آسمان می‏طلبیدند و صدایی مقدس که در نوری محض تنها تو را می‏خواند و سجاده غرق در تسبیح «ما فی السماوات» تنها به یاد تو آغوشی سرخ می‏گشود تا حق دوستی را ادا کرده باشد.
شب غریبی است، شب ضربت خوردنت و بیگانه نیستم با تو. امروز را شریک غم فاطمه و پدر فاطمه‏ام. شب غریبی است، شب ستودنی پروازت، «انا انزلناه فی لیله القدر» که می‏خوانیم، اشک بی‏کسی، نگاهمان را می‏پوشاند.
امشب، شب بزرگی است، نوزدهمین شب میهمانی خداوند است؛ آری! شب نوزدهم ماه ضیافت و نور که تو به آسمان دعوت می‏شوی و در خلوتی سراسر نیایش، ناگهان صدای زوزه گرگی، نجابت رکوع و سجودت را به هم پیوند می‏زند تا فرشتگان به لعن و نفرینش برخیزند و خبرش دهند از عذابی سخت که تنها به نام او یعنی ابن ملجم ثبت شده است.

یاد ابرار

آیت حق
علامه ی بزرگوار محمد باقر مجلسی در سال ۱۰۳۷ هـ.ق در خاندان علم و فضیلت دیده به جهان گشود. پدرش مولا محمد تقی مجلسی از شاگرادان شیخ بهایی و مادرش دختر صدرالدین محمد عاشوری است. از همان اوان کودکی در سایه توجهات پدر، در سن چهارسالگی درس و بحث را آغاز نمود و در حضور بیش از ۲۱ استاد چون: علامه حسن علی شوشتری، شیخ حر عاملی، ملا محسن فیض کاشانی، ملا صالح مازندرانی و… زانوی ادب زد و از خرمن علم و معرفت هر کدام خوشه ها چید. در اندک زمانی بر علوم مختلف احاطه یافت به گونه ای که علاوه بر هزاران طلبه ای که درسر درس او حاضر می شدند بزرگانی چون شیخ محمد فاضل برای شناساندن ارزش ایشان نیز در پای درسشان می نشستند. علامه پس از طی مدارج مختلف علوم عقلی و نقلی، به علم حدیث و آثار اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) دل بست و اندیشه ی خود را در آن متمرکز و تمام اوقات خود را در این امر صرف نمود تا در آن فن شریف به سر حد نهایی رسید و منشاء تحولی بزرگ گردید.
و از جمله ۱۱۰ جلد کتاب شریف بحارالانوار را جمع آوری نمود تا نه تنها خواص از بزرگان دین بلکه عموم شیعیان نیز از آن بهره مند گردند. حضرت آیت الله علی دوانی (قدس سره الشریف) از نویسندگان معروف معاصر در مورد تألیفات ایشان می نویسد: کتابهای فارسی و عربی ایشان به منزله ی ستون فقرات عقاید شیعه امامیه در ۳۰۰ سال گذشته می باشد بزرگترین کار سیاسی علامه مجلسی نفوذ به دربار شاهان صفوی و مبارزه با قدرت مخرب صوفیان آن زمان بود تا آنجا که حکم اخراج صوفیان را از شهر، توسط شاه حسین میرزا امضاء نمود. علامه مجلسی در ۲۷ رمضان سال ۱۱۱۱ هـ.ق چشم از جهان فرو بست و در جوار مدفن پدر فرزانه اش و در کنار مسجد جامع اصفهان به خاک سپرده شد.
منبع: گلشن ابرار، ج۱، ص۲۴۹، علامه مجلسی بزرگمرد علم و دین، علی دوانی.

حکایت ها و پندها

ارزش نیکی به پدر و مادر
خواهر رضاعی رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) به خدمت آن بزرگوار رسید و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از دیدن او بسیار خوشحال شدند و ردای خود را روی زمین پهن کردند و خواهرشان را بر روی آن نشاندند. سپس رو به مهمان عزیز خود کردند و همان طور که از سر مهر و محبت لبخند می زدند، مشغول سخن گفتن با او شدند و پس از این گفتگوی صمیمانه، خواهر پیامبر برخاست و خداحافظی کرد و رفت مدتی نگذشته بود که برادر رضاعی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به خدمت آن حضرت رسید. رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) برادرشان را هم به گرمی پذیرا شدند؛ اما از آن پذیرایی فوق العاده صمیمانه که نصیب خواهرشان شد، این بار خبری نبود!
اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) رفتار آن بزرگوار را کاملا زیر نظر داشتند. آنان به خوبی دریافتند که برخورد پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) با دومهمان خود بسیار تفاوت داشته است. با کنجکاوی پرسیدند: «ای رسول خدا! چرا همان گونه که با خواهرتان برخورد کردید، با برادر خود برخورد نکردید؟!» حال آن که او مرد بود. (و مردم معمولا به مردها بیشتر احترام می گذارند.)
پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «لأنها کانت ابربوالدیهامنه؛ زیرا او بیشتر از برادرش به پدر و مادر خود نیکی می کرد.»
نکته ها
۱- مهمان نوازی پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله و سلم) چنان بوده که حتی از لباس خود به عنوان زیرانداز مهمان استفاده می کرده اند.
۲- مرد بودن مهمان، هرگز باعث نمی شده که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) کسی را به این خاطر بر زنان ترجیح دهند.
۳- نیکی به پدر و مادر آن قدر از نظر اولیاء خدا اهمیت دارد که باعث تفاوت در برخورد با افراد می گردد.
منبع: بحارالانوار، ج۲۲، ص ۲۶۷٫

معرفی کتاب

کتاب «گوهر وقت»
حضرت علی (علیه¬السلام) می فرمایند: «اضاعه الفرصه غصه» «از دست دادن فرصت، اندوه بار است» (نهج البلاغه ترجمه ی محمد دشتی، حکمت ۱۱۸)
داد حق عمری که هر روزی از او
کس نداند قیمت آن را جز او
( مولوی)
این کتاب دارای هفت فصل است که محتوای کلی فصول به شرح زیر است:
در فصل اول: کلام خداوند متعال، مطلع قرار داده شده تا در پرتوی از پیام وحی پرده های غفلت را کنار زده و با قیمانده ی عمر را غنیمت شماریم.
در فصل دوم: روایاتی درباره ی موضوع مورد بحث آورده شده است.
در فصل سوم: مؤلف به علل تضییع وقت پرداخته است.
و فصل چهارم: به کلیاتی درباره ی وقت و اغتنام عمر اختصاص یافته است.
در فصل پنجم: گلچینی از گفتارهای دانشمندان خارجی درباره ی وقت جمع آوری شده است.
فصل ششم: مروری است بر گوشه هایی اززندگی عالمان و بزرگانی که در طول عمرشان، فضیلت خریده اند و از لحظه های عمر خویش بهره ها برده اند که اگر انسان به دقت و از روی فهم و بصیرت، فصول پر معنی و شیرن زندگی این بزرگان را بخواند و مطالب آن را در حافظه بسپارد و رفتار و روش آن را سرمشق خود قرار دهد، البته به درجه ای نظیر یا بهتر از درجات علمی و فنی آنان نایل خواهد شد.
و فصل هفتم: با تفحصی که در دیوان های اشعار شده، ابیاتی در زمینه ی موضوع کتاب گزینش شده و نکته هایی از گوشه و کنار کتاب های ادبی، به آن اضافه شده است.
مؤلف: سیدحسن مطلبی
ناشر: شرکت چاپ و نشر بین المللی سازمان تبلیغات اسلامی
کتاب «غریبه ی آشنا»
عیسی ی نرجس در این گهواره ام
عاشقم، عاشق کشم، آواره ام
این کتاب داستان پر ماجرای ملیکا (حضرت نرجس خاتون (علیها¬السلام)) همسر امام حسن عسگری (علیه¬السلام) و مادر امام زمان (علیه¬السلام) است. ایشان که از بارگاه قیصر روم، به خانه ی پر صفای فرزند حضرت فاطمه (علیها¬السلام) گام گذاشت. نویسنده، پاره ای از زندگی آن بانوی بزرگوار را به داستان در آورده و آن ماجرا را، جذاب و خواندنی کرده است.
مؤلف: احمد پهلوانیان
ناشر: بوستان کتاب (قم)

احکام

اقسام واجب
کارهایی که به افراد مکلف واجب می باشد، دارای اقسام مختلفی است که شناخت آنها در چگونگی انجام وظیفه تأثیر دارد.
واجب عینی: آن است که از همه ی مکلفین خواسته شده و با انجام یک یا چند نفر از دیگران ساقط نمی شود، مانند: نماز و روزه.
واجب کفایی: آن است که اگر عده ای – به قدر کفایت- آن را انجام دهند، از دیگران ساقط میشود، مانند: کفن ودفن و نماز بر میت، امر به معروف و نهی از منکر.
واجب تعیینی: آن است که یک عمل مشخص از مکلفین خواسته شده است و بدل و جایگزین ندارد مانند: نماز مغرب و عشاء.
واجب تخییری: آن است که دو یا چند عمل از مکلف خواسته شده و او مخیر است هر کدام را بخواهد انجام دهد، مانند وجوب نماز جمعه و ظهردر روز جمعه.
واجب نفسی: عملی است که خودش یک تکلیف واجب است، نه رسیدن به عمل دیگر مانند: نماز و روزه.
واجب غیری: عملی است برای رسیدن و انجام عمل دیگر، مانند: وضو و غسل برای انجام نماز.
واجب تعبدی: عملی است که باید با نیت قصد قربت و انجام زمان خداوند انجام شود و بدون قصد قربت باطل است مانند: حج و زکات.
واجب توصلی: عملی است که انجام خود عمل، کافی است هرچند بدون قصد قربت و بدون نیت باشد مانند: تطهیر بدن و لباس برای نماز.
واجب مطلق: عملی است که وجوب آن بجز شرایط عمومی تکلیف (بلوغ، عقل، قدرت) قید وشرطی ندارد، مانند: جواب سلام.
واجب مشروط: عملی است که وجوب آن، علاوه بر شرایط عمومی تکلیف، قید و شرط دیگری دارد و تا آن قید یا شرط محقق نشود آن عمل واجب نیست، مانند وجوب حج که مشروط به استطاعت است.
منبع: آموزش فقه، حسین فلاح زاده

ديدگاه خود را بيان کنيد