دکتر غلامحسین حیدری تفرشی

وب سایت شخصی دکتر غلامحسین حیدری تفرشی

پاسخ:

الف‌: بطور کلی قرآن در دو مرحله بر پیامبر(ص) نازل گردید. یکی به صورت یک جا و دفعی که تمام قرآن به صورت اجمالی بر قلب پیامبر(ص) نازل شد که در ماه مبارک رمضان بود. “شهر رمضان الّذی أُنزل فیه القرءان‌” (۱۸۵،بقره‌) و دیگری نزول تدریجی و تفصیلی‌، که طی ۲۳ سال آیات قرآن از ابتدا تا انتها در زمانها و مکانهای مختلف بر پیامبراکرم‌نازل شد. سوره‌های قرآن برخلاف کتاب‌های آسمانی قبل که یک باره نازل می‌شدند، به صورت تدریجی در طول دوران رسالت به اقتضای پیشرفت نهضت اسلام و نیازهای عینی جامعه کامل گردید. که برخی از حکمت‌های آن عبارتند از: ۱- اقتضای قانون تعلیم و تربیت و آمادگی مردم‌؛ قرآن می‌فرماید: “و قرءاناً فرقنَه لتقرأه علی الناس علی‌َ مکث‌”؛ و قرآنی که آن را بخش بخش نازل کردیم تا آن را با تأنی و آرامی بر مردم بخوانی (اسرأ،۱۰۶). با توجه به اینکه قرآن برای هدایت و تعلیم و تربیت نازل شده است دست‌یابی به این اهداف با نزول تدریجی قرآن آسان‌تر است از این رو خداوند نیز از پیامبر می‌خواهد قرآن را با تأنی بر مردم بخواند ۲- پایداری و تقویت روحی و تثبیت قلب پیامبر(ص) قرآن می‌فرماید: “و قال الذین کفروا لولا نُزّل علیه القرءان جمله وَحده کذَلک لنثبّت به فؤادک و رتّلنَه ترتیلاً”؛ و کسانی که کافر شدند، گفتند: “چرا قرآن یکجا بر او نازل نشده است‌؟” این گونه جما آن را به تدریج نازل کردیم‌ج تا قلبت را به وسیله آن استوار گردانیم‌، و آن را به آرامی (بر تو) خواندیم‌. (فرقان‌،۳۲) با توجه به دشواریها و سرسختی‌ها و لجاجت‌هایی که سر راه پیامبر(ص) در راستای هدایت مردم به وجود می‌آمد و کار را بر حضرت دشوار می‌نمود، نزول دوباره و ارتباط پیوسته با وحی قلب پاک حضرت را تسلی داده و اطمینان خاطر او را فراهم و تقویت روحیه می‌نمود. ۳- اظهار عظمت و حقانیت قرآن‌: با توجه به این که قرآن بر مخاطبانی نازل شد که هم نقّاد و سخن‌سنج و هم متعصب و لجوج بودند؛ با این همه‌، عظمت قرآن آن قدر خیره کننده بود که با هر نزول‌، دلهای سخت را نرم و شکوفا می‌کرد و گاه به مناسبت‌های مختلف تحدی مکرر در همانندسازی قرآن (۳۴،طور) و یا با عرضه معارف بیکران‌، افشای رازهای پنهان و… روز بروز بر عظمت آن می‌افزود.(ر.ک‌: المیزان‌، علامه طباطبایی‌، ج ۲، ص ۱۶، مؤسسه اعلمی للمطبوعات ، علوم قرآن‌، محمدباقر سعیدی روشن‌، ص ۱۳۸ – ۱۴۶، نشر مؤسسه آموزشی پژوهشی امام‌خمینی‌؛.)

درباره نزول دفعی لازم ذکر است‌، دانشمندانی که به این امر معتقدند، برخی می‌گویند قرآن دفعه در ماه مبارک رمضان از پیشگاه الهی در لوح محفوظ به “بیت المعمور” در آسمان چهارم نازل شد و عده‌ای مانند علامه طباطبایی می‌فرمایند در ابتدای امر حقیقت بسیط و روح کلی قرآن‌، از لوح محفوظ به صورت دفعی بر جان و روان پیامبر اکرم تجلی نمود. بار دیگر همان حقایق پس از تفصیل و پذیرش کامل الفاظ و واژگان در ظرف مدت رسالت نبوی‌، متناسب با نیازهای هدایتی امت در جایگاه مناسب بر پیامبر نازل گردید تا به مردم ابلاغ نمایند. در این زمینه ایشان به آیاتی همچون‌: (قیامت‌، ۱۶ – ۱۷)، (طه‌،۱۱۴)، (زخرف‌، ۳-۴) و… استناد می‌کنند.(علوم قرآنی‌، سعیدی روشن‌، ص ۱۴۰، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی‌؛.)

ب‌: خداوند متعال می‌فرماید: “…فَتَبَارَکَ اللَّه‌ُ أَحْسَن‌ُ الْخَ–لِقِین‌َ؛(مؤمنون‌،۱۴)…بزرگ است خدایی که بهترین خلق کنندگان است‌”.

خداوند متعال انسان‌ها را به صورت کامل آفریده‌؛ یعنی تمام استعدادهای لازم با شرایط مساعد را در جهان هستی برای انسان مهیا فرموده و تمام ابزار به کمال رسیدن انسان را در وجود انسان نهاده است ولی انسان باید آن‌ها را شکوفا کند. خداوند متعال می‌فرماید: “لَقَدْ خَلَقْنَا الاْنسَ-ن‌َ فِی‌َّ أَحْسَن‌ِ تَقْوِیم‌ٍ؛(تین‌،۴) ما انسان را در بهترین صورت و نظام آفریده‌ایم‌”. و درجایی دیگر می‌فرماید: “سَبِّح‌ِ اسْم‌َ رَبِّکَ الاْعْلَی # الَّذِی خَلَق‌َ فَسَوَّی‌َ؛(اعلی ۱ و ۲) نام پروردگار بلند مرتبه‌ات را منزه‌دار، همان خداوندی که آفرید و منظم کرد”.

بنابراین‌، تمام انسان‌ها کامل خلق شده‌اند، و تنها نیاز دارند که نیروهای درونی و استعدادهای پنهانی آن‌ها شکفته شود و به کمال برسد که البته در وجود انسان غرایز و نیروهای بازدارنده نیز وجود دارد که اگر انسان بیشتر به این نیروها بپردازد و از بعد معنوی غفلت کند از رسیدن به کمال و قرب الهی باز می‌ماند.

اصولاً آنچه را که خداوندمتعال آفریده به حسب فرض عقلی یا موجودی است که در لحظه وجود، تمام کمالاتی را که برایش ممکن است واجد می‌شود یعنی مجرد است و یا مادی ولی اگر موجودی مادی بود، مادی محض مثل جسمانیات یا مجرد متعلق به ماده‌؛ مانند نفوس متعلق به بدن‌؛ قهراً این موجودات هدفی در وجود خود غیر از اصل وجود دارند، یعنی هدف هستی و وجودشان کمالاتی است که کسب می‌کنند، در چنین مخلوقاتی می‌توان گفت خدا اینها را در این ظرف تغییر و تکامل آفریده است تا با اختیار خود به قرب الهی برسند و به کمالی که لایقش هستند برسند و استعداد فیض بیشتری پیدا کنند، لیاقت رحمت بیشتری پیدا کنند. بنابراین اگر یک موجودی از اول واجد کمال خود باشد؛ این موجود دیگر مادی نخواهد بود، بلکه مجرد است و فرض ما در موجودات مادی است‌. مادّه در اثر تحولات خود، استعداد فیض‌های جدیدتری پیدا می‌کند.(ر.ک‌: معارف قرآن‌، آیت‌الله محمدتقی مصباح‌یزدی‌، ص ۱۷۲، نشر در راه حق‌.)

موضوعات: نزول قرآن

ديدگاه خود را بيان کنيد