دکتر غلامحسین حیدری تفرشی

وب سایت شخصی دکتر غلامحسین حیدری تفرشی

امام حسن مجتبی(ع)

امام حسن مجتبی(ع) در پانزدهم رمضان سال سوم هجری قمری در مدینه به دنیا آمد. (۱)

پدر بزرگوار ایشان امام علی(ع) و مادرش حضرت فاطمه زهرا(س) می باشد. این مولود مبارک وقتی به دنیا آمد او را به آغوش امام علی(ع) دادند و پرسیدند او را چه می نامی؟ امام علی(ع) فرمودند: من در نام گذاری بر رسول خدا(ص) پیشی نمی گیرم. بعد از آنکه او را به آغوش پیامبر دادند ایشان نیز فرمود من نیز بر خدای خود پیشی نمی­گیرم. بالاخره بعد از نزول جبرئیل نام او را حسن گذاشتند. (۲) کنیه او ابو محمد و دارای القابی نظیر مجتبی، سبط اول، زکی و… می باشد. (۳)

امام حسن(ع) در همان سنین کودکی در گلستان وحی شکفته شد و در محضر عصاره هستی رسول خدا(ص) و علی(ع) و فاطمه(س) تربیت یافت. پیامبر(ص) ایشان را با تعالیم وحی آشنا کرد تا جایی که خیلی زود نشانه های علم و درک عمیق دینی در امام حسن(ع) پدیدار شد. او در خانه ولایت آموخت که چگونه سه روز، روزه بگیرد و افطار خود را که نان جوی بیش نبود به مستمند و یتیم و اسیر ببخشد. (۴) در جریان مباهله پیامبر(ص) با مسیحیان نجران دستان او در دست پیامبر(ص) بود و در این حادثه شرکت داشت و برگی زرین بر کتاب عمر امام مجتبی(ع) در کودکی افزوده شد. (۵)

وقتی هفت سال داشتند جد بزرگوارش رسول خدا(ص) بدرود حیات گفت و تقریبا سی سال در کنار پدرش امیر مؤمنان علی(ع) قرار داشت و پس از شهادت امام علی(ع) به مدت ده سال امامت امت را به عهده داشت. (۶)

دوره نوجوانی و جوانی امام مجتبی(ع)‌، با دوران خانه­نشینی امام علی(ع) هم زمان بود. در آن دوره امام مجتبی(ع) نیز، دوران پیشرفت خود را پشت سر می گذاشت.او با فرمان برداری کامل از پدر، در این سال ها به آموزش قرآن و کمک به علی(ع) در کارهای کشاورزی می پرداخت و هر گاه از پدر مأموریتی می یافت، آن را به بهترین شکل انجام می داد همچون شرکت در جنگ ها و همراهی کردن ابوذر تا ربذه و… (۷)

امام حسن مجتبی(ع) از ویژگی های اخلاقی و رفتاری ارزشمند همچون عصمت، عبادت، ترس از خدا، دانش و آگاهی از اسرار،سخنوری و سخنرانی،هم نشینی با قرآن، مهربانی، ایثار و گذشت، میهمان نوازی، بردباری، بخشندگی و برآوردن نیاز دیگران، فروتنی، شجاعت و… برخودار بودند. (۸)

امام(ع) پیش از امامت در فعالیت های سیاسی شرکت می کردند و مردم را برای شرکت در جنگ ها بسیج می کردند از جمله جمل و صفین، همچنین سخنگوی امام علی(ع) در ماجرای حکمت و مشاور و جانشین پدرشان در امور سیاسی و فرهنگی بودند. (۹)

بعد از آنکه مردم با ایشان بیعت کردند شرایط و اوضاع اجتماعی، سیاسی و فرهنگی آن دوره بسیار پیچیده بود. معاویه با تشکیل شورای براندازی تصمیم گرفت برای سست کردن پایه های خلافت امام حسن(ع) اقدام فوری انجام دهد.

با دستگیری جاسوسان معاویه که مأموریت شایعه پراکنی و آشوب­گری در بافت عمومی جامعه اسلامی را داشتند، امام حسن(ع) برای معاویه نام های فرستاد تا او را از شکست نقشه های پلیدش آگاه سازد. معاویه نیز برای امام(ع) نامه ای فرستاد و در آن انگیزه های جنگ طلبانه خود را بیش تر بروز داد.

پس از نامه نگاری ها، امام(ع) سپاهی را برای جنگ با معاویه آماده ساخت در حالی که نبود روحیه پیکار و دفاع از حق را در چشمان آنان می دید. (۱۰)

از طرفی معاویه با ارزیابی توان بالای نظامی امام(ع) و ناتوانی خود، به نیرنگی کثیف دست زد و پیروزی خود را در صلح انگاشت. او با تحمیل صلح به امام و شناخت روحیه لشکر امام و گسترش شایعات و دروغ پردازی ها در ظاهر موفق شد.

عواملی چون فریب کاری معاویه، بی وفایی و دنیازدگی سپاهیان امام حسن(ع) و انگیزه های مختلف در سپاهیان امام حسن(ع) و انگیزه های مختلف در سپاهیان امام(ع) از عوامل صلح معاویه با فرزند رسول خدا بود. (۱۱)

از طرفی انگیره امام حسن(ع) هم از پذیرش صلح دفع خطر تهاجم خارجی رومیان و دشمنان اسلام، (۱۲) رعایت مصلحت عمومی، حفظ جایگاه امامت و سکوت تا بلوغ سیاسی جامعه بود. (۱۳)

البته مفاد صلح به گونه ای بود که همه خواسته های امام حسن(ع) را تأمین می کرد اما معاویه به آن عمل نکرد و از طرفی پی آمدهای آن سبب شد عافیت طلبان بیدار شوند و جایگاه امام حسن(ع) بیش از گذشته شناخته شود امام مجتبی(ع) در عین حال شاگردان و نیروهای ارزشی زیادی را تربیت کردند و در مدت ده سال بعد از صلح افرادی چون جابر بن عبدالله انصاری حبیب بن مظاهر، حجر بن عدی، میثم تمار،کمیل بن زیاد و دیگران در محضر امام به کسب علوم و معارف پرداختند. (۱۴)

سرانجام بعد از سال ها مجاهدت امام مجتبی(ع) در ۲۸ صفر سال ۵۰ هجری به دستور معاویه توسط جعده همسر امام(ع) مسموم شد و به شهادت رسید. (۱۵)

 

  1. کشف الغمه فی معرفه الائمه، ج ۲، ص ۱۳۹٫
  2. بحار الانوار، ج ۴۳، ص ۲۳۹٫
  3. کشف الغمه، ج ۲، ص ۸۶٫
  4. عده الداعی، ص ۱۵۱٫
  5. الکامل فی التاریخ، ج ۱، ص ۶۴۵٫
  6. بحار الانوار، ج ۲۸، ص ۷۶٫
  7. الکامل فی التاریخ، ج ۳، ص ۱۱۲٫
  8. بحار الانوار، ج ۴۳، ص ۳۵۲٫
  9. اسد الغابه، ج ۳، ص ۱۱۲٫
  10. مقاتل الطالبیین، ص ۴۴٫
  11. نهج البلاغه، خطبه ۹۷٫
  12. تاریخ یعقوبی، ص ۲۰۸٫
  13. الاحتجاج طبرسی، ص ۱۴۸٫
  14. بحار الانوار، ج ۴۴، ص ۱۱۰٫
  15. اعلام الوری، ص ۲۰۶٫
موضوعات: مناسبات

ديدگاه خود را بيان کنيد